Gender Construction and Moral Values in the Media: A Cultural Analysis Through Cartoons

Yıl 2025, Cilt: 24 Sayı: 54, 1002 - 1043, 29.12.2025

Şerif Arslan

https://doi.org/10.46928/iticusbe.1726749

Öz

Cartoons are among the important media products through which children first encounter values, social norms, and cultural identities. This study aims to examine thematic, cultural, and pedagogical differences between Turkish and foreign productions, comparing them in terms of gender roles, moral values, and visual aesthetics. The study analyzed the productions Kral Şakir, Alice’s Wonderland Bakery, and Teen Titans Go! using content analysis methods. Within the scope of the study, the cultural and moral value transmission, perceptions of heroism and power, representations of gender roles, and visual aesthetic characteristics of all three productions were evaluated within the framework of five main themes. The findings show that the Turkish production Kral Şakir exhibits a pedagogical approach centered on local cultural values, humor, and social solidarity; in contrast, foreign productions emphasize individual creativity through individual heroism, fantastic elements, and fast-paced visual aesthetics. The results of the study reveal that Turkish productions prioritize collective value transfer in line with Vygotsky's sociocultural learning theory, while foreign productions emphasize individual self-confidence and competition within a postmodern entertainment culture. Furthermore, the relationship between visual aesthetic preferences and cultural identity emerges as an important factor influencing children's sense of belonging acquired through media. These findings highlight the importance of preserving local culture and maintaining pedagogical balance in children's media; they also offer meaningful insights regarding media literacy, content production for children, and cultural transmission processes

Anahtar Kelimeler

Cartoons , cultural transmission , gender roles , media pedagogy , children and values education

Medyada Cinsiyet Kurgusu ve Ahlaki Değerler: Çizgi Filmler Üzerinden Kültürel Bir Analiz

Öz

Çizgi filmler, çocukların değerler, toplumsal normlar ve kültürel kimliklerle ilk kez tanıştıkları önemli medya ürünleri arasında yer almaktadır. Bu çalışma, Türk yapımı ve yabancı yapımlar arasında tematik, kültürel ve pedagojik farklılıkları inceleyerek, cinsiyet rolleri, ahlaki değerler ve görsel estetik açısından bir karşılaştırma yapmayı amaçlamaktadır. Araştırmada, Kral Şakir, Alice’s Wonderland Bakery ve Teen Titans Go! adlı yapımlar içerik analizi yöntemiyle incelenmiştir. Çalışma kapsamında, her üç yapımın kültürel ve ahlaki değer aktarımı, kahramanlık ve güç algısı, toplumsal cinsiyet temsilleri ve görsel estetik özellikleri beş ana tema çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bulgular, Türk yapımı Kral Şakir’in yerel kültürel değerleri, mizahı ve toplumsal dayanışmayı merkeze alan pedagojik bir yaklaşım sergilediğini; buna karşılık yabancı yapımların bireysel kahramanlık, fantastik öğeler ve hızlı tempolu görsel estetik aracılığıyla bireysel yaratıcılığı ön plana çıkardığını göstermektedir. Araştırmanın sonuçları, Türk yapımlarının Vygotsky’nin sosyokültürel öğrenme teorisiyle uyumlu biçimde kolektif değer aktarımını öncelediğini; yabancı yapımların ise postmodern bir eğlence kültürü içinde bireysel özgüven ve rekabeti öne çıkardığını ortaya koymaktadır. Ayrıca, görsel estetik tercihleriyle kültürel kimlik arasındaki ilişki, çocukların medya yoluyla edindikleri aidiyet duygusunu etkileyen önemli bir unsur olarak öne çıkmaktadır. Bu bulgular, çocuk medyasında yerel kültürün korunması ve pedagojik dengenin gözetilmesinin önemine dikkat çekmekte; aynı zamanda medya okuryazarlığı, çocuklara yönelik içerik üretimi ve kültürel aktarım süreçleri açısından anlamlı çıkarımlar sunmaktadır

Anahtar Kelimeler

Çizgi filmler , kültürel aktarım , toplumsal cinsiyet rolleri , medya pedagojisi , çocuk ve değer eğitimi

Kaynakça

• Afzaal, S., Irshad, S., & Naz, B. (2021). Internalizing Gendered Identities: Children’s Conversations about Cartoon Characters. Unıversity of Chitral Journal of Linguistics And Literature, 5(2), s. 148–169. http://dx.doi.org/10.33195/jll.v5iII.335
• Akça, R. P., & Baran, G. (2018). Çizgi filmlerin Türk Kültürüne ait özellikler açısından incelenmesi: “Pepee Örneği”. Yalova Sosyal Bilimler Dergisi (8), s. 215–224. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/559289
• Akçalı, S. İ. (2020). Tüketim toplumunda çocukluğun yitişi. S. İ. Akçalı (Ed.) Çocuk ve medya (s. 1–13) içinde. Nobel Akademik Yayıncılık.
• Akören, A. N. (2018). Çizgi film ve animasyon eğitiminde son eğilimler. Etkileşim (2), s. 124–140. https://doi.org/10.32739/etkilesim.2018.2.32
• Anderson, D. R., Kirkorian, H. L., & Wartella, E. A. (2017). Media and young minds. Pediatrics, 138(5), 1–6.
• Arnheim, R. (1974). Art and visual perception: A psychology of the creative eye. University of California Press.
• Arslan, Ş., & Yener, İ. (2021). Kültürel Değerlerin Aktarılmasında Çizgi Filmlerin Rolü: Niloya ve Rafadan Tayfa Örneği. M. Temel, & Ö. F. Koçak (Ed.) Dijital çağda iletişim, kültür ve medya II (s. 163–204) içinde. Çizgi Kitabevi.
• Aydın, K., & Savaş, B. (2024). Gender factor in cartoons for basic education students. Base for Electronic Educational Sciences, 5(1), s. 64–80. https://bedujournal.com/files/19/manuscript/manuscript_4415/bedu-4415-manuscript-192514.pdf
• Bandura, A. (2001). Social cognitive theory of mass communication. Media Psychology, 3(3), 265–299.
• Baudrillard, J. (1994). Simulacra and simulation. University of Michigan Press.
• Bauman, Z. (2003). Liquid love: On the frailty of human bonds. Polity Press.
• Bedekar, M., & Joshi, P. (2020). Cartoon films and its impact on children's mentality. Research Revıew International Journal of Multidisciplinary, 5(6), s. 13–18. http://dx.doi.org/10.31305/rrijm.2020.v05.i06.003
• Braun, V., & Clarke, V. (2006). Using thematic analysis in psychology. Qualitative Research in Psychology, 3(2), 77–101.
• Bronfenbrenner, U. (1979). The ecology of human development. Harvard University Press.
• Bruner, J. (1990). Acts of meaning. Harvard University Press.
• Buckingham, D. (2003). Media education: Literacy, learning and contemporary culture. Polity Press.
• Buckingham, D. (2011). The material child: Growing up in consumer culture. Polity Press.
• Butler, J. (2004). Undoing gender. Routledge.
• Canadian Paediatric Society. (2017). Screen time and young children: Promoting health and development in a digital world. Paediatrics & Child Health, 22(8), s. 461–468. https://doi.org/10.1093/pch/pxx123
• Chassiakos, Y., Radesky, J., Christakis, D., & A., M. (2016). Children and adolescents and digital media. Pediatrics, 138(5), s. 1–18. https://doi.org/10.1542/peds.2016-2593
• Civelek, h. T. (2024). Animasyon film yapım süreçlerinde Türkiye'nin yeri. UMAY Sanat ve Sosyal Bilimler Dergisi, 2(1), s. 22–39. https://dergipark.org.tr/tr/pub/umay/issue/85541/1432577
• Connell, R. W. (1995). Masculinities. Polity Press.
• Drogos, K. L., & Farrar, K. M. (2025). “In your face!” Do family communication patterns influence U.S. tween’s imitation of disrespectful talk and behavior found in their favorite television shows? Journal of Children and Media, 19(2), s. 399–417. https://doi.org/10.1080/17482798.2024.2421270
• Durmuş, K., & Övür, A. (2021). Medya etkileri bağlamında okul öncesi dönem çocuklarının yeni medya kullanımının analizi. Yeni Medya Elektronik Dergisi, 5(2), s. 136–155. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1454990
• Eco, U. (2004). On beauty: A history of a concept. Secker & Warburg.
• Elsayed, W. (2021). The negative effects of social media on the social identity of adolescents from the perspective of social work. Heliyon, 7(2), s. 1–15. https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2021.e06327
• Gage, E. (2012). A Walk through an American classic a walk through an American classic. Musical Offerings, 3(2), s. 61–77. https://doi.org/10.15385/jmo.2012.3.2.1
• Gamage, S. (2019). Cartoons as an authentic supplementary teaching tool in English as a second language classrooms. Advances in Language and Literary Studies, 10(1), s. 107–116. https://dx.doi.org/10.7575/aiac.alls.v.10n.1p.107
• Gentile, D. A., Coyne, S., & Walsh, D. A. (2011). Media violence, physical aggression, and relational aggression in school age children: A short-term longitudinal study. Aggressive Behavior, 37(2), 193–206.
• Gill, R. (2007). Gender and the media. Polity Press.
• Giroux, H. (1997). Are Disney movies good for your kids? S. R. Steinberg & J. L. Kincheloe (Ed.), Kinderculture: The corporate construction of childhood (s. 53–67) içinde. Westview Press.
• Hall, S. (1997). Representation: Cultural representations and signifying practices. Sage.
• Henne, M., Hickel, H., Johnson, E., & Konishi, S. (1996). The making of Toy Story. Technologies for the Information Superhighway, s. 463–468. https://dx.doi.org/10.1109/CMPCON.1996.501812
• Hentges, B., & Case, K. A. (2013). Gender representations on Disney Channel, Cartoon Network, and Nickelodeon broadcasts in the United States. Journal of Children and Media, 7(3), 319–333.
• Hofstede, G. (2011). Dimensionalizing cultures: The Hofstede model in context. Online Readings in Psychology and Culture, 2(1), 1–26. https://doi.org/10.9707/2307-0919.1014
• Hülür, H., & Yaşın, C. (2022). Kitle medyasından yeni medyaya iletişim biliminin serüveni. H. Hülür, & C. Yaşın (Ed.). Yeni Medya, Toplum ve İletişim Biliminin Dönüşümü (s. 9–76) içinde. Siyasal Kitabevi.
• İşler, E. İ. (2013). Kültürel ekme kuramı bağlamında Türkiye üretimi çizgi filmler ve çocuk bilincinin inşası. İletişim ve Diplomasi, 2, s. 65–80. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2154672
• İşleyen, M. (2020). Çocuk, televizyon ve cinsellik: Çizgi filmler üzerine bir inceleme. Gümüşhane Üniversitesi İletişim Fakültesi Elektronik Dergisi, 8(1), s. 443–477. https://doi.org/10.19145/e-gifder.652500
• Jenkins, H. (2006). Convergence culture: Where old and new media collide. New York University Press. Kaba, F. (2002). Türkiye’ de çizgi film: Gelişimi ve eğitimi. Anadolu Sanat, s. 135–140. https://earsiv.anadolu.edu.tr/xmlui/bitstream/handle/11421/919/172732.pdf?sequence=1
• Karaboğa, M. T. (2018). Medya çağında çocuk ve çocuk kültürü: Şiddet ve tüketim kültürünün yansımaları. Uluslararası Çocuk Edebiyatı ve Eğitim Araştırmaları Dergisi, 2(2), s. 1–17. https://www.guvenliweb.org.tr/dosya/yjTMz.pdf
• Köse, E., Özer, B. N., & Erim, A. (2025). Which cartoons can be used in fourth grade social studies course? Türk Akademik Yayınlar Dergisi, 9(1), s. 170–205. https://doi.org/10.29329/tayjournal.2025.1080.07
• Krippendorff, K. (2013). Content analysis: An introduction to its methodology (3rd ed.). Sage.
• Lam, V. (2013). Developing ethnic identities and ethnic attitudes in children: Theory and research in context. C. Agyemang, C. O. Airhihenbuwa, & A. d.-G. Aikins (Ed.). Theory and research in context (s. 1–31) içinde. Nova Science.
• Lemish, D. (2010). Screening gender on children's television: The views of producers around the world. Routledge.
• Markus, H. R., & Kitayama, S. (1991). Culture and the self: Implications for cognition, emotion, and motivation. Psychological Review, 98(2), 224–253. https://psycnet.apa.org/doi/10.1037/0033-295X.98.2.224
• Mayer, R. E. (2009). Multimedia learning (2nd ed.). Cambridge University Press.
• McGhee, P. (1979). Humor: Its origin and development. W. H. Freeman.
• Özdemir, A., & Ramazan, O. (2012). Çizgi filmlerin çocukların davranışları üzerindeki etkisinin anne görüşlerine göre incelenmesi. Marmara Üniversitesi Atatürk Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 35(35), s. 157–173. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/1906.
• Özdemir, M. (2022). Dijital kültürde yeni yaratmalar: Keloğlan Masalları. Hars Akademi, 5(2), s. 326–337. https://dergipark.org.tr/en/download/article-file/2740197
• Özer, D., & Avcı, İ. B. (2015). Cartoons as educational tools and the presentation of cultural differences via cartoons. Procedia - Social and Behavioral Sciences(191), s. 418–423. http://dx.doi.org/10.1016/j.sbspro.2015.04.355
• Papageorgiou, A., Fisher, C., & Cross, D. (2022). . “Why don’t I look like her?” How adolescent girls view social media and its connection to body image. BMC Women’s Health, 22(261), s. 1–13. https://doi.org/10.1186/s12905-022-01845-4
• Pembecioğlu, E. N. (2018). Çocuk ve medya. S. Erdoğan, & M. Ören (Ed.). Çocuk Edebiyatı ve Medya (s. 178–209) içinde. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Piaget, J. (1962). Play, dreams and imitation in childhood. Norton.
• Postman, N. (1985). Amusing ourselves to death: Public discourse in the age of show business. Penguin.
• Rancière, J. (1991). The ignorant schoolmaster: Five lessons in intellectual emancipation (K. Ross, Trans.). Stanford University Press.
• Santoniccolo, F., Trombetta, T., Paradiso, M. N., & Rollè, L. (2023). Gender and media representations: A review of the literature on gender stereotypes, objectification and sexualization. International Journal of Environmental Research and Public Health, 2, s. 1–15. https://doi.org/10.3390/ijerph20105770
• Şentürk, Ş., & Keskin, A. (2019). Rafadan Tayfa çizgi filminin milli ve evrensel değerler açısından değerlendirilmesi. Eskişehir Osmangazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 20, s. 143–157. https://doi.org/10.17494/ogusbd.548307
• Taşkın, H., & Boran, T. (2024). Türk Kültürünün yeni nesillere aktarımı: TRT Çocuk çizgi filmleri örneği. İletişim ve Diplomasi (12), s. 25–58. https://doi.org/10.54722/iletisimvediplomasi.1408003
• Thompson, J. B. (1995). The media and modernity: A social theory of the media. Stanford University Press.
• Timisi, N. (1997). Medyada Cinsiyetçilik. Türk Tarih Kurumu Basımevi.
• Tirocchi, S. (2014). Media representations of the “new” childhoods: from mass media to digital environment. Interdisciplinary Journal of Family Studies, 19(1), s. 60-76.
• Türkoğlu, H. S., & Türkoğlu, S. (2022). Çizgi filmlerde toplumsal cinsiyet rolleri, kalıp yargılar ve karakterlerin kurgu dağılımı üzerine bir analiz: TRT Çocuk kanalı örneği. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi(49), s. 48–65. https://doi.org/10.52642/susbed.1111484
• Uçan, B. (2018). Türk çizgi filmlerinde kültürel kodlamalar. Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11(55), s. 1134–1145. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.20185537283
• Vygotsky, L. S. (1978). Mind in society: The development of higher psychological processes. Harvard University Press.
• Walkerdine, V. (1997). Daddy’s girl: Young girls and popular culture Harvard University Press.
• Ward, L. M., & Grower, P. (2020). Media and the development of gender role stereotypes. Annual Review of Developmental Psychology, 2(1), s. 177–200. http://dx.doi.org/10.1146/annurev-devpsych-051120-010630
• Yaylagül, L. (2018). Medya, çocuk ve toplumsal değerler: Televizyonun kültürel işlevi üzerine bir inceleme. Anadolu Üniversitesi Yayınları.
• Yeten, G. (2022). Çocuklara Türk Kültürünün aktarılmasında çizgi filmlerin yeri ve önemi. Osmaniye Korkut Ata Üniversitesi Fen Edebiyat Fakültesi Dergisi, 4(2), s. 71–79. http://doi.org/10.54990/okufed.1133866
• Yıldız, F. Ü. (2011). Günümüz medya ve çocuk ilişkileri siyaseti. Düşünce Dünyasında Türkiz, 2(8), s. 121-128. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3174049