Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri

Mehmet Ali Kapar

doi:10.31591/istem.519718

Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri

Öz

Aslen Yemenli olan ve mükâtebe yolu ile özgürlüğüne kavuşan Hâtib b. Ebû Belteʻa, Cahiliye Dönemi’nde şairliği ve süvariliği ile meşhurdur. Hicretten önce Müslüman olmuş, Habeşistan’a hicret etmeyerek Hz. Peygamber’in yanında kalmayı tercih etmiştir. Hicret için izin verilmesinin ardından Medine’ye hicret etmiş ve vefatına kadar Hz. Peygamber’in yanından ayrılmamıştır. Hâtıb b. Ebû Belteʻa’yı diğerlerinden farklı kılan ise onun Mekke’nin fethi için sefere çıkılmadan önce yapmış olduğu hatadır. O, Mekke ileri gelenlerine bir mektup göndermiş ve Hz. Peygamber tarafından özellikle gizli tutulmasına rağmen durumu haber vermek istemiştir. Bu nedenle de ihanet ile suçlanmıştır. Bu olay İslam tarihinde birçok tartışmalara neden olacak olan Bedir ashabının affedilmesi ile ilgili hadiseye de konu olmuştur. Yine aynı olay nedeni ile Mümtehine Suresi’nin ilk ayetleri nazil olmuştur. Hâtıb b. Ebû Belteʻa’yı farklı kılan ikinci olay ise Hz. Peygamber’in İslam’a davet içeren mektubunu Mısır Mukavkıs’ına götürmesidir. Burada Mukavkıs karşısında Hz. Peygamber’i ve İslam’ı en güzel şekilde savunmuştur. Bu çalışmamızda birçok tartışmanın merkezinde kalmış olan Hâtıb b. Ebû Belteʻa’nın hayatı, askerî ve siyasi faaliyetleri üzerinde duracak ve ona yöneltilen ithamları irdeleyeceğiz.

Anahtar Kelimeler

İslam Tarihi,Mekke’nin Fethi,Diplomasi,Mektup,Elçi,Hâtıb b. Ebû Belteʻa,Mukavkıs

Kaynakça

AHMED b. HANBEL, Ahmed b. Muhammed eş-Şeybâni (ö. 241/855). el-Müsned, I-VI. İstanbul: Çağrı Yay., 1992.
ARSLAN, İhsan. “Hz. Peygamber’in Savaşlardaki Tavrı”. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi. 8/39 (2015): 1041-1051.
ATAR, Fahrettin. “Mukâtebe”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31: 531-533. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
BELÂZÜRÎ, Ebu’l-Abbas Ahmed b. Yahya b. Câbir (ö. 279/892). Ensâbü’l-Eşrâf, Hz. Peygamber’in (sav) Hayatı ve Şahsiyeti, Siyasî ve Askerî Mücadeleleri I-II. thk. Süheyl Zekkâr-Riyad Ziriklî, Trc.. Hikmet Akdemir. İstanbul: İlk Harf Yay., 2018.
BOZKURT, Nebi. “Hâtıb b. Ebû Belteʻa”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 16: 444-445. Ankara: TDV Yayınları, 1997.
BOZKURT, Nebi-Küçükaşcı, Mustafa Sabri. “Mekke”. Türkiye Diyanet Vakfı İslam Ansiklopedisi. 28: 555-575. Ankara: TDV Yayınları, 2003.
BUHÂRÎ, Ebû Abdillâh Muhammed b. İsmail (ö. 256/870). el-Edebü’l-Müfred, I-XI. 2. bs., Kahire: el-Matbaatü’s-Selefiyye, 1388.
DİYARBEKRÎ, Hüseyin b. Muhammed b. Hasan (ö. 990/1582). Târîh’ul-Hâmis fi Ahvâli Enfesi Nefîs, I-II. Kahire: by. 1302.

EBÛ DÂVÛD, Süleymân b. el- Eş’as Sicistâni (ö. 202-275). Sünen, I-V, 2. bs., İstanbul: Çağrı Yay., 1992.
EBÛ UBEYD, Kasım b. Sellâm (ö. 224/837). Kitâbü’l-Emvâl, İlk Dönem Ekonomi Yönetimi. çev. Cemalettin Saylık. Ankara: Ankara Okulu Yay., 2016.
GÖKSOY, İsmail Hakkı. “Hz. Peygamber’in Hükümdarlara Gönderdiği Davet Mektupları Ve Önemi”. II. Kutlu Doğum Sempozyumu Bildiriler Kitabı, 119-138. Isparta: SDÜ İlahiyat Fakültesi Yayınları, 1999.
GÜZEL, Ahmet. Hz. Peygamber’in Savaşları, Gazveler. Konya: Kitap Dünyası Yay., 2018.
HALEBÎ, Alî b. Burhâniddîn İbrâhim b. Ahmed el-Halebî (ö. 1044/1635). es-Sîretu’l-Halebiyye fî Sîreti’l-Emîni’l-Me’mûn (İnsânu’l-Uyûn), I-III, Mısır: Mtb. Mustafa Bâbi, 1964.
HAMİDULLAH, Muhammed. El-Vesâiku’s-Siyâsiyye (Hz. Peygamber Döneminin Siyasi-İdari Belgeleri). İstanbul: Kitabevi Yayınları, 1997.
HAMİDULLAH, Muhammed. Hz. Peygamber’in Savaşları. çev. Nazire Erinç Yurter. İstanbul: Yeni Şafak Yay., 1991.
HAMİDULLAH, Muhammed. İslam Peygamberi, I-II. Trc. Salih Tuğ. İstanbul: İrfan Yayımcılık, l991.
İbn ABDÜLBER, Yusuf b. Abdillah b. Muhammed b. Abdülber el-Kurtubî (ö. 463/1071). el-İstî’âb fî Ma’rifeti’l-Ashâb. thk. Ali Muhammed el-Becâvî I-IV. Beyrut: Dâru’l-Ceyl, 1992.
İBN HABÎB, İbn Habîb, Ebû Cafer Muhammed b. Habîb el-Bağdâdî (ö. 245/859). Kitâbu’l-Muhabber. thk. Eliza Lichtenstater. Beyrut: Dâru’l-Afâki’l-Cedîde, ty.
İBN HACER el-Askalânî, Ebu’l-Fazl Ahmed b. Ali b. Muhammed el Askalâni (ö. 852/1449), el-İsâbe fî Temyîzi’s-Sahâbe (Sahabe-i Kiram Ansiklopedisi), Trc. Naim Erdoğan, İstanbul: İz Yay., 2010.
İBN HAZM, Ebû Muhammed Alî b. Ahmed b. Saîd b. Hazm el-Endelüsî el-Kurtubî (ö. 456/1064). Cevâmiu’s-Sîre (Siyerin Özü). Trc. M. Salih Arı. İstanbul: Çıra Yay., 2004,
İBN HİBBÂN, Ebû Hâtim Muhammed (ö. 354-965). Es-Sîretü’n-Nebeviyye ve Ahbâru’l-Hulefâ, Hz. Peygamber ve Halifeler. Trc. Harun Bekiroğlu. Ankara: Ankara Okulu Yay., 2017.
İBN HİŞÂM, Ebû Muhammed Cemâleddin Abdülmelik (ö. 213/833). es-Sîretu’n-Nebeviyye, I-IV. thk. Mustafa es-Sakkâ ve dğr., , Beyrut: by. 1971.
İBN SA’D, Muhammed b. Sa’d b. Menî’ el-Haşimî el-Basrî (ö. 230/845). Kitâbu’t-Tabakâti’l-Kebîr, Tabakât. Trc. edt. Adnan Demircan. İstanbul: Siyer Yay., 2014.
İBN SEYYİDİNNÂS, Muhammed b. Abdullah b. Yahya (ö. 734/1332).Uyûni’l-Eser fî Fünûni’l-Megâzî ve’s-Semâil ve’s-Siyer, I-II, Beyrut: ty., ts.
İBN ZEBÂLE, Muhammed b. Hasan el-Kureyşî el-Mahzumî el-Medenî (ö. 199/814). Ahbâru’l-Medîne, Medine Tarihi. Trc. Fatih Mehmet Yılmaz. Ankara: Ankara Okulu Yay. 2018.
KAPAR, Mehmet Ali, Heyetler, Hz. Peygamber Dönemi Diplomasi, İstanbul: Endülüs Yayınları, 2017.
KASTALLÂNÎ, Ebu’l-Abbâs Şihâbuddîn Ahmed b. Muhammed b. Ebî Bekr (ö. 923/1517). Mevâhibü’l-Ledünniye, I-II. Mısır: by. 1281.
KETTÂNÎ, Muhammed Abdilhay. et-Teratibu’l-İdârîyye, Hz. Peygamber’in Yönetimi I-II. Trc. Ahmet Özel. İstanbul: İz Yay., 2012.
KÖKSAL, M. Asım. İslâm Tarihi I-XVIII. İstanbul: Köksal Yay., 1991.
MÜSLİM, Ebu’l-Huseyn Müslim b. Haccac (ö. 261/874). el-Câmiu’s-Sahîh, I-III, 2. bs., thk. Muhammed Fuad Abdulbâki. İstanbul: Çağrı Yay., 1992.
ÖNKAL, Ahmet. “Mustalik (Benî Mustalik)”. Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31: 360-361. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
ÖNKAL, Ahmet. Rasûlullah’ın İslam ‘a Davet Metodu. Konya: Kitap Dünyası Yay., 2012.
ÖZKUYUMCU, Nadir. “Mukavkıs”, Türkiye Diyanet Vakfı İslâm Ansiklopedisi. 31: 137-138. Ankara: TDV Yayınları, 2006.
SÖNMEZ, Abidin. Rasûlullah’ın Diplomatik Münasebetleri ve Barış Anlaşmaları. İstanbul: İnkılab Yay., 2007.
SÖNMEZ, Abidin. Rasûlullah’ın İslâm’a Davet Mektupları. İstanbul: İnkılab Yay., 2011.
SÜHEYLÎ, Abdurrahman b. Abdullah. er-Ravdü’l-Ünüf fî Şerhi’s-Sîreti’n-Nebeviyye, I-VII. thk. A. Vekil. Kahire: Dâru’l-Kütübi’l-Hadîse, 1967.
ŞİMŞİR, Mehmet. Hz. Peygamber Döneminde Suikastler. Konya: Kitabevi Yay., 2018.
TİRMİZÎ, Ebû İsa Muhammed b. İsa b. Sevra (ö. 279/892). Sünen. I-V, 2. bs., İstanbul: Çağrı Yay., 1992.
ÜNAL, Tahsin. Psikolojik Taktik, Ölümsüz Zafer, Mekke’nin Fethi. İstanbul: Kayıhan Yay., 2011.
ÜNALAN, Musa. “Helal Gıda Ürünlerinde Pazarlama Karması Elemanları”. Gümüşhane Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi. 8/19 (2017), 102-113.
ZÜRKÂNÎ, Muhammed b. Abdilbâkî b. Yûsuf b. Ahmed b. Alvân Zerkânî (ö. 1122/1710). Mevâhibü’l-Ledünniye Şerhi, I-VIII. Beyrut: by. 1973

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

-

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Mehmet Ali Kapar ^*
0000-0002-7812-1406
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2019

Gönderilme Tarihi

30 Ocak 2019

Kabul Tarihi

7 Mayıs 2019

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2019 Sayı: 33

DOI

https://doi.org/10.31591/istem.519718

IZ

https://izlik.org/JA97MF62PK

Kaynak Göster

RIS / Bibtex

APA

Kapar, M. A. (2019). Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri. İSTEM, 33, 1-19. https://doi.org/10.31591/istem.519718

AMA

1.Kapar MA. Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri. İSTEM. 2019;(33):1-19. doi:10.31591/istem.519718

Chicago

Kapar, Mehmet Ali. 2019. “Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri”. İSTEM, sy 33: 1-19. https://doi.org/10.31591/istem.519718.

EndNote

Kapar MA (01 Haziran 2019) Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri. İSTEM 33 1–19.

IEEE

[1]M. A. Kapar, “Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri”, İSTEM, sy 33, ss. 1–19, Haz. 2019, doi: 10.31591/istem.519718.

ISNAD

Kapar, Mehmet Ali. “Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri”. İSTEM. 33 (01 Haziran 2019): 1-19. https://doi.org/10.31591/istem.519718.

JAMA

1.Kapar MA. Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri. İSTEM. 2019;:1–19.

MLA

Kapar, Mehmet Ali. “Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri”. İSTEM, sy 33, Haziran 2019, ss. 1-19, doi:10.31591/istem.519718.

Vancouver

1.Mehmet Ali Kapar. Hâtıb b. Ebû Beltea Hayatı ve Faaliyetleri. İSTEM. 01 Haziran 2019;(33):1-19. doi:10.31591/istem.519718

Cited By

Hz. Peygamber Devrinde Bir Hadım: Me’bûr el-Kıbtî (ö. 60/679-80) Üzerine Bir Değerlendirme

Trabzon İlahiyat Dergisi

https://doi.org/10.33718/tid.1328040

Bedir Gazvesi’ne Katılanların Bağışlandığını Belirten Hadis Üzerine Bir İnceleme

Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi

https://doi.org/10.18506/anemon.1481891