Anne Baba Olma Ehliyeti: Çocuk Sahibi Olmak Üzerine Nitel Bir Araştırma

Yıl 2025, Cilt: 24 Sayı: 54, 1072 - 1098, 29.12.2025

Zeynep Demir Çayırlı , Lütfü Çakır

https://doi.org/10.46928/iticusbe.1654954

Öz

Çocuk sahibi olmak, bireylerin yaşamlarında sadece biyolojik değil, aynı zamanda kişisel ve toplumsal düzeyde önemli bir dönüşüm süreci olarak görülmektedir. Aile kurma aşamasında karşılaşılan fiziksel, psikolojik, sosyal ve ekonomik zorluklar, toplumların sürdürülebilirliği açısından da kritik rol oynamaktadır. Bu bağlamda, son yıllarda önem kazanan "anne ve baba olma ehliyeti" kavramı, bireylerin ebeveynlik sorumluluğuna ne kadar hazır olduklarını değerlendiren çok boyutlu bir olgu olarak ele alınmaktadır. Bu çalışmanın amacı, anne ve baba olma ehliyeti kavramını toplumsal ve bireysel düzeyde incelemek, ebeveynlik sürecini etkileyen psikolojik, ekonomik, kültürel ve toplumsal faktörleri anlamaktır. Yapılan araştırmada fenomenolojik desen kullanılmış olup, ebeveynlik anlayışındaki farklı görüşler ve toplumsal algılar analiz edilmiştir. Çalışma, 18 yaş ve üzeri 10 erkek ve 10 kadından oluşan bir örneklem grubuyla gerçekleştirilmiş ve görüşmeler yarı yapılandırılmış bir form ile kaydedilmiştir. Veriler, Nvivo 15 programı aracılığıyla içerik analizi ile incelenmiş ve temalar halinde sınıflandırılmıştır. Araştırma, ebeveynlik anlayışındaki dönüşümün eğitim, gelir durumu, sosyal destek ağları ve toplumsal cinsiyet rolleri gibi faktörler tarafından şekillendiğini göstermektedir. Anne ve baba olma ehliyeti psikolojik, ekonomik ve kültürel bir hazırlık gerektiren çok yönlü bir olgudur. Sonuç olarak, bu kavramın toplumsal düzeyde politikaların ve eğitim programlarının yeniden şekillendirilmesini gerektirdiği vurgulanmakta ve ebeveynlik eğitimi ile sosyal destek ağlarının güçlendirilmesine yönelik politika önerileri sunulmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn , çocuk sahibi olma ehliyeti , çocuk yetiştirme

Etik Beyan

Bu çalışmanın etik kurul izni, İstanbul Ticaret Üniversitesi Etik Kurulu’nun 02.11.2024 tarihli toplantısında ve E-65836846-044-336597 karar numarasıyla onaylanmıştır.

Parental Competence: Qualitative Research on Having Children

Öz

Becoming a parent is a biological change and a significant transformation at both personal and societal levels. The physical, psychological, social, and economic challenges faced while starting a family play a crucial role in the long-term sustainability of societies. In this context, the concept of "parental competence," which has gained increasing importance in recent years, is understood as a multi-dimensional phenomenon that evaluates individuals' preparedness for the responsibilities of parenthood from a social, psychological, and economic perspective. This study examines the concept of parental competence at both the individual and societal levels, exploring the psychological, economic, cultural, and social factors influencing the parenting process. In this study, a phenomenological design was used and different views on parenting and social perceptions were analysed. The study was conducted with a sample group of 10 men and 10 women aged 18 and over, and semi-structured interviews were recorded. The data were analysed using content analysis through Nvivo 15 software and categorized into themes. The findings suggest that the transformation in parenting perceptions is shaped by factors such as education, income, social support networks, and gender roles. Parental competence is a multi-dimensional phenomenon that requires psychological, economic, and cultural preparation. Consequently, the study emphasizes that the concept of parental competence requires reshaping policies and educational programs at the societal level, offering policy recommendations to strengthen parenting education and social support networks.

Anahtar Kelimeler

Parenthood , parental competence , child rearing

Kaynakça

• Aluş, Y. (2015). Türkiye’de aile anlayışı ve kültürel–toplumsal gerçekliğimiz. PESA Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 1(1), 57–65.
• Aslan, F. (2018). Türk kültürü içerisinde türk aile yapısının yeri (Tez No. 502165). [Yüksek lisans tezi, Niğde Ömer Halis Demir Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
• Bandura, A. (1989). Regulation of cognitive processes through perceived self-efficacy. Developmental Psychology, 25(5), 729–735. https://doi.org/10.1037/0012-1649.25.5.729
• Baum, C. L. (2006). The effects of government-mandated family leave on employer family leave policies. Contemporary Economic Policy, 24(3), 432–445. https://doi.org/10.1093/cep/byj025
• Bilgin, N. (2014). Sosyal bilimlerde içerik analizi teknikler ve örnek çalışmalar. Seçkin Yayıncılık.
• Bonoli, G. (2008). The impact of social policy on fertility: Evidence from Switzerland. Journal of European Social Policy, 18(1), 64–77. https://doi.org/10.1177/0958928707081074
• Büyüköztürk, Ş., Kılıç, E., Akgün, Ö., Karadeniz, Ş., & Demirel, F. (2018). Bilimsel araştırma yöntemleri. Pegem Akademi Yayınları.
• Coleman, P. & Karraker, K. H. (1998). Self-efficacy and parenting quality: Findings and future applications. Developmental Review, 18(1), 47–85. https://doi.org/10.1006/drev.1997.0448
• Çalıklar, Ö. & Kadıoğlu, H. (2020). Sağlıklı aile ebeveynlik envanteri’nin türkçe formunun geçerlik ve güvenirliği. Journal of Psychiatric Nursing, 11(1), 49–56. https://doi.org/10.14744/phd.2019.93585
• Grimes, L., Mahoney, A., Alfred DeMaris, Tisak, M., & Tompsett, C. (2012). The role of parental self-efficacy and parental knowledge in parent-infant interactions and infant behavior during the transition to parenthood. Diss. Bowling Green State University.
• Jones, T. L. & Prinz, R. J. (2005). Potential roles of parental self-efficacy in parent and child adjustment: A review. Clinical Psychology Review, 25(3), 341–363. https://doi.org/10.1016/j.cpr.2004.12.004
• Kağıtçıbaşı, Ç. (2006). Yeni İnsan ve İnsanlar (10.basım). Evrim yayınevi.
• Karadağ, A. & Akçınar, B. (2022). Babaların toplumsal cinsiyet rolleri ve çocuklarının uyumlu sosyal davranışı arasındaki ilişkide çocuk yetiştirme tutumunun rolü. Gelişim ve Psikoloji Dergisi, 3(6), 97–106. https://doi.org/10.51503/gpd.1092754
• Kılıç, A., Aydın, M., Ökmen, B., & Şahin, Ş. (2019). Kuramdan uygulamaya ihtiyaç belirleme. Pegem.
• Kılıç M. (2010). Stratejik yönetim sürecinde değerler, vizyon ve misyon kavramları arasındaki ilişki. Sosyoekonomi, 13(13). 81-98.
• Koç, F. & Aktan, E. A. (2024). Gençlerin çocuk sahibi olma motivasyonu, iletişim becerileri ve aile yaşam ölçekleriyle evliliğe hazır olma durumlarının belirlenmesi. Akademik Matbuat, 8(1), 43–70. https://doi.org/10.62809/matbuat.1492563
• Liu, J., Liu, M., Zhang, S., Ma, Q., & Wang, Q. (2019). Intent to have a second child among Chinese women of childbearing age following China’s new universal two-child policy: a cross-sectional study. BMJ Sexual ve Reproductive Health, 46(1), 59–66. https://doi.org/10.1136/bmjsrh-2018-200197
• Montigny, F. & Lacharité C. (2005). Perceived parental efficacy: Concept analysis. Journal of Advanced Nursing, 49(4), 387–396. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2004.03302.x
• Mouton, B. & Roskam, I. (2015). Confident mothers, easier children: A quasi-experimental manipulation of mothers’ self-efficacy. Journal of Child and Family Studies, 24(8), 2485–2495. https://doi.org/10.1007/s10826-014-0051-0
• Patton, M. Q. (2002). Qualitative research and evaluation methods. SAGE Publishing.
• Pınar, Ş. & Doğan, A. K. (2020). Yeni çocuk sahibi olmuş ebeveynlerin anne baba rolüne hazır olma durumu ile sosyodemografik özelliklerinin karşılaştırılması. Sürekli Tıp Eğitimi Dergisi, 29(4), 255–266. https://doi.org/10.17942/sted.751964
• Salonen, A. H., Kaunonen, M., Åstedt-Kurki, P., Järvenpää, A.-L., Isoaho, H., & Tarkka, M.-T. (2009). Parenting self-efficacy after childbirth. Journal of Advanced Nursing, 65(11), 2324-2336. https://doi.org/10.1111/j.1365-2648.2009.05113.x
• Sögütlü, A. (2024). 3-6 yaş arasında çocuğu olan annelerin paylaşan ebeveynlik, ebeveyn öz yeterliliği ve aile uyumları arasındaki ilişkinin incelenmesi, (Tez No. 871078). [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
• Sümer, N., Aktürk, E., & Helvacı, E. (2010). Anne-Baba tutum ve davranışlarının psikolojik etkileri: Türkiye’de yapılan çalışmalara toplu bakış. Türk Psikoloji Yazıları – TPD. 13 (25), 42-61.
• Şanlı, D. & Öztürk, C. (2015). Anne babaların çocuk yetiştirme tutumları ve tutumlar üzerine kültürün etkisi. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(4), 240–246.
• Şimal, N. & Gürsoy, E. (2020). Üniversite öğrencilerinin gelecekte çocuk sahibi olmaya ilişkin düşünceleri ve etkileyen faktörler. Dokuz Eylül Üniversitesi Hemşirelik Fakültesi Elektronik Dergisi, 13(3), 148–159.
• Șițoiu, A. & Pânișoară, G. (2023). The emotional intelligence of today’s parents – influences on parenting style and parental competence. Frontiers in Public Health, 11. https://doi.org/10.3389/fpubh.2023.1120994
• Teti, D. M. & Candelaria, M. A. (2002). Parenting competence. M. H. Bornstein (Ed.), Handbook of parenting: Social conditions and applied parenting (2. basım, s. 149–180) içinde. Lawrence Erlbaum Associates Publishers.
• Tezel Şahin, F. & Özbey, S. (2007). Aile eğitim programlarına baba katılımının önemi. Toplum ve Sosyal Hizmet, 18(1), 39–48
• Uğur, Z., Yıldız, E., & Yüksel Doğan, R. (2023). Türkiye’de çalışan kadınların küçük çocuklarına kim bakıyor? Sosyal Politika Çalışmaları Dergisi, 23(58), 93–128. https://doi.org/10.21560/spcd.vi.1101779
• Van Engen, M. L., Vinkenburg, C. J., & Dikkers, J. S. E. (2012). Sustainability in combining career and care: Challenging normative beliefs about parenting. Journal of Social Issues, 68(4), 645–664. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2012.01769.x
• Yalçın, H. (2022). Bir Araştırma Deseni Olarak Fenomenoloji. Anadolu Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22 (Özel Sayı 2), 213-232. https://doi.org/10.18037/ausbd.1227345
• Yıldırım A. & Şimşek H. G. (2021) Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Kitap Evi.