Perceptions of Professional Competence Based on Self-Determination Theory Among Female Teachers Without Parenting Experience

Öz

This research investigates professional competence perceptions among female teachers without children, guided by Self-Determination Theory (SDT). Conducted within a qualitative methodological framework using Interpretive Phenomenological Analysis (IPA), fifteen criterion-sampled teachers participated in semi-structured interviews. Data were analyzed according to the principles of thematic analysis. The analysis revealed two main themes: The Effect of Not Being a Parent on Competence and Situations Confirming Competence. The first theme included the subthemes of uncertainty and doubt, professionalism, and ineffectiveness. The second theme encompassed parent-teacher relations, student achievement and motivation, student support and guidance, building trust and bonds with students, professional experience, creative teaching, and student-centered approach. According to the findings, building trust and bonds with students and parent-teacher relations were the most frequently emphasized subthemes, while the influence of not being a parent on competence was mentioned by fewer participants. Overall, the results showed that participants’ perceptions of professional competence were shaped mainly by pedagogical practices, relationships with students and parents, and professional experience rather than parenting background. The findings highlight the importance of understanding how psychological needs are reflected in teachers’ professional competence and contribute to filling the gap in the literature concerning the competence perceptions of female teachers without parenting experience.

Anahtar Kelimeler

• Professional competence
• self-determination theory
• parenting experience
• female teachers
• qualitative research.

Etik Beyan

This study was approved by the Ethics Committee of the Rectorate of İstanbul Ticaret University (official letter no: 65836846-044-341688, dated 31/12/2024). The research process was conducted in accordance with the principles of research and publication ethics.

Ebeveynlik Deneyimi Olmayan Kadın Öğretmenlerin Öz-Belirleme Kuramı Temelli Mesleki Yeterlik Algıları

Öz

Bu araştırmanın amacı, ebeveynlik deneyimi olmayan kadın öğretmenlerin mesleki yeterlik algılarını Öz-Belirleme Kuramı (ÖBK; Self-Determination Theory, SDT) çerçevesinde incelemektir. Nitel araştırma deseniyle yürütülen çalışma, Yorumlayıcı Fenomenolojik Analiz (IPA) yaklaşımına dayanmaktadır. Ölçüt örnekleme yöntemiyle belirlenen 15 kadın öğretmenle yarı yapılandırılmış görüşmeler yapılmış ve veriler tematik analiz ilkelerine göre çözümlenmiştir. Analiz sonucunda iki ana tema belirlenmiştir: Ebeveyn Olmamanın Yetkinlik Üzerindeki Etkisi ve Yetkinliği Onaylayan Durumlar. İlk tema altında belirsizlik ve şüphe, profesyonellik ve etkili olmama alt temaları yer almıştır. İkinci tema altında ise veli ilişkileri, öğrenci başarısı ve motivasyonu, öğrenci desteği ve rehberliği, öğrencilerle güven ve bağ kurma, mesleki deneyim, yaratıcı öğretim ve öğrenci odaklı yaklaşım alt temaları ortaya çıkmıştır. Bulgulara göre, katılımcı ifadelerinde en sık öğrencilerle güven ve bağ kurma ve veli ilişkileri alt temaları vurgulanmış, ebeveyn olmamanın yeterlik üzerindeki etkisi ise daha sınırlı sayıda katılımcı tarafından dile getirilmiştir. Genel olarak, katılımcıların ifadeleri mesleki yeterlik algılarının ebeveynlik deneyiminden ziyade pedagojik uygulamalar, öğrenci ve veli ilişkileri ile mesleki deneyim tarafından şekillendiğini göstermiştir. Bulgular, öğretmenlikte psikolojik ihtiyaçların mesleki yeterliğe yansımalarını anlamak açısından önem taşımakta ve ebeveynlik deneyimi olmayan kadın öğretmenlerin yeterlik algılarına ilişkin literatürdeki boşluğu doldurarak alana katkı sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Mesleki yeterlik
• öz-belirleme kuramı
• ebeveynlik deneyimi
• kadın öğretmen
• nitel araştırma.

Etik Beyan

Bu çalışma, İstanbul Ticaret Üniversitesi Rektörlüğü Etik Kurulu tarafından 31/12/2024 tarihli ve E-65836846-044-341688 sayılı yazı ile onaylanmıştır. Araştırma sürecinde bilimsel araştırma ve yayın etiği ilkelerine uyulmuştur.

Kaynakça

1. Ashton, P. T., & Webb, R. B. (1986). Making a difference: Teachers' sense of efficacy and student achievement. Longman.
2. Baltacı, A. (2018). Nitel araştırmalarda örnekleme yöntemleri ve örnek hacmi sorunsalı üzerine kavramsal bir inceleme. Bitlis Eren Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 7(1), 231–274.
3. Bandura, A. (1977). Self-efficacy: Toward a unifying theory of behavioral change. Psychological Review, 84(2), 191–215. https://doi.org/10.1037/0033-295X.84.2.191
4. Bandura, A. (1997). Self-efficacy: The exercise of control. W. H. Freeman.
5. Buyruk, H. (2014). Öğretmenlik mesleğinde kadınlar: Türkiye'de öğretmenliğin feminizasyonundan bahsetmek mümkün mü? Eğitim Bilim Toplum Dergisi, 12(47), 96–123.
6. Ceylan, A., & Öztürk, E. B. (2020). Kişisel öğrenme ve yaratıcılık: Psikolojik güçlendirmenin aracılık rolü. Hacettepe Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 38(2), 323–345. https://doi.org/10.17065/huniibf.568322
7. Cihangir-Çankaya, Z. (2009). Öğretmen adaylarında temel psikolojik ihtiyaçların doyumu ve iyi olma. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(3), 691–711.
8. Connell, J. P., & Wellborn, J. G. (1991). Competence, autonomy, and relatedness: A motivational analysis of self-system processes. M. R. Gunnar & L. A. Sroufe (Ed.), Self processes and development: The Minnesota symposia on child psychology (Cilt 23, s. 43–77) içinde. Erlbaum.

9. Creswell, J. W. (2013). Qualitative inquiry and research design: Choosing among five approaches (3. baskı). SAGE.
10. Deci, E. L., & Moller, A. C. (2005). The concept of competence: A starting place for understanding intrinsic motivation and self-determined extrinsic motivation. A. J. Elliot & C. S. Dweck (Ed.), Handbook of competence and motivation (s. 579–597) içinde. Guilford Publications.
11. Deci, E. L., Olafsen, A. H., & Ryan, R. M. (2017). Self-determination theory in work organizations: The state of a science. Annual Review of Organizational Psychology and Organizational Behavior, 4, 19–43. https://doi.org/10.1146/annurev-orgpsych-032516-113108
12. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1980). Self-determination theory: When mind mediates behavior. The Journal of Mind and Behavior, 1(1), 33–43.
13. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (1985). Intrinsic motivation and self-determination in human behavior. Springer Science & Business Media. https://doi.org/10.1007/978-1-4899-2271-7
14. Deci, E. L., & Ryan, R. M. (2000). The "what" and "why" of goal pursuits: Human needs and the self-determination of behavior. Psychological Inquiry, 11(4), 227–268.
15. Demirkol, A. Y. (2012). Öğretmen adaylarının psikolojik özellikleri üzerine bir araştırma. Turkish Studies – International Periodical for the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic, 7(4), 1441–1451.
16. Epstein, J. L. (2010). School/family/community partnerships: Caring for the children we share. Phi Delta Kappan, 92(3), 81–96. https://doi.org/10.1177/003172171009200326
17. Esmer, Y., & Özdaşlı, K. (2023). Bilimsel araştırmalarda etik: Kavramlar ve ilkeler. Yükseköğretim ve Bilim Dergisi, 13(3), 397–409. https://doi.org/10.5961/higheredusci.1291201
18. Etzioni, A. (1969). The semi-professions and their organization: Teachers, nurses, social workers. Free Press.
19. Fereday, J., & Muir-Cochrane, E. (2006). Demonstrating rigor using thematic analysis: A hybrid approach of inductive and deductive coding and theme development. International Journal of Qualitative Methods, 5(1), 80–92. https://doi.org/10.1177/160940690600500107
20. Finlay, L. (2002). Negotiating the swamp: The opportunity and challenge of reflexivity in research practice. Qualitative Research, 2(2), 209–230. https://doi.org/10.1177/146879410200200205
21. Gagné, M., & Deci, E. L. (2005). Self-determination theory and work motivation. Journal of Organizational Behavior, 26(4), 331–362.
22. Guerriero, S. (Ed.). (2017). Pedagogical knowledge and the changing nature of the teaching profession. OECD Publishing. https://doi.org/10.1787/9789264270695-en
23. Hatipoğlu, A., & Kavas, E. (2016). Veli yaklaşımlarının öğretmen performansına etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 5(4), 1012–1034.
24. Hornstra, L., Stroet, K., Rubie-Davies, C. M., van Kuijk, M., Bakx, A., Peetsma, T., & Roede, E. (2023). Teacher expectations and self-determination theory: Considering convergence and divergence of theories. Educational Psychology Review, 35, 76. https://doi.org/10.1007/s10648-023-09788-4
25. Hoyle, E. (2008). Changing conceptions of teaching as a profession: Personal reflections. A. Swennen & M. van der Klink (Ed.), Becoming a teacher educator: Theory and practice for teacher educators (s. 285–304) içinde. Springer.
26. Ingersoll, R. M., & Perda, D. (2008). The status of teaching as a profession. J. Ballantine & J. Spade (Ed.), Schools and society: A sociological approach to education (3. baskı, s. 106–118) içinde. Pine Forge Press.
27. İlerisoy, M. (2023). Yorumlayıcı fenomenolojik analiz. İstanbul Ticaret Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 22(46), 509–527.
28. Katz, I., & Shahar, B. H. (2015). What makes a motivating teacher? Teachers' motivation and beliefs as predictors of their autonomy-supportive style. School Psychology International, 36(6), 575–588. https://doi.org/10.1177/0143034315609969
29. Kelleher, F., Severin, F. O., Afamasaga-Wright, T., & Sedere, U. M. (2011). Women and the teaching profession: Exploring the feminisation debate. UNESCO.
30. Klaeijsen, A., Vermeulen, M., & Martens, R. (2018). Teachers' innovative behaviour: The importance of basic psychological need satisfaction, intrinsic motivation, and occupational self-efficacy. Scandinavian Journal of Educational Research, 62(5), 769–782.
31. Klassen, R. M., Perry, N. E., & Frenzel, A. C. (2012). Teachers' relatedness with students: An underemphasized component of teachers' basic psychological needs. Journal of Educational Psychology, 104(1), 150–165. https://doi.org/10.1037/a0026253
32. Koç, M. H. (2018). Veli görüşlerine göre veli–öğretmen ilişkisi ölçeğinin geliştirilmesi ve veli–öğretmen ilişkisinin incelenmesi. Milli Eğitim Dergisi, 47(218), 55–76.
33. Laçin, B. G. D. (2024). Okul psikolojik danışmanların öz yetkinlik inançları ve öğrencilerin akademik motivasyon üzerine bir literatür taraması. Uluslararası Psiko-Sosyal Eğitim Araştırmaları Dergisi, 4(7), 227–238.
34. Maldia, S. M. (2024). Teachers' self-efficacy and teacher-initiated parental involvement: The two-tier lens on teachers' performance. International Journal of Multidisciplinary: Applied Business and Education Research, 5(10), 4000–4009.
35. Milli Eğitim Bakanlığı. (2017). Öğretmenlik mesleği genel yeterlikleri. Milli Eğitim Bakanlığı, Öğretmen Yetiştirme ve Geliştirme Genel Müdürlüğü. https://oygm.meb.gov.tr/meb_iys_dosyalar/2017_12/11115355_YYRETMENLYK_MESLEYY_GENEL_YETERLYKLERY.pdf
36. Niemiec, C. P., & Ryan, R. M. (2009). Autonomy, competence, and relatedness in the classroom: Applying self-determination theory to educational practice. Theory and Research in Education, 7(2), 133–144.
37. Novitasari, D., Fahlevi, M., Nagoya, R., Wanasida, A. S., Purwanto, A., Syam, S., & Djakasaputra, A. (2021). Teacher performance determinants: Competence, motivation, compensation and work environment. Turkish Journal of Computer and Mathematics Education, 12(12), 2954–2963.
38. Patton, M. Q. (2014). Qualitative research & evaluation methods: Integrating theory and practice (4. baskı). SAGE.
39. Pelletier, L. G., Séguin-Lévesque, C., & Legault, L. (2002). Pressure from above and pressure from below as determinants of teachers' motivation and teaching behaviors. Journal of Educational Psychology, 94(1), 186–196.
40. Rockoff, J. E. (2004). The impact of individual teachers on student achievement: Evidence from panel data. American Economic Review, 94(2), 247–252.
41. Roth, G., & Weinstock, M. (2013). Teachers' epistemological beliefs as an antecedent of autonomy-supportive teaching. Motivation and Emotion, 37(3), 402–412.
42. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2000). Self-determination theory and the facilitation of intrinsic motivation, social development, and well-being. American Psychologist, 55(1), 68–78. https://doi.org/10.1037/0003-066X.55.1.68
43. Ryan, R. M., & Deci, E. L. (2002). Overview of self-determination theory: An organismic dialectical perspective. E. L. Deci & R. M. Ryan (Ed.), Handbook of self-determination research (s. 3–33) içinde. University of Rochester Press.
44. Ryan, R. M., & Grolnick, W. S. (1986). Origins and pawns in the classroom: Self-report and projective assessments of individual differences in children's perceptions. Journal of Personality and Social Psychology, 50(3), 550–558. https://doi.org/10.1037/0022-3514.50.3.550
45. Skaalvik, E. M., & Skaalvik, S. (2011). Teacher job satisfaction and motivation to leave the teaching profession: Relations with school context, feeling of belonging, and emotional exhaustion. Teaching and Teacher Education, 27(6), 1029–1038. https://doi.org/10.1016/j.tate.2011.04.001
46. Sørebø, Ø., Halvari, H., Gulli, V. F., & Kristiansen, R. (2009). The role of self-determination theory in explaining teachers' motivation to continue to use e-learning technology. Computers & Education, 53(4), 1177–1187. https://doi.org/10.1016/j.compedu.2009.06.00
47. Spilt, J. L., Koomen, H. M. Y., & Thijs, J. T. (2011). Teacher wellbeing: The importance of teacher–student relationships. Educational Psychology Review, 23(4), 457–477. https://doi.org/10.1007/s10648-011-9170-y
48. Standage, M., Duda, J. L., & Ntoumanis, N. (2006). Students' motivational processes and their relationship to teacher ratings in school physical education: A self-determination theory approach. Research Quarterly for Exercise and Sport, 77(1), 100–110. https://doi.org/10.1080/02701367.2006.10599336
49. Şahinoğlu, A., & Bebek, G. (2018). Araştırma görevlilerinin bilimsel araştırma etiğine ilişkin algıları: Nitel bir çalışma. Adnan Menderes Üniversitesi Eğitim Fakültesi Eğitim Bilimleri Dergisi, 9(1), 47–58.
50. Topkaya, E. Z. (2006). Yıldırım, A. ve Şimşek, H. Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri (güncellenmiş ve geliştirilmiş 5. baskı, Ankara: Seçkin Yayıncılık, 2005, 366 s., ISBN 97502000) kitabının incelemesi. Eğitimde Kuram ve Uygulama, 2(1), 113–118.
51. Tschannen-Moran, M., & Woolfolk Hoy, A. (2001). Teacher efficacy: Capturing an elusive construct. Teaching and Teacher Education, 17(7), 783–805. https://doi.org/10.1016/S0742-051X(01)00036-1
52. Waddington, J. (2023). Self-efficacy. ELT Journal, 77(2), 237–240.
53. Wooten, S. C. (2011). Whispers in the halls: Exploring the mother/teacher in Madeleine Grumet's Bitter Milk: Women and teaching. Journal of Curriculum Theorizing, 27(3), 317–324.
54. Yılmaz, A., & Yılmaz, S. (2022). Veli yaklaşımlarının öğretmenlerin mesleki yeterlilik algısı ve tükenmişlik düzeyleri arasındaki ilişki. Avrupa Bilim ve Teknoloji Dergisi, 34, 720–723. https://doi.org/10.31590/ejosat.1087696