Examining the Effects of Self-Regulation Psychoeducational Intervention on Psychopathological Symptoms of Gifted Students

Öz

This study aimed to reduce the levels of psychopathological symptoms of gifted adolescents. In addition, the effectiveness of a self-regulation psycho-education program was tested. Although gifted students have high academic success, they are considered at risk socially, emotionally, and psychologically. This intervention program was completed with a total of 10 gifted adolescents, four girls and six boys, studying at the Science and Art Center. The Brief Symptom Inventory was used as the data collection tool and the Wilcoxon Signed Rank Test was applied for analysis. The process lasted seven sessions in total, each session being 40 minutes. According to the results of the study, the self-regulation intervention was found to be effective in reducing psychopathological symptoms such as somatization, interpersonal sensitivity, depression, phobic anxiety, paranoid thoughts and additional features of gifted adolescents. However, this psychoeducation program did not have a significant effect on symptoms such as obsessive-compulsive disorder, anxiety disorder, hostility and psychoticism. In conclusion, it can be said that the self-regulation psychoeducation program may be effective in reducing some psychopathological symptoms of gifted adolescents.

Anahtar Kelimeler

• Gifted adolescent
• psychopathological symptom
• psychoeducation program
• self-regulation.

Üstün Potansiyelli Ergenlerin Psikopatolojik Semptomlarında Öz Düzenleme Psikoeğitim Müdahalesinin Etkisinin İncelenmesi

Öz

Bu çalışma üstün potansiyelli ergenlerin psikopatolojik semptom düzeylerini azaltmaya yönelik öz düzenleme psikoeğitim programını uygulamak ve programın etkililiğini test etmek amacıyla yürütülmüştür. Üstün potansiyelli öğrenciler akademik yönden başarılı olsalar da sosyal, duygusal ve psikolojik açıdan risk altında kabul edilmektedirler. Bu uygulama Bilim ve Sanat Merkezi’nde öğrenim gören dördü kız altısı erkek olmak üzere toplam 10 üstün potansiyelli ergen ile tamamlanmıştır. Veri toplama aracı olarak Kısa Semptom Envanteri kullanılmış olup analiz için Wilcoxon İşaretli Sıralar Testi uygulanmıştır. Süreç her oturum 40 dakika olmak üzere toplamda yedi oturum sürmüştür. Araştırmanın sonucuna göre uygulanan öz düzenleme müdahalesi üstün potansiyelli ergenlerin somatizasyon, kişilerarası duyarlılık, depresyon, fobik anksiyete, paranoid düşünceler ve ek maddeler gibi psikopatolojik semptomları düşürmede etkili olduğu bulunmuştur. Ancak bu psikoeğitim programı obsesif-kompulsif bozukluk, anksiyete bozukluk, hostilite ve psikotizm gibi semptomlar üzerinde anlamlı bir etki oluşturamamıştır. Sonuç olarak, öz düzenleme psikoeğitim programının üstün potansiyelli ergenlerin bazı psikopatolojik semptomlarını azaltmada etkili olabileceği ifade edilebilir.

Anahtar Kelimeler

• Öz düzenleme
• psikoeğitim programı
• psikopatolojik semptom
• üstün potansiyelli ergen

Kaynakça

1. Abdi-Zarrin, S., & Gracia, E. (2020). Prediction of academic procrastination by fear of failure and self-regulation. Educational Sciences: Theory and Practice, 20(3), 34–43.
2. Ağaya, A., Akçayır, İ., & Çitil, M. (2023). Özel yetenekli öğrencilerin BİLSEM'lerde sergiledikleri davranış problemleri ve yapılan rehberlik ve psikolojik danışma çalışmaları. Dokuz Eylül Üniversitesi Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, (56), 384–409. https://doi.org/10.53444/deubefd.1169782
3. Akeren, İ. (2024). Mutluluk: Öz düzenleme ve depresyon ilişkisindeki aracı. Journal of History School, 68, 316–335. https://doi.org/10.29228/Joh.73435
4. Alçay, A. (2022). Özel yetenekli ergenlerin depresyon düzeylerinin incelenmesi [Doktora tezi]. Anadolu Üniversitesi.
5. Anlı, G. (2017). Boyun eğici davranışları azaltmaya yönelik bilişsel davranışçı psiko-eğitim programının kişilerarası duyarlılık, öfke ve düşmanlık (hostilite) üzerine etkisi [Doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
6. Arabzadeh, M., Nikdel, F., Kadivar, P., Kavousian, J., & Hashemi, K. (2012). The relationship of self-regulation and self-efficacy with academic stress in university students. International Journal of Education and Psychology in the Community, 2(2), 102–113. https://doi.org/10.12738/jestp.2020.3.003
7. Atli, A., Yıldırım, T., & Çitil, C. (2016). Dinamik yönelimli kısa-yoğun-acil bireysel psikolojik danışma oturumlarının etkisi. Turkish Psychological Counseling and Guidance Journal, 6(46), 1–13.
8. Aydın, O., & Konyalıoğlu, P. (2011). 18-21 yaş grubu bireylerin genel zekâ düzeyleri ile psikolojik semptom düzeyleri arasındaki ilişki. Türk Üstün Zekâ ve Eğitim Dergisi, 1(1), 77–103.

9. Barton, S. B., Armstrong, P. V., Robinson, L. J., & Bromley, E. H. (2023). CBT for difficult-to-treat depression: Self-regulation model. Behavioural and Cognitive Psychotherapy, 51(6), 543–558. https://doi.org/10.1017/S1352465822000273
10. Bayrı, H., & Özdemir, H. P. (2022). Özel yetenekli öğrencilerin duygusal tepkisellik, öz-yeterlik ve psikolojik kırılganlık düzeylerinin incelenmesi: Bir karma yöntem çalışması. Electronic Journal of Social Sciences, 21(81), 1–20.
11. Benarous, X., Consoli, A., Cohen, D., Renaud, J., Lahaye, H., & Guilé, J. M. (2018). Suicidal behaviors and irritability in children and adolescents: A systematic review of the nature and mechanisms of the association. European Child & Adolescent Psychiatry, 28, 667–683. https://doi.org/10.1007/s00787-018-1234-9
12. Boyraz, H., Güçlü, M., & İnan, S. (2021). Uzaktan eğitim sürecinde özel yetenekli lise öğrencilerinin öz düzenleme kapasitelerinin incelenmesi. Erciyes Akademi, 35(2), 460–472. https://doi.org/10.48070/erciyesakademi.929766
13. Bütün, Ö. (2017). Üstün yetenekli öğrencilerin yaratıcılığını geliştirmeye yönelik programın etkililiği [Yüksek lisans tezi]. İstanbul Üniversitesi.
14. Campbell, D. T. (1957). Factors relevant to the validity of experiments in social settings. Psychological Bulletin, 54(4), 297–312.
15. Can, A. (2017). SPSS ile bilimsel araştırma sürecinde nicel veri analizi. Pegem Akademi.
16. Coşar-Ciğerci, Z. (2006). Üstün yetenekli olan ve olmayan ergenlerde benlik saygısı, baskalarının algılaması ve psikolojik belirtiler arasındaki ilişkiler [Yüksek lisans tezi]. Sakarya Üniversitesi.
17. Çağlar, E. E., & Bingül, Y. (2017). Özel yetenekli çocuklarda gözlenen sosyal anksiyetenin bilişsel açıdan değerlendirilmesi. Journal of Gifted Education and Creativity, 4(3), 59–72.
18. Çelikten, Y. (2017). Üstün yetenekli çocuklar ve BİLSEM. Turkish Journal of Educational Studies, 4(3), 87–104.
19. Çiltaş, A. (2011). Eğitimde öz-düzenleme öğretiminin önemi üzerine bir çalışma. Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 3(5), 1–11.
20. Çitil, M., & Ataman, A. (2018). İlköğretim çağındaki üstün yetenekli öğrencilerin davranışsal özelliklerinin eğitim ortamlarına yansıması ve ortaya çıkabilecek sorunlar. Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi, 38(1), 185–231.
21. Demir, V., & Demir, A. (2018). Sanatla terapi programı ve etkileşim grubu uygulamasının ruhsal belirti düzeyleri üzerindeki etkisi. Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi, 1(2), 97–120.
22. Duplenne, L., Bourdin, B., Fernandez, D. N., Blondelle, G., & Aubry, A. (2024). Anxiety and depression in gifted individuals: A systematic and meta-analytic review. Gifted Child Quarterly, 68(1), 65–83. https://doi.org/10.1177/00169862231208922
23. Efklides, A. (2019). Gifted students and self-regulated learning: The MASRL model and its implications for SRL. High Ability Studies, 30(1–2), 79–102. https://doi.org/10.1080/13598139.2018.1556069
24. Erdem, Ş., & Baloğlu, M. (2018a). Üstün yetenekli ergenlerin stres kaynakları ve stres karşısındaki tepkilerinin ergen popülasyonu ile karşılaştırılması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 19(3), 598–609. https://doi.org/10.17679/inuefd.485921
25. Erdem, Ş., & Baloğlu, M. (2018b). Üstün yetenekli ergenlerin bazı psikolojik belirtilerinin betimlenmesi ve genel ergen popülasyonu ile karşılaştırılması. Milli Eğitim Dergisi, 47(1), 53–66.
26. Eren, F., Çete, A. Ö., Avcil, S., & Baykara, B. (2018). Emotional and behavioral characteristics of gifted children and their families. Archives of Neuropsychiatry, 55(2), 105–112. https://doi.org/10.5152/npa.2017.12731
27. Foroozan, F., & Farahbaksh, K. (2025). Prediction of social anxiety based on distress tolerance and emotional self-regulation among adolescents with divorced parents. Iranian Journal of Educational Research, 4(2), 1–13. https://doi.org/10.22034/4.2.1
28. Fraenkel, J., Wallen, N., & Hyun, H. (2012). How to design and evaluate research in education. McGraw-Hill.
29. Gall, M. D., Borg, W. R., & Gall, J. P. (1996). Educational research: An introduction. Allyn & Bacon.
30. Gomez, R., Stavropoulos, V., Vance, A., & Griffiths, M. D. (2020). Gifted children with ADHD: How are they different from non-gifted children with ADHD? International Journal of Mental Health and Addiction, 18, 1467–1481. https://doi.org/10.1007/s11469-019-00125-x
31. Guénolé, F., Louis, J., Creveuil, C., Baleyte, J. M., Montlahuc, C., Fourneret, P., & Revol, O. (2013). Behavioral profiles of clinically referred children with intellectual giftedness. BioMed Research International, 2013(1), 540153. https://doi.org/10.1155/2013/540153
32. Hoyle, R. H. (2010). Handbook of personality and self-regulation. R. H. Hoyle (Ed.), Handbook of personality and self-regulation (ss. 1–19) içinde. Wiley-Blackwell Publishing.
33. Ilkowska, M., & Engle, R. W. (2010). Working memory capacity and self-regulation. R. H. Hoyle (Ed.), Handbook of personality and self-regulation (ss. 265–291) içinde. Wiley-Blackwell Publishing.
34. Johnson, B., & Christensen, L. (2014). Eğitim araştırmaları: Nicel, nitel ve karma yaklaşımlar. Eğiten Kitap.
35. Jung, K. S. (2022). An analysis of mental wellbeing and mental psychopathology of gifted students by an emotional and social developmental process perspective [Conference presentation]. The 17th Asia-Pacific Conference on Giftedness. https://doi.org/10.13140/RG.2.2.16621.26084/2
36. Kalfa, E., & Yalçınkaya-Alkar, Ö. (2019). Üstün yetenekli çocuk ve ergenlerde mükemmelliyetçilik, ruminasyon ve depresyon ilişkisi: Derleme çalışması. Journal of Gifted Education and Creativity, 6(1), 1–13.
37. Kara, N. (2020). Özel yetenekli öğrencilere yönelik kişiler arası iletişim becerilerini destekleyici program modeli [Doktora tezi]. Sakarya Üniversitesi.
38. Kocovski, N. L., & Endler, N. S. (2000). Social anxiety, self-regulation, and fear of negative evaluation. European Journal of Personality, 14(4), 347–358. https://doi.org/10.1002/1099-0984(200007/08)14:4%3C347::AID-PER381%3E3.0.CO;2-7
39. Kutlu, A., & Bedel, A. (2019). Çatışma çözme programının ortaokul öğrencilerinin çatışma çözüm becerilerine, sürekli öfke ve öfke ifade tarzlarına etkisi. Ilkogretim Online, 18(1), 97–111. https://doi.org/10.17051/ilkonline.2019.527165
40. Lee, S. Y., An, D., & Choe, S. U. (2020). Predicting psychiatric symptoms by personality types for gifted students. High Ability Studies, 31(1), 93–114. https://doi.org/10.1080/13598139.2019.1589428
41. Mammadov, S., Cross, T. L., & Ward, T. J. (2018). The Big Five personality predictors of academic achievement in gifted students: Mediation by self-regulatory efficacy and academic motivation. High Ability Studies, 29(2), 111–133. https://doi.org/10.1080/13598139.2018.1489222
42. Milli Eğitim Bakanlığı. (2022). Bilim ve sanat merkezleri öz düzenleme psikoeğitim programı. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
43. Milli Eğitim Bakanlığı. (2024). Bilim ve sanat merkezleri yönergesi. Özel Eğitim ve Rehberlik Hizmetleri Genel Müdürlüğü.
44. Nacaroğlu, O., Kızkapan, O., & Bozdağ, T. (2021). Özel yetenekli öğrencilerin yaşam boyu öğrenme eğilimlerinin ve öz-düzenleyici öğrenme becerilerine ilişkin algılarının incelenmesi. Eğitim ve Bilim, 46(205), 113–135. https://doi.org/10.15390/EB.2020.8935
45. Nedim-Bal, P., & Bilge, Y. (2016). Empati becerisi psiko eğitim programının üstün zekâlı ergenler üzerindeki etkisi. HAYEF Journal of Education, 13(1), 23–36.
46. Öner, P., Türkçapar, H., & Özden, Ş. Ü. (2008). Çocuk ve ergenlerde bilişsel davranışcı terapi: Anksiyete bozuklukları. Kriz Dergisi, 16(1), 11–18. https://doi.org/10.1501/Kriz_0000000278
47. Özbay, Y., & Palancı, M. (2011). Üstün yetenekli çocuk ve ergenlerin psikososyal özellikleri. Sakarya Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, (22), 89–108.
48. Pamuk, M., & Kutlu, M. (2020). Ergenlerde akıllı cep telefonunun problemli kullanımını azaltmaya yönelik bir psikoeğitim programının etkililiğinin incelenmesi. OPUS International Journal of Society Researches, 15(21), 56–95. https://doi.org/10.26466/opus.621117
49. Risemberg, R., & Zimmerman, B. J. (1992). Self-regulated learning in gifted students. Roeper Review, 15(2), 98–101. https://doi.org/10.1080/02783199209553476
50. Sevgili-Koçak, S. (2020). Üstün yetenekli çocukların sosyal duygusal gelişimlerine yönelik geliştirilen psiko-eğitim programının etkisi [Doktora tezi]. Gazi Üniversitesi.
51. Sevgili-Koçak, S., & Kan, A. (2019). Sosyal duygusal beceri, arkadaşlık niteliği ve yalnızlık düzeyi arasındaki ilişkilerin incelenmesi: Özel yetenekli öğrenciler üzerine bir araştırma. Electronic Turkish Studies, 14(7), 3939–3952. https://doi.org/10.29228/TurkishStudies.38831
52. Shaughnessy, J. J., Zechmeister, E. B., & Zechmeister, J. S. (2000). Research methods in psychology. McGraw-Hill. Şafak, Y., Karadere, M. E., Özdel, K., Kuru, E., Özcan, T., Türkçapar, M. H., & Yücens, B. (2014). Obsesif kompulsif bozuklukta bilişsel davranışçı grup psikoterapisinin etkinliğinin değerlendirilmesi. Türk Psikiyatri Dergisi, 25, 225–233. https://doi.org/10.5080/u7510
53. Şahin, N. H., & Durak, A. (1994). Kısa semptom envanteri: Türk gençleri için uyarlanması. Türk Psikoloji Dergisi, 9(31), 44–56.
54. Şimşek, M., & Karataş, İ. H. (2019). DEHB'li özel yetenekli çocuklarin yaşadiği sosyal-duygusal sorunlar ve çözüm yollari hakkinda öğretmen görüşleri. Medeniyet Eğitim Araştırmaları Dergisi, 3(2), 87–96.
55. Tasca, I., Guidi, M., Turriziani, P., Mento, G., & Tarantino, V. (2024). Behavioral and socio-emotional disorders in intellectual giftedness: A systematic review. Child Psychiatry & Human Development, 55(3), 768–789. https://doi.org/10.1007/s10578-022-01420-w
56. Taşdelen, A. S., & Emir, S. (2022). Özel yetenekli öğrencilerde mükemmeliyetçilik ve duygusal zekâ: Bir derleme çalışması. Milli Eğitim Özel Eğitim ve Rehberlik Dergisi, 2(3), 63–91.
57. Taytaş, M. (2022). Üstün yetenekli çocuk ve ergenlerde depresyon: Derleme çalışması. Socrates Journal of Interdisciplinary Social Studies, 18, 45–54. https://doi.org/10.51293/socrates.280
58. Tohum, M., & Tortop, H. S. (2018). Üstün/özel yetenekli çocuklarda mutluluk. Journal of Gifted Education and Creativity, 5(2), 90–99.
59. Tortop, H. S., & Topal, M. (2016). ÜYÜKEP programının üstün yetenekli öğrencilerin öz-düzenleme becerilerini geliştirmeye etkisi. Çocuk ve Medeniyet, 1(2), 81–93.
60. Uysal, İ., & Kılıç, A. F. (2021). Normal distribution dilemma. Anadolu Journal of Educational Sciences International, 12(1), 220–248. https://doi.org/10.18039/ajesi.962653
61. Valikhani, A., Abbasi, Z., Radman, E., Goodarzi, M. A., & Moustafa, A. A. (2021). Insecure attachment and subclinical depression, anxiety, and stress: A three-dimensional model of personality self-regulation as a mediator. The Journal of Psychology, 152(8), 548–572. https://doi.org/10.1080/00223980.2018.1468727
62. Worrell, F. C., Subotnik, R. F., Olszewski-Kubilius, P., & Dixson, D. D. (2019). Gifted students. Annual Review of Psychology, 70(1), 551–576. https://doi.org/10.1146/annurev-psych-010418-102846
63. Yüksel, İ. (2013). Öğretimsel stil tercihlerinin öz-düzenleme beceri düzeylerini yordama gücü. Dicle Üniversitesi Ziya Gökalp Eğitim Fakültesi Dergisi, (20), 212–229.
64. Zimmerman, B. J. (1990). Self-regulated learning and academic achievement: An overview. Educational Psychologist, 25(1), 3–17. https://doi.org/10.1207/s15326985ep2501_2
65. Zimmerman, B. J. (2002). Becoming a self-regulated learner: An overview. Theory Into Practice, 41(2), 64–70. https://doi.org/10.1207/s15430421tip4102_2