TR
EN
Üniversite Adaylarının Temel Bilim Programlarına Yönelik Tercihlerinde Öğretmen Etkisi
Öz
Bu araştırmanın amacı, öğrencilerin üniversite tercihleri sırasında temel bilimleri seçme eğilimlerini etkileyen unsurları ve öğretmenlerin bu süreçteki rolünü incelemektir. Temel bilimlerin ülkelerin bilimsel ilerlemesi, yenilik kapasitesi ve ekonomik rekabet gücü açısından stratejik öneminin dikkate alındığı çalışmada karma yöntem deseni kullanılmıştır. Nicel boyutta, üniversiteye hazırlık sürecinde olan lise son sınıf öğrencileri ve mezunlardan oluşan 400 katılımcıya temel bilimlere yönelik tutum ve öz-yeterlik ölçekleri uygulanmıştır. Nitel boyutta ise beş öğrenci ve dört öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler gerçekleştirilmiştir. Nicel veriler, t-testi ve tek yönlü ANOVA ile nitel veriler içerik analiziyle değerlendirilmiştir. Bulgular, öğrencilerin temel bilimlere ilişkin tutum ve öz-yeterliklerinde cinsiyet ve sınıf düzeyine göre anlamlı fark bulunmadığını; ancak lise türü, ebeveyn eğitimi ve aile gelir düzeyine göre anlamlı farklılıklar oluştuğunu göstermiştir. Öğrenciler temel bilimleri genel olarak olumlu algılamakla birlikte tercih aşamasında işsizlik kaygısı, görece düşük yerleştirme puanları, toplumsal statü algısı ve kariyer güvencesine ilişkin belirsizlikler nedeniyle bu alanlara yönelmekte isteksiz davranmaktadırlar. Görüşmelerde öğretmenlerin temel bilimlerin ülke kalkınması için değerini vurgulamalarına rağmen istihdam olanaklarına ilişkin endişeleri nedeniyle öğrencilerini ilgili programlara yönlendirmede temkinli davrandıkları tespit edilmiştir. Okul türüne bağlı farklılıklar, aile sosyoekonomik kaynakları ve öğretmen rehberliği etkileşiminin temel bilimlere yönelimi birlikte şekillendirdiği; bu kapsamda, kariyer rehberliği uygulamalarının, iletişim stratejilerinin ve politika tasarımlarının güncel veriye dayalı biçimde yeniden yapılandırılması önerilmektedir.
Anahtar Kelimeler
Destekleyen Kurum
Bu çalışma finansal olarak Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) Birimi (Proje No: SYL-2020-8529) tarafından desteklenmiştir.
Proje Numarası
SYL-2020-8529
Etik Beyan
Bu makale Prof. Dr. Mustafa Sözbilir danışmanlığında Mayıs 2021 tarihinde tamamladığımız “Öğrencilerin Üniversiteye Yerleşmede Temel Bilimleri Tercihlerini Etkileyen Faktörler ve Öğretmenlerin Rolü” başlıklı yüksek lisans tezi esas alınarak hazırlanmıştır (Yüksek Lisans Tezi, Atatürk Üniversitesi, Erzurum, Türkiye, 2021). Bu araştırmanın bütün aşamalarında (hazırlık, literatür taraması, veri toplama, veri analizi, sunum) bilimsel etik, ilke ve kurallara uygun davrandığımızı; bu çalışma kapsamında yararlanılan eserlerin tamamına kaynakçada yer verdiğimizi; kullanmadığımız hiçbir kaynağı kaynakçaya eklemediğimizi; verileri kullanırken veriler üzerinde bir değişiklik yapmadığımızı; araştırmanın intihal içermediğini; Yükseköğretim Kurumları Bilimsel Araştırma ve Yayın Etiği Yönergesi ile Yayın Etiği Komitesi (COPE) İlkelerinin tüm şartlarını ve koşullarını kabul ederek etik görev ve sorumluluklara riayet ettiğimizi; araştırmamızla ilgili burada yazılı ifadelerimize aykırı herhangi bir durumun saptanması durumunda ortaya çıkabilecek ahlaki ve hukuki bütün sonuçları kabul edeceğimizi beyan ederiz.
Teşekkür
Yazarlar araştırma sürecine gönüllü olarak katılan öğrencilere ve öğretmenlere katkılarından dolayı teşekkür etmektedirler.
Kaynakça
- Archer, L., DeWitt, J., & Dillon, J. (2014). ‘It didn’t really change my opinion’: Exploring what works, what doesn’t and why in a school science, technology, engineering and mathematics careers intervention. Research in Science & Technological Education, 32(1), 35-55. https://doi.org/10.1080/02635143.2013.865601
- Archer, L., Freedman, E., Nag Chowdhuri, M., DeWitt, J., Liu, Q., & Garcia Gonzalez, F. (2025, February). “It’s always been a challenge, right?” An analysis of the affordances and limitations of STEM educators’ attempts to improve gender equity in Global South and North makerspaces. In Frontiers in Education, 10, https://doi.org/10.3389/feduc.2025.1507424
- Archer, L., Moote, J., Francis, B., DeWit, J., & Yeomans, L. (2016). Stratifying science: a bourdieusian analysis of student views and experiences of school selective practices in relation to ‘triple science’ at KS4 in England. 32(3), 296-315. https://doi.org/10.1080/02671522.2016.1219382
- Archer, L., Moote, J., Francis, B., DeWitt, J., & Yeomans, L. (2017). The “exceptional” physics girl: A sociological analysis of multimethod data from young women aged 10–16 to explore gendered patterns of post-16 participation. American Educational Research Journal, 54(1), 88–126. https://doi.org/10.3102%2F0002831216678379
- Archer, L., Moote, J., Macleod, E., Francis, B., & DeWitt, J. (2020). ASPIRES 2: Young people's science and career aspirations, age 10–19. https://discovery.ucl.ac.uk/id/eprint/10092041/ Bøe, M. V., Henriksen, E. K., Lyons, T., & Schreiner, C. (2011). Participation in science and technology: young people’s achievement‐related choices in late‐modern societies. Studies in science education, 47(1), 37-72. https://doi.org/10.1080/03057267.2011.549621
- Creswell, J. W., & Creswell, J. D. (2017). Research design: Qualitative, quantitative, and mixed methods approaches. Sage publications.
- Creswell, J. W. & Plano-Clark, V. L. (2015). Karma yöntem araştırmalarının tasarımı ve yürütülmesi (Y. Dede & S. B. Demir). Anı.
- Cleaves, A., (2011). The formation of science choices in secondary school. International Journal of Science Education, 27(4), 471-486. https://doi.org/10.1080/0950069042000323746
Ayrıntılar
Birincil Dil
Türkçe
Konular
Eğitim Programları ve Öğretim (Diğer)
Bölüm
Araştırma Makalesi
Yayımlanma Tarihi
30 Aralık 2025
Gönderilme Tarihi
28 Ağustos 2025
Kabul Tarihi
25 Aralık 2025
Yayımlandığı Sayı
Yıl 2025 Sayı: 3