ABBÂSÎLER DÖNEMİNE KADAR AZERBAYCAN’IN SİYASÎ TARİHİNE GENEL BİR BAKIŞ (10-132/632-750)

Öz

Azerbaycan, tarihinin en önemli safhasını Ortaçağ’da yaşamıştır. Bunun sebebi halkının İslâm dini ile tanışması, düşünce ve hayat tarzlarının değişmesi, zengin olan kültürel geçmişinin yeni değerler kazanması ve İslâmî fetihlerin en önemlilerinden biri olmasıdır. Azerbaycan’da yapılan fetihlerin yanısıra Hilâfetin yapmış olduğu iskân faaliyeti bu bölgede Müslüman Arap nüfusun oluşmasına neden oldu. İlk dönemde Müslümanlar’ın iyi hal ve davranışları, halka hoş gelen idarî tavırları ve tanıdıkları imtiyazlar yerli halkın İslâm dinini kabul etmesinde çok etkili olmuştur

Anahtar Kelimeler

• Azerbaycan, Azerbaycan’ın fethi, Emeviler Dönemi

A General Look at the Political History of Azerbaijan to the Time of Abbasids (10-132/632-750)

Öz

The most important phase of the Azerbaijan history was in the Middle Ages. The reason for this was that people acquainted with Islam, changed their thought and lifestyle, the reach cultural past earned new values. The last reason was that Azerbaijan was one of the most important Islamic conquests. With these Islamic conquests there became muslim, arabian population because of Caliphate’s settlement policy. In the first phase of Caliphate local nation accept Islam because of muslims’ good behavior, administrative manner and privileges

Anahtar Kelimeler

• Azerbaijan, Conquest of Azerbaijan, Period of Umayyad

Kaynakça

1. » Ahmed, Âdil, et-Tarîku İle’l-Medâin, Beyrut, t.y.
2. » Ahmet Çelebi, Örnek Halifeler Dönemi, trc. H. Fehmi Ulus, İstanbul, 1997
3. » Atçeken, İsmail Hakkı, Devlet Geleneği Açısından Hişam b. Abdülmelik, Ankara, 2001
4. » Azimli, Mehmet, Abbâsî Dönemi Şii Karakterli İsyanlar, (Basılmamış Yüksek Lisans Tezi), S.Ü.S.B.E., Konya, 1994
5. » ___________, Abbâsîler Dönemi Bâbek İsyanı, Ankara, 2004
6. » Aziz, Hüseyn Kasım, el-Bâbekiyye, Dımeşk, 2000
7. » Azm, Refik Bey, Kitâbu Eşheri Meşâhiri’l-İslâm fil Hurûbi’s-Siyâsiyye, Beyrut, 1983, I-III
8. » Bakıhanov, Abbaskulu Ağa, Gülüstan-ı İrem, nşr., Abdülkerim Alizâde ve diğerleri, Bakü, 1970

9. » Balayev, Aydın, Azerbaycan Tarihi, Bakü, 1993
10. » Barthold, Vassiliy Vladimiroviç, İslâm Medeniyeti Tarihi, trç. M.F. Köprülü, Ankara, 1963
11. » ___________, K İstorii Krestyanskih Dvijeniy v Persii, Moskva, 1923
12. » ___________, Mesta Prikaspiyskix Oblastey v İstorii Muslumanskogo Mira, Bakü, 1925
13. » Belâzürî, Ebu’l-Abbas Ahmed b. Yahya b. Câbir (ö. 279/892), Fütûhu’l-Buldan, Beyrut, 1407/1987
14. » Belyayev, Yevgeni, Musulmanskoye Sektantstvo, Moskova, 1957
15. » Bünyadov, Ziya, Azerbaycan Tarihi, Bakü, 1994
16. » ___________, İstoriçeskaya Geografia Azerbaycana, Bakü, 1987
17. » ___________, Azerbaycan VII-IX Asırlarda, Bakü, 1989
18. » Caetani, Leon, İslâm Tarihi, İstanbul, 1924, I-X
19. » Dihkân, Ali, Serzemin-i Zerdüşt Rıdâiyye, y.y, 1348
20. » Dîneverî, Ebû Hanîfe Ahmet b. Davut, el-Ahbaru’t-Tıval, Beyrut, t.y.
21. » Donner, Fred Mc Grow, The Early Islamic Conquest, Princeton/Newjersey, 1981
22. » Erkal, Mehmet, “Cizye”, DİA, İstanbul, 1993, VIII, 42–45
23. » Fayda, Mustafa, Allah’ın Kılıcı Halid İbn Velid, İstanbul, 1990
24. » Faysal, Şükrî, el-Müctemeâtu’l-İslâmiyye fi’l-Karni’l-Evvel, Beyrut, 1973
25. » Fâyiz, Necîb İskender, el-Fütûhâtu’l-İslâmiyye li Bilâdi’l-Gürc, İskenderiyye, 1988
26. » Ganîm, Hamid, Ebû Saîd, “İntişaru’l-İslâm fi’r-Rihâb”, Mecelletu’l-Ezher, Kahire, 1970, I-VI
27. » Gurbanov Abbas, “Abbâsîler Döneminin İlk Asrında Azerbaycan (132–232/750–847)” (Basıl- mamış Doktora Tezi) Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Konya, 2007
28. » Hammâş, Necdet, el-İdâre fi’l-Asri’l-Emevî, Beyrut, t.y.
29. » Halîfe b. Hayyât el-Asfarî (ö. 240/854), Târîh, nşr. Süheyl Zekkâr, Beyrut, 1414/1993
30. » Hudaribek, Muhammed, Muhadaratu’t-Tarihi’l-Ümemi’l-İslâmiyye, Beyrut, 1986
31. » İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer (ö. 774/1372), el-Bidaye ve’n-Nihaye, Beyrut, 1974, I-XV
32. » İbnü’l-Esîr, İzzuddîn Ebu’l-Hasen (ö. 630/1232), el-Kâmil fi’t-Târîh, Beyrut, 1995, I-XI
33. » ___________, el-Lubab, Beyrut, t.y., I-III
34. » İpek, Ali, İlk İslâmi Dönemde Azerbaycan: 632–750, (Basılmamış Doktora Tezi), İstanbul Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul, 1999
35. » İstahrî, Ebû İshak İbrahim b. Muhammed el-Fârisî (ö. 346/957), Mesâlikü’l-Memâlik, Beyrut, 1997
36. » Kehhâle, Ömer Rıza, Mu’cemu Kabâili’l-Arab el-Kadîme ve’l-Hadîse, Beyrut, 1985, I-V
37. » Kesrevî, Ahmed Tebrizî, Şehriyârân-ı Gumnâm, Tahran, 1335
38. » Kudâme, b. Ca’fer, Ebu’l-Ferec İbn Ziyad (ö. 320/932), el-Harac ve-s-Sınaâti’l-Kitâbe, nşr., M. Hüseyin ez-Zebîdî, Bağdat, 1981
39. » Mahmûd, Hasan Ahmed, el-İslâm fî Asyâ’l-Vustâ, Mısır, 1972
40. » Makdisî, Mutahhar b. Tahir (ö. 355/965), Kitabu’l-Bed ve’t-Tarîh, nşr., M.CL. Huart, Beyrut, 1899, I-VI
41. » Manendian, “Les İnvasions Arabes En Armenia”, Byzantion, Vaduz, 1964, XVIII, 179
42. » Me’sûdî, Ebû’l-Hasen Ali b. Hüseyn b. Ali (ö. 346/957), Mürûcü’z-Zeheb, Beyrut, 1997, I-IV
43. » Minorski, Vladimir Federovich, A History of Sharvan and Darband, Cambridge, 1958
44. » Nefisî, Saîd, Târîh-i Temeddü-i İran-ı Sâsânî, Tahran, 1331, I-II
45. » Patkanov K., İstoriya Akvana, Sang-Petersburg, 1861
46. » Piqulevskaya, N.V., K Voprosu ob Obşestvennıh Otnaşeniyah na Blijnem Vostoke, Sang- Petersburq, 1948
47. » Reyyis, Muhammed Ziyâuddin, el-Harac fi’d-Devlet’l-İslâmiyye, Kahire, 1957
48. » Rızâ, Muhammed, Ebu Bekr es-Sıddîk, Beyrut, 1983
49. » Sebeos, İstoriya İmperatora İrakle, Rusça trc. K. Patkanov, Sang-Petersburg, 1862
50. » Şeşen, Ramazan, Salahaddin Eyyübî ve Devlet, İstanbul, 1987
51. » Söylemez, Mahfuz, Kûfe, Ankara, 2001
52. » Şuşterî, Abbâs, İran-nâme yâ Kârnâme-i İraniyân Der Asr-ı Sâsânîyân, Tahran, 1342
53. » Taberî, Ebû Ca’fer Muhammed b. Cer’ir (ö. 310/922), Tarihü’l-Ümemi ve’l-Mülük, Beyrut, 1407/1987, I-XIII
54. » Togan, Zeki Velidi, “Azerbaycan”, İA, İstanbul, 1979, II, 91–118
55. » Velihanlı, Naile, Arap Hilâfeti ve Azerbaycan, Bakü, 1993, s. 63
56. » Wellhausen, Julius, İslâmın En Eski Tarihine Giriş, trç. Fikret Işıltan, İstanbul, 1960
57. » Ya’kût el-Hamevî, Şihabuddin b. Abdullah er-Rûmî el-Bağdadî (ö. 626/1228–1229), Mu’cemu’l- Buldân, Beyrut, 1990, I-V
58. » Ya’kûbî, Ahmet b. Ebî Ya’kûb b. Ca’fer b. Vehb b. Vâdıh el-Ahbarî (ö. 292/904), Tarihu’l- Ya’kûbi, Beyrut, 1993, I-II
59. » Zeynaloğlu, Cihangir, Muhtasar Azerbaycan Tarihi, İstanbul, 1924.