Vüs’at O. Bener’in Mızıkalı Yürüyüş Hikâyesinde Nevrotik Kişilik Bozukluğu

Öz

Kişilik bozuklukları geçmişten günümüze pek çok kuramcı tarafından irdelenmiştir. Psikoloji bilimi kişilik bozukluklarını inceleyen bir disiplindir. Psikoloji literatüründe kişilik bozuklukları üzerine kuram ortaya atanlardan biri de Yeni Freudyenci ekol içerisinde yer alan Karen Horney’dir. Karen Horney, geliştirdiği nevrotik kişilik kuramı ile kişilik bozukluklarına seleflerinden ve çağdaşlarından farklı bir yorum getirmiştir. Çalışmanın amacı Karen Horney’in Nevrotik Kişilik Kuramı’nın edebî metinlere uygunluğunu değerlendirmek ve kurgusal metinlerde karakter tahlilinde psikolojinin verilerinden yararlanmaktır. Horney’in kuramına göre toplumsal ve kültürel etmenler bireyin nevrotik özellikler göstermesinde etkendir. Ona göre davranışlar doğuştan gelen saiklerden çok toplumsal etmenler tarafından belirlenir. Horney davranışların ardında yer alan itici güçleri tespit etmiş ve bunları nevrotik eğilimler olarak adlandırmıştır. Horney kültürün bireylerin ruhsal dinamikleri ve patolojileri üzerinde etkisi olduğunu düşünür. Onun teorisinin temelini kaygı oluşturur. Horney merkezinde insanlara yaklaşma, insanların aksine gitme ve insanlardan uzaklaşma tutumları arasında temel çatışmaların yer aldığı bir nevroz teorisi geliştirir. Bu bağlamda Vüs’at O. Bener’in Mızıkalı Yürüyüş adlı hikâye kitabı Horney’in nevrotik kuramı çerçevesinde incelenmiştir. Eserin başkahramanının kendi notlarından oluşan hikâyede kahramanın nevrotik özellikler taşıdığı tespit edilmiştir. Hikâye kitabından alıntılarla Horney’in Nevrotik Kişilik Kuramı bağdaştırılarak yorumlanmıştır. Kaynak tarama yöntemiyle nevrotik kişilik kuramları incelenmiş, kurgusal metinden alıntılarla desteklenmiştir. Türk edebiyatına ait önemli bir eserin başkahramanın dönemin sosyal ve kültürel şartlarının da etkisiyle nevrotik özellikler taşıdığı ve bu özelliklerin Karen Horney’in kuramıyla örtüştüğü sonucuna ulaşılmıştır. Vüs’at O. Bener’in eserleri üzerine Karen Horney’in Nevrotik Kişilik Kuramını esas alan bir karakter çözümlemesine rastlanmamıştır. Bu bağlamda çalışma önem arz etmektedir.

Anahtar Kelimeler

• Hikâye
• kuram
• kültürel etmenler
• nevrotik kişilik
• psikoloji.

Etik Beyan

Bu çalışma için etik kurul onayı gerekli değildir, çünkü araştırma insan katılımcılardan veya hayvanlardan veri toplamamış, deneysel bir müdahale içermemiş ve kamuya açık ikincil kaynaklardan elde edilen verilerle yürütülmüştür. Yalnızca doküman incelemesi yapılmıştır.

Neurotic Personality Disorder in Vüs’at O. Bener’s Story of the Mızıkalı Yürüyüş

Öz

Personality disorders have been examined by many theorists throughout history. Psychology is a discipline that studies personality disorders. Karen Horney, a member of the Neo-Freudian school of thought, is one of the theorists who developed theories on personality disorders in the psychology literature. Karen Horney, with her theory of neurotic personality, offered a different interpretation of personality disorders than her predecessors and contemporaries. Karen Horney, with her theory of neurotic personality, offered a different interpretation of personality disorders than her predecessors and contemporaries. The aim of this study is to evaluate the applicability of Karen Horney’s Neurotic Personality Theory to literary texts and to utilize psychological data in character analysis within fictional texts. Horney believed that culture has an influence on individuals psychological dynamics and pathologies. Anxiety forms the basis of her theory. In this context, Vüs’at O. Bener’s short story collection, Mızıkalı Yürüyüş has been examined within the framework of Horney’s neurotic theory. The story, which consists of the protagonist’s own notes, has been found to depict a character with neurotic traits. Horney’s theory of neurotic personality has been interpreted by associating excerpts from the storybook with it. Neurotic personality theories were examined using a literature review method and supported with excerpts from fictional texts. The study concluded that the protagonist of an important work of Turkish literature exhibits neurotic traits, influenced by the social and cultural conditions of the period, and that these traits are consistent with Karen Horney’s theory.

Anahtar Kelimeler

• Cultural factors
• neurotic personality
• psychology
• story
• theory

Kaynakça

1. Allport, G.W. (1927). Concepts of trait and personality. Psychological Bulletin, 24(5), 284–293. https://doi.org/10.1037/h0073629
2. Antakyalı, B. (2016). Modernist Türk romanında depresif ve nevrotik karakterlere psikanalitik bir yaklaşım. (Tez No. 441391) [Yüksek lisans tezi, Çukurova Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
3. Bener, O. V. (2024). Mızıkalı yürüyüş. Everest Yayınları.
4. Budak, S. (2021). Psikoloji sözlüğü. Bilim Sanat Yayınları.
5. Burger, J. M. (2021). Kişilik/Psikoloji biliminin insan doğasına dair söyledikleri (İ. D. E. Sarıoğlu, Çev). Kaknüs Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 2004).
6. Çırak, E. (2023). Vüs’at Orhan Bener’in eserlerinin varoluşçu psikanalitik yaklaşımla incelenmesi. (Tez No. 791344) [Doktora Tezi, Çukurova Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
7. Enginün, İ. (2016). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. Dergâh Yayınları.
8. Geçtan, E. (2020a). Psikodinamik psikiyatri ve normaldışı davranışlar. Metis Yayınları.

9. Geçtan, E. (2020b). Psikanaliz ve sonrası. Metis Yayınları.
10. Gündüz, O., Çelik, Y., & Şimşek, T. (1999). Cumhuriyet dönemi Türk edebiyatı. Bakanlar Media Matbaacılık.
11. Haque, A., Yasien, M. (2023). Kişilik psikolojisine islami yaklaşımlar (H. Turbay, Çev.). Ciddi Kitap. (Orijinal eserin basım tarihi 2021).
12. Horney, K. (2017a). Çağımızın nevrotik kişiliği (B. Kıcır, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin basım tarihi 1937).
13. Horney, K. (2017b). Nevrozlar ve insan gelişimi/ kendini gerçekleştirme mücadelesi (E. Erbatur, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin basım tarihi 1950).
14. Horney, K. (2019). Kendi kendine psikanaliz ( S. Budak, Çev.). Totem Yayınları.
15. Horney, K. (2020a). İçsel çatışmalarımız (Z. Koçak, Çev.). Sel Yayıncılık. (Orijinal eserin basım tarihi 1945).
16. Horney, K. (2020b). Son dersler (İ. Şener, Çev.). Totem Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 1991).
17. İslam, K. A. (2012). Cumhuriyet dönemi Türk hikayesi. Ramazan Korkmaz (Ed.), Yeni Türk edebiyatı el kitabı (ss. 341-373) içinde. Grafiker Yayınları.
18. Kahraman, E. (2025). Karen Horney'in bütüncü yaklaşımı ekseninden kentlileşme olgusunun meydana getirdiği nevrotik kişilik yapısının Türk romanındaki örnekler üzerinden incelenmesi (Tez No. 947188) [Yüksek lisans tezi, Marmara Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
19. Matın, V.M. (2019). Karen Horney’in teorisine göre Nahîd Tabâtabâî'nin hikâye karakterlerinin psikolojik analizi (Tez No.593639) [Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
20. Merter, M. (2014). Psikolojinin üçüncü boyutu nefs psikolojisi ve rüyaların dili. Kaknüs Psikoloji.
21. Pittman, C. M., Karle, E. M. (2020), Kaygısız beyin (A. Kar, Çev.) Salt Okur Yayınları. (Orijinal eserin basım tarihi 2015).
22. Şahin, D. (2023). Kişilik ve zihin/Ruh sağlığına giriş. Pinhan Yayıncılık.
23. Üstdağ, A. (2024). Psikanalitik kuram perspektifinden sinemada gerçeği Haneke filmleri ile görmek. (Tez No.906272) [Yüksek lisans tezi, Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi]. https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi
24. Yıldırım, A., Şimşek, H. (2018). Sosyal bilimlerde nitel araştırma yöntemleri. Seçkin Akademik ve Mesleki Yayınlar.
25. Yöyen G. E. (2023). Kişilik bozuklukları tanı ve tedavi yöntemleri. Nobel Akademik Yayıncılık.