İSLÂM SİYASET GELENEĞİNDE BİR ŞÂZ -Şiî-Sünnî Yol Ayrımında Sakîfe Hâdisesi-

Öz

Bu makalede, İslâm siyaset geleneğinde tarihsel anlamda olmasa bile fikirsel bazda Şiî-Sünni ayrışmasının başlangıcı olan Sakîfe hâdisesi incelenmiştir. Sakîfe hâdisesine Sünnî ve Şiî dünyanın nasıl baktığı, yorumladığı, delil ve tezleri ana hatları ile ele alınmış, hâdiseye bakışlarındaki yorumsal farklar üzerinde durulmuştur. İtikadî oluşumların bir çoğunun temelinde tarihî olayların yattığından olsa gerek, Sakîfe hâdisesi de her iki düşünce ekolü açısından sonraki yıllarda farklı açılardan değerlendirmelere tabi tutulmuştur. Hz. Ali’nin hilâfetine nass düşüncesini mezhebî oluşumunun temeline yerleştiren Şîa, bu hâdiseyi başından sonuna kadar Hz. Ali’nin hilâfetini engellemeye çalışanların planlı, organize hareketi olarak kabul etmiş, her bir ayrıntıyı bu kabul çerçevesinde yorumlamıştır. Ehl-i Sünnet ise söz konusu hâdiseyi tarihî pratikten ziyâde sonraki dönemlerde ileri sürülen teorilere göre yorumlama yoluna gitmiştir

Anahtar Kelimeler

• Şîa, Sünnî, Sakîfe, hilâfet, beyat, siyaset, gelenek, Ebû Bekir, Ali

A Exception in the Islamic Political Tradition -The Saqifa Event in The Contradiction Between Shiite And Sunnite-

Öz

In this article, the Saqifa event, which was the beginning event of the distinction between Shiite and Sunnite not being historical but being as an opinion in the Islamic political tradition, has been studied. The thoughts and interpretations of the Shiite and Sunnite about the Saqifa event and their arguments and theses have been considered with main principals, they dwelled on the explanational differences about the event. If we accept that there are historical events in the principles of many religious beliefs, the Saqifa event will be evaluated differently by two points of view in the following years. The Shi’a

Anahtar Kelimeler

• Shi’a, Sunnite, Saqifa, Caliphate, policy, tradition, Ebu Bekir, Ali

Kaynakça

1. » Abdurrezzâk, b. Hemmâm, es-Sanânî (211/827), el-Mussannef, thk: Habiburrahmân el- A’zâmî, I-XI, Beyrut tz.
2. » Ahmed Emin, Fecru’l-İslâm, Beyrut 1975
3. » Ali Şeriati, Ali Şiası Safevî Şiası, çev: F. Artvinli, İst. 1990
4. » -------------, Muhammed Kimdir, çev: Ali Seyidoğlu, Ankara 1994
5. » Âmidî, Seyfuddîn (631/1233), el-İmâmetu min Ebkâri’l-Efkâr fî Usûlu’d-Dîn, thk: Muham- med Zübeydî, Beyrut 1992
6. » Antakî, Muhammed Meri el-Emin, Limâzâ Ahtartu Mezhebe’ş-Şîa, Beyrut tz.
7. » Ateş, Ali Osman, Ehl-i Sünnet ve Şia’nın Delil Olarak Aldığı Bazı Hadîsler, Beyan Yay., İst. 1996
8. » Avni, İlhan, “İmamet Nazariyesinde Seçim ve Nass Münakaşası”, Dokuz Eylül Ünv. İFD, I (1983), 138

9. » Aydınlı, Osman, Mu’tezilî İmâmet Düşüncesinde Farklılaşma Süreci, Araştırma Yay., Ankara 2003
10. » Bağdâdî, Ebû Mansûr Abdulkâhir b. Tâhir et-Temimî (429/1037), Usûlu’d-Dîn, İst. 1928
11. » Bakıllânî, Ebû Bekir Muhammed b. et-Tayyib (403/1012), et-Temhîd fi’r-Reddi ala Mülhideti’l-Muattıla ve’r-Râfıza ve’l-Havâric ve’l-Mu’tezîle, tlk: M. el-Hudayrî, M. Abdulhâdi Ebû Reyde, Kahire 1974
12. » Dehlevî, Ebû Abdilazîz Ahmed b. Abdirrahîm, Muhtasar et-Tuhfetu’l-İsnâ Aşeriyya, Arp. çev: Muhammed b. Muhyiddin b. Ömer el-Eslemî, thk: Muhibuddîn el-Hatîb, Mısır 1373
13. » Demircan, Adnan, Hz. Ali’nin Hilâfet Hakkı Meselesinde Gadîr-i Hum Olayı, Beyan Yay., İst., 1996
14. » Ebû Halîl, Şevkî, Fi’t-Târîhi’l-İslâmî, Dâru’l-Fikr, Beyrut/Dımeşk 1991
15. » Eşarî, Ebu’l-Hasan Ali b. İsmail (324/936), Makalâtu’l-İslâmiyyîn ve İhtilâfu’l-Musallîn, İst. 1928
16. » Farsakh, Andrea M., “Sünnî Halifelikle Şiî İmamlığın Mukayesesi”, İslâm’da Siyaset Düşün- cesi, çev: Kâzım Güleçyüz, İst. 1995
17. » Fığlalı, E. Ruhi, Çağımızda Îtikadî İslâm Mezhepleri, Selçuk Yay., V. Bsk., Ank. 1991
18. » ---------, İmâmiyye Şîası, İst. 1984
19. » Gölpınarlı, Abdulbaki, Sosyal Açıdan İslam Tarihi, İst. 1991
20. » -------------, Tarih Boyunca İslam Mezhepleri ve Şiilik, İst. 1987
21. » Hamideh, A. Tâhâ, Edebu’ş-Şîa, Mısır 1968
22. » Hasenî, Abdurrezzak, Tarîfu’ş-Şîa, Suriye 1933
23. » Hatipoğlu, M. Said, -İslâm’da İlk Siyasi Kavmiyetçilik- Hilâfetin Kureyşliliği, Kitâbiyat, Ankara 2005
24. » Hayr, Abdurrahman, Târîhu’l-Aleviyyîn (Nakz ve Takrîz), Dımeşk 1992
25. » Heysemî, Ebu’l-Hasan Ahmed b. Hacer (974/1567), es-Sevâik fi’r-Reddi alâ Ehli’l-Bida’ ve’z-Zındıka, Kahire tz.
26. » İbn Abdilber, Ebû Ömer Yusuf b. Abdillah b. Muhammed (463/1071), ed-Dürer fî İhtisari’l- Meğâzî ve’s-Siyer, tlk: M. Dîb el-Buğâ, Dımeşk 1984
27. » İbn Hanbel, Ahmed (241/855), Müsned, I-VI, Mısır 1313
28. » İbn Hıbbân, Muhammed b. Hıbbân b. Ahmed (354/965), es-Sîretu’n-Nebeviyye ve Ahbâru’l- Hulefâ, tlk: Komisyon, Beyrut 1987
29. » İbn Hişâm, Ebû Muhammed Abdulmelik b. Eyyûb el-Hımyerî (213/828), es-Sîretu’n- Nebeviyye, thk., şrh: M. es-Sekkâ-İ. el-Ebyârî-A. Şelebî, I-IV, Kahire tz.
30. » İbn Kesîr, Ebu’l-Fidâ İsmail b. Ömer el-Kureyşî (774/1372), el-Bidâye ve’n-Nihâye, I-XIV, Mı- sır 1932
31. » İbn Kuteybe, Ebû Muhammed Abdullah b. Müslim ed-Dineverî(276/889), el-İmâme ve’s- Siyâse, I-II, thk: Halîl el-Mansûr, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, I. Bsk. Beyrut 1422/2001
32. » İbn Sa’d, Ebû Abdillah Muhammed (230/844), et-Tabakâtu’l-Kübrâ, I-IX, Beyrut 1985
33. » İbn Teymiye, Ebu’l-Hasan Ahmed b. Abdilhalîm (728/1328), Minhacu’s-Sünne fî Nakdi Kelâmi’ş-Şîa ve’l-Kaderiyye, I-IV, Bulak 1321
34. » İbnü’l-Arabî, Kâdî Ebû Bekir (543/1148), el-Avasım mine’l-Kavâsım, thk: Muhibuddîn el- Hatîb, Kahire 1371
35. » İbnü’l-Esîr, Ebu’l-Hasan Ali b. Muhammed (630/1232), el-Kâmil fi’t-Târîh, I-XII, Dâru Sâdır, (I-IV. Ciltler) Beyrut 1399/1979 (V-XII. Ciltler) 1402/1982
36. » İlhan, Avni, “Takiyye, Doğuşu ve Gelişmesi”, Dokuz Eylül Ünv. İFD, II, (1985), 161-163
37. » Kapar, Mehmet Ali, İslâm’ın İlk Döneminde Bey’ât ve Seçim Sistemi, Beyan Yay., İst. 1998
38. » Kâşifu’l-Ğattâ, Muhammed el-Hüseyin, Aslu’ş-Şîa ve Usûluhâ, Beyrut 1993
39. » Kuleynî, Ebû Cafer Muhammed b. Ya’kûb b. İshâk (329/940), Usûlu’l-Kâfi, I-XIV, şrh: H. Seyyid Cevâd Mustafa, Şiraz tz.
40. » Kummî, Ebû Cafer Muhammed b. Ali b. Babeveyh (301/913), Risâletu’l-İ’tikadi’l-İmâmiyye (Şiî İmâmiyye’nin İnanç Esasları), çev: E. Ruhi Fığlalı, Ankara 1978
41. » Laoust, Henry, İslâm’da Ayrılıkçı Görüşler, çev: E. Ruhi Fığlalı, Sabri Hizmetli, Pınar Yay., İst. 1999
42. » Mircaferi, Hüseyin, Şiilik ve Safevî Şiiliği, İst. 1972
43. » Musevî, Abdulhüseyin Şerefuddin, el-Muracaât, çev: S. Sonay, Adana tz.
44. » Muzaffer, Muhammed Rızâ, Akâidu’l-İmâmiye, Beyrut 1988
45. » ------------, es-Sakîfe, Beyrut 1993
46. » Nedvî, Seyyid Süleyman, Hazreti Ebu Bekir, çev: B. Demirci, M. S. Konar, A. Karataş, Timaş Yay., İst. 2004
47. » Nevbahtî, Ebû Muhammed Hasan b. Musâ (300/912), Fıraku’ş-Şîa, İst. 1931
48. » Öz, Şaban, Hz. Ali’nin İlk İki Halife İle Münasebetleri, Yayınlanmamış Lisans Tezi, Ankara 1996
49. » Seblinî, Muhammed, Ali b. Ebî Tâlib ve’l-İslâm, Beyrut tz.
50. » Suyûtî, Abdurrahman b. Ebî Bekir (911/1505), Târîhu’l-Hulefâ, Beyrut 1974
51. » Şehristânî, Ebu’l-Feth Muhammed b. Abdilkerîm (548/1153), el-Milel ve’n-Nihal, I-II, thk: M. Abdulkâdir el-Fâdilî, el-Mektebetu’l-Asriyye-Dâru’n-Nemvâzeciyye, Beyrut 1422/2002
52. » Şerefüddin, Sadreddin, Ammar Bin Yâsir, çev: A. Nihal Özsoy, İnsan Yay., İst. 1996
53. » Şerîf Rızâ (404/1013), Nehcü’l-Belağa, şrh: Muhammed Abduh, I-IV, Beyrut 1993
54. » Tabatabaî, Allame, Tarihi, Siyasi, İlmi, İrfani ve Ahlaki Boyutlarıyla İslâm’da Şia, çev: K. Akaras-A. Kazımi, İst. 1993
55. » Taberî, Ebû Cafer Muhammed b. Cerîr (310/922), Târîhu’l-Ümem ve’l-Mülûk, I-VIII, Kahire 1939
56. » Tavîl, Muhammed Emîn Gâlib, Târihu’l-Aleviyyîn, Lazkiye 1924
57. » Vâkıdî, Muhammed b. Ömer b. Vâkıd (207/822), Kitâbu’r-Ridde, thk: Mahmûd Abdullah Ebu’l-Hayr, Dâru’l-Furkân, Ammân 1411/1991
58. » Ya’kûbî, Ahmed b. Ebi’l-Ya’kub b. Cafer b. Vehb b. Vâdıh (292/905), Târîhu’l-Ya’kûbî, I-II, Beyrut 1412/1992
59. » Zahîr, İhsan İlâhî, eş-Şîa ve’s-Sünne, Dâru Taybe, Riyâd 1973
60. » Zuhaylî, Vehbe, Nizâmu’l-İslâm, Dâru Kuteybe, II. Bsk., Beyrut/Dımeşk 1413/1993
61. » Zührî, İbn Şihâb Muhammed b. Müslim (124/741), (Kitâbu’l) Meğâzî, cem: Süheyl ez- Zekkâr, Dâru’l-Fikr, Dımeşk 1401/1981