Yakup Kadri’nin Nur Baba Romanı ve Self-oryantalist Türk Kültür Rejiminde Yer, Dil ve Temsil Krizi

Öz

Bu çalışma, Cumhuriyetin ilk çeyreğinde modernleşmeci ulus-devlet ve Batıcı aydın eliyle inşa edilen self-oryantalist kültür rejimindeki kurgusal metinlerin karakteristiği hâline gelen temsil krizini irdeleyerek Türk aydınının ontolojik yer değişikliğinin yedeğinde edindiği dilde içkin bulunan temsil örüntülerinin, yerleşik değer ve kültürle çatışmasının sebep olduğu iletişim krizini ele almıştır. Söz konusu kriz, Türk kültür tarihindeki özel konumu ve kurucu etkisi sebebiyle Yakup Kadri Karaosmanoğlu’nun Nur Baba romanı üzerinden incelenmiştir. Eser; yazarın ideolojik ve politik konumuna işaret eden yer, dil ve temsil stratejisi yönünden Edward W. Said, Louis Althusser, Pierre Bourdieu ve Antonio Gramsci'nin kavram setleri etrafında yorumlayıcı içerik ve eleştirel söylem analizine tâbi tutulmuştur. Temsil stratejisi ve setlerinin, oryantalizmin Doğu’yu tanımlamak için kullandığı kategori, kavram ve temsil repertuvarıyla örtüştüğü görülmüş ve devletle iltisaklı aydının self-oryantalizmi ideoloji olarak benimsediği saptanmıştır. Eserde geleneksel kişi ve kurumların oryantalizmin stereotiplerine uyarlanıp bağlamlarından koparılarak olumsuzlayıcı egzotik bir teşhir nesnesine indirgenmesi ve yerleşik kurumların itibarsızlaştırıcı bir söyleme hapsedilmesi, toplumla aydın arasındaki gerilimin nüvesini teşkil etmiştir. Toplumun geniş kesimince benimsenen geleneksel değer ve kurumların Batılılaşma politikaları ve Kemalist devrimlerle çatışması sebebiyle tahkir ve tezyif edici temsil stratejileriyle sunulması, aydın-toplum arasındaki anlam ve iletişim krizinin temel sebebi olmuştur. Romanın Muhsin Ertuğrul tarafından aynı yıl sinemaya uyarlanması ise hâkim söylemin daha geniş bir alana taşınması ve kültürel rejimin kurumsallaşması bağlamında önemli görülmüştür. Bu çalışma, mevcut literatüre hâkim olan eklektik ve tasviri yaklaşımı aşarak bütüne teşmil edilebilecek bir okuma biçimi ve tahlil yöntemi sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Yakup Kadri Karaosmanoğlu
• Nur Baba
• self-oryantalizm
• kültür rejimi
• temsil krizi

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekli değildir, çünkü araştırma insan katılımcılardan veya hayvanlardan veri toplamamış, deneysel bir müdahale içermemiş ve kamuya açık ikincil kaynaklardan elde edilen verilerle yürütülmüştür.

Yakup Kadri’s Nur Baba and the Crisis of Space, Language, and Representation in the Self-Orientalist Turkish Cultural Regime

Öz

This study examines the crisis of representation that became a defining feature of fictional texts produced within the self-Orientalist cultural regime constructed by the modernizing nation-state and Western-oriented intellectuals during the first quarter of the Turkish Republic. It focuses on the communication crisis arising from the conflict between the representational patterns embedded in the language adopted by Turkish intellectuals through an ontological displacement and the established cultural values of society. Due to its formative role and distinctive position in Turkish cultural history, the issue is analyzed through Nur Baba by Yakup Kadri Karaosmanoğlu. This study examines the crisis of representation that became a defining feature of fictional texts produced within the self-Orientalist cultural regime constructed by the modernizing nation-state and Western-oriented intellectuals during the first quarter of the Turkish Republic. It focuses on the communication crisis arising from the conflict between the representational patterns embedded in the language adopted by Turkish intellectuals through an ontological displacement and the established cultural values of society. Due to its formative role and distinctive position in Turkish cultural history, the issue is analyzed through Nur Baba by Yakup Kadri Karaosmanoğlu. The novel is examined through interpretive content analysis and critical discourse analysis within the conceptual frameworks of Edward W. Said, Louis Althusser, Pierre Bourdieu, and Antonio Gramsci. The findings demonstrate that the novel’s representational strategies overlap with Orientalist categories and stereotypes used to define the East, revealing the adoption of self-Orientalism as an ideological position by state-affiliated intellectuals. The degradation of traditional institutions and values through exoticizing and disparaging representations intensified the tension between intellectuals and society. The film adaptation by Muhsin Ertuğrul further contributed to the dissemination and institutionalization of this dominant discourse.

Anahtar Kelimeler

• Nur Baba
• self-Orientalism
• cultural regime
• crisis of representation

Kaynakça

1. Akı, N. (2001). Yakup Kadri Karaosmnaoğlu insan-eser-fikir üslup. İstanbul: İletişim Yayınları.
2. Aktaş, Ş. (1987). Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Ankara : Kültür ve Turizm Bakanlığı Yayınları.
3. Althusser, L. (2002). İdeoloji ve devletin ideolojik aygıtları. (Y. Alp , & M. Özışık, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
4. Ataç, N. (2012). Dergilerde . İstanbul : Yapı Kredi Yayınları.
5. Ayda, A. (1984). Böyle idiler yaşarken -edebi hatıralar. Ankara: Ayyıldız Matbaası.
6. Belge, M. (2022). Önsöz: Yakup Kadri üzerine. Y. Çakmak , & Ö. Dikmen içinde, Huzursuz Bir Ruhun Panoraması (s. 11-16). İstanbul: İletişim Yayınları.
7. Benjamin, W. (2002). Pasajlar. (A. Cemal, Çev.) İstanbul: Yapı Kredi Yayınları.
8. Bora, T. (2022). Yakup Kadri'nin Batı görüşü: Garp medeniyeti ve "şuursuz garpperestlik". Ö. D. Yalçın Çakmak, & T. Bora (Dü.) içinde, Huzursuz bir ruhun panoraması -Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun edebiyat ve düşünce dünyası (s. 17-42). İstanbul: İletişim Yayınları.

9. Bourdieu, P., & Wacquant, L. (2014). Düşünümsel bir antropoloji için cevaplar. (N. Ökten, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
10. Çakmak, Y. (2022). Muhabbetten hınca: Bektaşi aynasında Yakup Kadri Karaosmanoğlu. Y. Çakmak, & T. Bora (Dü.) içinde, Huzursuz bir ruhun panoraması -Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun edebiyat ve düşünce dünyası (s. 279-309). İstanbul: İletişim Yayınları.
11. Çankaya, E. (2016 , Haziran). Türk ulusçuluğunun kültürel araçları. Amme İdaresi Dergisi, 49(2), s. 55-78.
12. Demir, A. (2016, Kış). Yakup Kadri Karaomanoğlu'nun Nur Baba'sı için döneminde bir reddiye: Nur Baba masalı. Türk Kültürü ve Hacı Bektaşi Veli Araştırma Dergisi(80), s. 51-77.
13. Eribon, D. (2012). Michel Foucault. (Ş. Çiltaş, Çev.) Ayrıntı Yayınları.
14. Euripides. (2016). Bakkhalar. (S. Eyüboğlu, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
15. Fazlıoğlu, İ. (2015). Kendini aramak. İstanbul: Papersense Yayınları.
16. Goody, J. (2012). Tarih hırsızlığı. (Gül Çağalı Güven, Çev.) İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları.
17. Gramsci, A. (1967). Aydınlar ve toplum (denemeler). (V. Günyol , F. Edgü, & B. Onaran, Çev.) İstanbul: Çan Yayınları.
18. Gürbilek, N. (2007). Kör ayna, kayıp Şark. İstanbul: Metis Yayınları.
19. Hakan, F. (2016). Türk sinema tarihi. İstanbul: İnkilap Kitabevi.
20. Hall, S. (2017). Temsil: Kültürel temsiller ve anlamlandırma uygulamaları. (İ. Dündar, Çev.) İstanbul: Pinhan Yayıncılık.
21. Han, B.-C. (2017). Şeffaflık toplumu. (H. Barışcan, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları.
22. Hentsch, T. (2008). Hayali Doğu. (A. Bora, Çev.) İstanbul: Metis.
23. Kara, M. (1992). Tasavvuf ve tarikatlar. İstanbul : İletişm Yayınları .
24. Karaosmanoğlu, Y. K. (1991). Atatürk. İstanbul: İletişim Yayınları .
25. Karaosmanoğlu, Y. K. (1996). Nur baba. İstanbul: İletişim Yayınları.
26. Karaosmanolu, Y. K. (1969). Gençlik ve edebiyat hatıraları . Ankara : Bilgi Yayınevi .
27. Kemal, Y. (1969). Aziz İstanbul. Ankara: Milli Eğitim Basımevi .
28. Keyder, Ç. (2014). Türkiye'de devlet ve sınıflar. İstanbul: İletişim Yayınları.
29. Keyman, F., Mutman , M., & Yeğenoğlu, M. (1996). Giriş: Dünya nasıl “dünya" oldu? M. M. Fuat Keyman içinde, Oryantalizm, hegemonya ve kültürel farklar (s. 7-23). İstanbul: İletişim Yayınları.
30. Laclau, E. (2005). Popülist akıl üzerine. (N. B. Çelik, Çev.) Ankara: Epos Yayıncılık.
31. Macherey, P. (2019). Edebi üretim teorisi. (I. Ergüden, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
32. Mannheim, K. (2017). Kültür sosyolojisi. (M. Yalçınkaya, Çev.) İstanbul: Pinhan Yayınları.
33. Moran, B. (2001). Türk romanına eleştirel bir bakış 1. İstanbul: İletişim Yayınları.
34. Naci, F. (2021). Yüz yılın 100 Türk romanı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
35. Onaran, A. Ş. (1981). Muhsin Ertuğrul'un sineması. Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları.
36. Özden, M. (2022). Yakup Kadri'nin "ihanete uğramış inkılap" kroniği: Panorama. Y. Çakmak , & Ö. Dikmen içinde, Huzursuz bir ruhun panoraması: Yakup Kadri Karaosmanoğlu'nun edebiyat ve düşünce dünyası (s. 43-68). İstanbul: İletişim Yayınları.
37. Özel, İ. (2017). Of not being a jew. İstanbul: Tiyo Yayıncılık.
38. Parla, J. (1985). Efendilik, şarkiyatçılık,kölelik. İstanbul: İletişim Yayınları.
39. Parla, J. (1990). Babaler ve oğullar. İstabul: İletişim Yayınları.
40. Said, E. W. (2013). Şakiyatçılık- Batı'nın Şark anlayışları. (B. Ülner, Çev.) İstanbul: Metis Yayınları.
41. Scognamillo, G. (2010). Türk sinema Tarihi. İstanbul: Kabalcı Yayınevi.
42. Swartz, D. (2011). Kültür ve iktidar- Pierre Bourdieu’nün sosyolojisi. (E. Gen, Çev.) İstanbul: İletişim Yayınları.
43. Yavuz, H. (2002). "Oryantalizm" üzerine bir 'giriş' denemesi. Marife(3), s. 53-63.
44. Yücel, H. A. (2008). Edebiyat tarihimizden . İstanbul: İletişim Yayınları.