The Impact of Artificial Intelligence Applications on Man's Search for Meaning

Yıl 2025, Cilt: 24 Sayı: 54, 1214 - 1247, 29.12.2025

Yalçın Kahya , Abdullah Demir

https://doi.org/10.46928/iticusbe.1728012

Öz

Understanding why people exist and what they live for can help them make more meaningful and guiding decisions in both their personal and professional lives. In the face of rapid changes brought about by technology, individuals are trying to stay balanced and find peace by following their own internal compasses. With the effects of digital technologies, the answer to the question of what the meaning of life is may also change over time. It is important to understand the role of artificial intelligence in the search for meaning, which is a deeply personal journey. This study aims to provide an opportunity to understand and discuss how artificial intelligence applications affect and transform people's search for meaning from a sociological and intellectual perspective. This study evaluates the impact of artificial intelligence applications on the search for meaning under the headings of "privacy, freedom and security", "both unhappiness and social and emotional loneliness", "morality, religion, new religious movements and healing techniques" and "extending life and immortality". In the study, the developments and discussions on the subject are tried to be addressed with an interpretive approach by using the qualitative research method. The study reveals that while artificial intelligence raises new questions about privacy and security, it also reshapes the perception of freedom. It both strengthens people's search for meaning and increases their quality of life thanks to some healing techniques and life extension opportunities it provides.

Anahtar Kelimeler

Technology , search for meaning , digitalization , AI , spiritual life

Yapay Zekâ Uygulamalarının İnsanın Anlam Arayışına Etkisi

Öz

İnsanların neden var olduklarını ve ne için yaşadıklarını anlamaları hem kişisel hem de profesyonel yaşamlarında daha anlamlı ve yönlendirici kararlar almalarına yardımcı olabilmektedir. Teknolojinin getirdiği hızlı değişimler karşısında bireyler kendi içsel pusulalarını takip ederek dengede kalmaya ve huzur bulmaya çalışmaktadır. Dijital teknolojilerin etkileriyle birlikte yaşamın anlamı nedir sorusunun cevabı da zamanla değişebilmektedir. Kişisel bir yolculuk olan anlam arayışında yapay zekânın nasıl bir rol oynadığını anlamak da önemlidir. Bu çalışma, yapay zekâ uygulamalarının sosyolojik ve düşünsel açıdan insanın anlam arayışını nasıl etkilediğini ve dönüştürdüğünü anlama ve tartışma fırsatı sunmayı amaçlamaktadır. Bu kapsamda yapay zekâ uygulamalarının anlam arayışı üzerindeki etkisi “mahremiyet, özgürlük ve güvenlik”, “mutsuzluk ile sosyal ve duygusal yalnızlık”, “ahlak, din, yeni dini hareketler ve şifa teknikleri” ve “ömrü uzatma ve ölümsüzlük” başlıkları altında değerlendirilmektedir. Çalışmada nitel araştırma yöntemi kullanılarak konuya ilişkin gelişmeler ve tartışmalar yorumlayıcı bir yaklaşımla ele alınmaya çalışılmıştır. Çalışma, yapay zekânın mahremiyet ve güvenlik konularında yeni sorular ortaya çıkarırken, özgürlük algısını yeniden şekillendirmekte olduğu bulgusunu ortaya koymaktadır. Yapay zekâ, sağladığı bazı şifa teknikleri ve ömrü uzatma olanakları sayesinde insanın hem anlam arayışını güçlendirmekte hem de yaşam kalitesini artırabilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Teknoloji , anlam arayışı , dijitalleşme , yapay zeka , manevi hayat

Etik Beyan

Etik kurul izni gerektirmemektedir.

Kaynakça

• Adler, A. (2023). Hayatın anlamı (D. Dirican, Çev.). Dorlion.
• Alatlı, A. (2010). Batıya yön veren metinler III: Aydınlanma/burjuvazi yüzyılı/bilim çağının zaferi 1650-1800. İlke Eğitim ve Sağlık Vakfı.
• Arslan, M. (2006). Değişim sürecinde yeni dindarlık formları: “Yeni Çağ” inanışları örneği. Değerler Eğitimi Dergisi, 4(11), 9-25.
• Bahadur, M., & Çapçıoğlu, İ. (2021). Dijitalleşen dünyada anlam arayışı: Altın çağ şifa teknikleri örneği. Turkish Academic Research Review, 6(4), 147-177. https://doi.org/10.30622/tarr.1016671
• Baydemir, T. (2017). Teknolojik tekillik: Ne zaman ve nasıl? Bilim ve Teknik Dergisi, 594, 50-55. https://bilimteknik.tubitak.gov.tr/system/files/makale/btd_594_ 2017_mayis_50.pdf
• Bostrom, N. (2021). Süper zekâ: Yapay zekâ uygulamaları, tehlikeler ve stratejiler. Koç Üniversitesi Yayınları.
• Bostrom, N. (2005). A history of transhumanist thought. Journal of Evolution and Technology, 14(1), 1-25. https://nickbostrom.com/papers/a-history-of-transhumanist-thought/
• Braidotti, R. (2019). Preface: The posthuman as exuberant excess. F. Ferrando, Philosophical posthumanism (s. xi-xvi) içinde. Bloomsbury Academic.
• Brandtzeg, P. B., & Folstad, A. (2018). Chatbots: Changing user needs and motivations. Interactions, 5, 38-43. https://doi.org/10.1145/3236669
• Bridle, J. (2022). Yeni karanlık çağ (3. baskı) (K. Güleç, Çev.). Metis Yayınları.
• Busiek, J. (2024, 28 Mart). How AI discriminates and what that means for your Google habit: A conversation with UCLA internet studies scholar Safiya Noble. UCLA Newsroom. https://newsroom.ucla.edu/stories/how-ai-discriminates-and-what-that-means-for-your-google-habit
• Byrum, G., & Benjamin, R. (2022, 16 Haziran). Disrupting the gospel of tech solutionism to build tech justice. Stanford Social Innovation Review. https://ssir.org/articles/entry/disrupting_the_gospel_of_tech_solutionism_to_build_tech_justice
• Canan, S. (2024). Hayatın anlamı. Alfa Basım Yayım Dağıtım.
• Crawford, K., & Schultz, J. (2024, 16 Ocak). Generative AI is a crisis for copyright law. Issues in Science and Technology. https://issues.org/generative-ai-copyright-law-crawford-schultz/
• Çelik, G. (2018). Existential philosophy, existential therapy and social work. Dokuz Eylül Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 19(3), 417-439. https://doi.org/10.16953/deusosbil.280561
• Dağ, A. (2022). İnsanın dönüşümü. IV. Uluslararası Kadın ve Adalet Zirvesi 2020 Dijital çağda insan kalmak (s. 41-43) içinde. Kadem Yayınları.
• Demir, A. (2024). Bütüncül eğitim: Giriş kitabı. Nobel Bilimsel Eserler.
• Demir, Z. (2022). Dijital çağda yabancılaşma ve din. İ. Çapcıoğlu & F. Çapcıoğlu (Ed.), Dijitalleşme ve din: Teorik yaklaşımlar ve uygulama örnekleri (s. 33-67) içinde. Kriter Yayınevi.
• Ellul, J. (2003). Teknoloji toplumu (M. Ceylan, Çev.). Bakış Yayınları.
• Erdoğan, B. (2023). Yapay zeka ve dijital ürünler insana dost mu, düşman mı [Post].
• Erek, C. M. (2021). Yontmataş ile başlayan endüstriyel süreklilik: Evrim, ilerleme, gelişme. TÜBA-AR Türkiye Bilimler Akademisi Arkeoloji Dergisi, 28, 225-241. https://doi.org/10.22520/tubaar.2021.28.012
• Eubanks, V. (2018). Automating inequality: How high-tech tools profile, police, and punish the poor. St. Martin's Press.
• Ferrando, F. (2019). Philosophical posthumanism. Bloomsbury Academic.
• Ferry, L. (2025). Transhümanist devrim: Tekno-tıp ve dünyanın überleşmesi hayatlarımızı nasıl altüst edecek? (3. baskı) (K. Kahveci, Çev.). Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Fukuyama, F. (2002). Our posthuman future: Consequences of the biotechnology revolution. Farrar, Straus and Giroux.
• Görmez, M. (2023). Gençliğin anlam arayışı (10. baskı). Otto Yayınları.
• Güneş, Z. N. A. (2017). Dijital sosyoloji ve metodoloji: Ne kadar yeni ne kadar tanıdık? Sosyoloji Divanı, 87-101.
• Güzeldere, G. (1998). Yapay zekânın dünü, bugünü, yarını. Cogito, 13, 27-42.
• Haberli, M. (2019). Dijital çağda din ve dindarlığın dönüşümü. Medya ve Din Araştırmaları Dergisi, 2(2), 307-315.
• Han, C. B. (2019). Şeffaflık toplumu (5. baskı) (H. Barışcan, Çev.). Metis Yayınları.
• Harari, Y. N. (2023). 21. yüzyıl için 21 ders (16. baskı) (S. Siral, Çev.). Kolektif Yayınları.
• Haraway, D. J. (1985). A cyborg manifesto: Science, technology, and socialist-feminism in the late twentieth century. Simians, cyborgs and women: The reinvention of nature (s. 149-181) içinde. Routledge.
• Hawking, S. (2022). Büyük sorulara kısa yanıtlar (24. baskı) (M. A. Arslan, Çev.). Alfa Yayınları.
• Her—A Spike Jonze Love Story filmini merak ettiren 10 sebep. (t.y.). [Post]. https://onedio.com/h aber/her-a-spike-jonze-love-story-filmini-merak-ettiren-10-sebep-371633
• Jasanoff, S. (2016). The ethics of invention: Technology and the human future. W. W. Norton & Company.
• Jotterand, F. (2018). Chapter 33: The boundaries of legal personhood. M. Bess & D. W. Pasulka (Ed.), Posthumanism: The future of homo sapiens (s. 413-423) içinde. Macmillan.
• Karahasan, A. (2023). Teknoloji ve toplum birlikteliği’ni anlamlandırmak üzere "mitik /felsefi /sosyolojik yaklaşımları" dikkate Almak. Bilge Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi, 7(2), 64-80. https://doi.org/10.47257/busad.1315417
• Körlü Topan, A. (2024). Yapay zekânın ölüm ve yas kavramları üzerine etkisi: Thanabot örneği. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi, 29-46. https://doi.org/10.47613/ reflektif.2024.143
• Krischnamurti, J. (2012). Kendini değiştirmek dünyayı değiştirmek (O. Düz, Çev.). Omega Yayınları.
• Kurzweil, R. (2020). İnsanlık 2.0 (5. baskı) (M. Şengel, Çev.). Alfa Yayınları.
• Lee, E. A. (2022). İnsan ve teknoloji arasındaki yaratıcı ortaklık: Dijital ruh (2. baskı) (G. Uysal, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Leonhard, G. (2020). Teknolojiye karşı insanlık (2. baskı) (C. Akkartal, Çev.). Siyah Kitap.
• Løkke, E. (2020). Mahremiyet: Dijital toplumda özel hayat (2. baskı)(D. Başak, Çev.). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Lyon, D. (2006). Gözetlenen toplum (G. Soykan, Çev.). Kalkedon Yayıncılık.
• Molo, Ü. (2021). Artırılmış sonsuzluk: Dijital kalıntılar ile ölümsüzleşme arayışları. Kesit Akademi Dergisi, 7(27), 82-98.
• O’Gieblyn, M. (2023). Tanrı, insan, hayvan, makine. Altın Kitaplar.
• Özdemir, S. (2019). Teknolojinin soğukluğundan insanın sıcaklığına (2. baskı). Hiper Yayın.
• Öztan, A. (2019). İnsanın anlam ve mutluluk arayışında inancın rolü (Tez No. 584782) [Yüksek lisans tezi, Bursa Uludağ Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
• Roden, D. (2015). Posthuman life: Philosophy at the edge of the human. Routledge.
• Saki, Ş., & Köroğlu, M. A. (2024). Yapay zekâ ve dijital teknolojilerin sosyal hizmet uygulamalarında kullanımı üzerine bir araştırma. Journal of Social Humanities and Administrative Sciences 10(2), 149-171.
• Seaver, N. (2017). Algorithms as culture: Some tactics for the ethnography of algorithmic systems. Big Data & Society, 4(2), 2053951717738104.
• Skjuve, M., Folstad, A., Fostervold, K. I., & Brandtze, P. B. (2021). My chatbot companion: A study of humanchatbot relationships. International Journal of Human-Computer Studies, 149. https://doi. org/10.1016/j.ijhcs.2021.102601
• Turgut Bilgiç, E. (2024). Pasquale, Frank, New laws of robotics: Defending human expertise in the age of AI, Cambridge, Massachusetts: The Belknap Press of Harvard University Press [Kitap İncelemesi]. Ankara Üniversitesi SBF Dergisi, 79(3), 633–637. https://doi.org/10.33630/ausbf.1439964
• Twenge, J. M. (2018). İ-Nesli (2. baskı) (O. Gündüz, Çev.). Kaknüs Yayınları.
• Uyar, T. (2017). Ya Yapay Ahlâk? İTÜ Vakfı Dergisi, 75, 18-22.
• Vilaça, M. M., Karasinski, M., & Candiotto, K. B. B. (2024). Reflections on the future of artificial intelligence: An interview with Luciano Floridi. Unisinos Journal of Philosophy, 25(1), 1–13. https://doi.org/10.4013/fsu.2024.251.15
• Walker, A., Walker, K. & Carruthers, S. (2019). Süper insan (S. Evren, Çev.). Siyah Kitap.
• Weizenbaum, J. (1996). ELIZA: A computer program for the study of natural language communication between man and machine. Communications of the ACM, 9(1), 36-45. https://doi.org/10.1145/365153.365168
• Wolfe, C. (2010). What is posthumanism? University of Minnesota Press.
• Yılmaz, S. (2019). Filibeli Ahmet Hilmi’nin A’mâk-ı Hayâl eseri perspektifinde gençliğin anlam arayışına bir katkı. S. Taşkın & S. Yılmaz (Ed.), Bingöl Üniversitesi uluslararası sempozyum: Modern çağda gençliğin anlam arayışı (s. 359-369) içinde. Bingöl Belediyesi Kültür Yayınları.
• Zamora, J. (2017). I’m sorry, Dave, I’m afraid I can’t do that: Chatbot perception and expectations. HAI '17: Proceedings of the 5th International Conference on Human Agent Interaction (s. 253-260) içinde. https://doi. org/10.1145/3125739.3125766