On the Claims of Ijmā‘ Regarding the Consultative Ijtihād Decisions of ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb

Öz

This article aims to critically examine select collective ijtihād decisions made during the caliphate of ʿUmar, and to assess the validity of the claims of ijmāʿ associated with them. Drawing upon sources in both Islamic jurisprudence and historical literature, the study seeks to delineate the distinctions between ijmāʿ and collective ijtihād, and to shed light on the legal processes through which ʿUmar’s decisions were formed. ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb established a collective ijtihād mechanism in the fields of law and governance by grounding his administration on the principle of shūrā. The expansion of the Islamic state, the intensification of conquests, and the increasing complexity of the social and legal needs of society necessitated new solutions to emerging issues. Over time, some of the decisions made by ʿUmar during this process were retrospectively regarded as ijmāʿ. However, upon closer scrutiny of the decision-making procedures, it becomes evident that not all of these rulings can be deemed ijmāʿ in the strict, technical sense. In cases where disagreements existed among the members of the shūrā, later claims of ijmāʿ may have been advanced to reinforce the legitimacy or authoritative weight of such rulings.

Anahtar Kelimeler

• Islamic Law
• ʿUmar ibn al-Khaṭṭāb
• collective ijtihād
• ijmāʿ
• shūrā
• naskh

Hz. Ömer’in Meşverete Dayalı İçtihatlarıyla İlgili İcma İddiaları Üzerine

Öz

Bu makale, Hz. Ömer’in kolektif içtihat kararlarından bazılarını özel olarak ele alarak, bu kararlarla ilgili icma iddialarının geçerliliğini tartışmayı amaçlamaktadır. Çalışma, fıkıh ve İslam tarihi kaynaklarına dayanarak icma ile kolektif içtihat arasındaki farkları ortaya koymayı ve Hz. Ömer’in hukuki kararlarının nasıl şekillendiğini açıklamayı hedeflemektedir. Hz. Ömer, devlet reisi olarak yönetimini şûra esasına dayandırmak suretiyle hukuk ve idare alanlarında kolektif bir içtihat mekanizması oluşturmuştur. İslam devletinin sınırlarının genişlemesi, fetihlerin artması ve toplumun sosyal ve hukuki ihtiyaçlarının çeşitlenmesi, yeni meselelerin çözümünü gerektirmiştir. Bu süreçte, Hz. Ömer’in aldığı kararların bir kısmı sonraki dönemlerde "icma" kabul edilmiştir. Ancak, bu kararların alınma süreci incelendiğinde, hepsinin mutlak anlamda icma olarak değerlendirilemeyeceği anlaşılmaktadır. Şûra üyeleri arasında ihtilafın olduğu bazı konularda, zaman içerisinde icma iddialarının ortaya atılması, bu meselelerin meşruiyetini güçlendirme veya sözkonusu tercihlere hukuki otorite kazandırma gayesi taşıyabilir.

Anahtar Kelimeler

• İslam Hukuku
• Hz. Ömer
• kolektif içtihat
• icma
• şûra
• nesih

Kaynakça

1. al-Āmidī, Sayf al-Dīn. al-Iḥkām fī Uṣūl al-Aḥkām. 4 cilt. Kahire: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1984.
2. al-Bukhārī, Muḥammad ibn Ismāʿīl. Ṣaḥīḥ al-Bukhārī. Beyrut: Dār al-Fikr, 1997.
3. al-Dhahabī, Shams al-Dīn Muḥammad. Siyar Aʿlām al-Nubalāʾ. Beyrut: Dār al-Maʿārif, 1985.
4. al-Juwaynī, ʿAbd al-Malik ibn ʿAbd Allāh. al-Burhān fī Uṣūl al-Fiqh. Beyrut: Dār al-Maʿārif, 1997.
5. al-Khāzin, ʿAlāʾ al-Dīn ʿAlī ibn Muḥammad. Sharḥ al-Waḍīḥah fī al-Fiqh al-Islāmī. Kahire: Dār al-Maʿārif, 1995.
6. al-Mawardi, Abū al-Ḥasan. Al-Aḥkām al-Sulṭāniyyah (The Ordinances of Government). Kahire: Dār al-Kitāb al-ʿArabī, 1997.
7. al-Qarāfī, Aḥmad ibn Idrīs. al-Furūq. Beyrut: Dār al-Kutub al-ʿIlmiyya, 1999.
8. al-Shāfiʿī, Muḥammad ibn Idrīs. Al-Risāla: The Treatise on the Principles of Islamic Jurisprudence. Çev. Majid Khadduri. Cambridge: Harvard University Press, 2011.

9. al-Shahrastānī, Muḥammad ibn ʿAbd al-Karīm. al-Milal wa al-Niḥal. Beyrut: Dār al-Ṭawīl, 2000.
10. al-Ṣuyūṭī, Jalāl al-Dīn ʿAbd al-Raḥmān. al-Itqān fī ʿUlūm al-Qurʾān. Kahire: Dār al-Maʿārī, 2006.
11. al-Ṭabarī, Muḥammad ibn Jarīr. Tafsīr al-Ṭabarī. Beyrut: Dār al-Turāth, 1997.
12. al-Ṭabarī, Muḥammad ibn Jarīr. Tārīkh al-Rusul wa al-Mulūk. Beyrut: Dār al-Maʿārī, 2005.
13. al-Ṭaḥāwī, Aḥmad ibn Muḥammad. Sharḥ Maʿānī al-Āthār. Kahire: Dār al-Fikr, 1997.
14. Crone, Patricia. Medieval Islamic Political Thought. Edinburgh: Edinburgh University Press, 2000.
15. Dutta, Sagnik. “Divorce, Kinship, and Errant Wives: Islamic Feminism in India, and the Everyday Life of Divorce and Maintenance.” Ethnicities 21/6 (2021): 1073–1092.
16. Fadel, Mohammad. Islamic Law and the Challenges of Modernity. Oxford: Oxford University Press, 2017.
17. Goldziher, Ignaz. Introduction to Islamic Theology and Law. Princeton: Princeton University Press, 2008.
18. Hallaq, Wael B. The Origins and Evolution of Islamic Law. Cambridge: Cambridge University Press, 2009.
19. Ibn Ḥazm, ʿAlī ibn Aḥmad. al-Muḥallā. Cilt 4. Beyrut: Dār al-Fikr, 2000.
20. Ibn Khaldūn, ʿAbd al-Raḥmān ibn Muḥammad. The Muqaddimah: An Introduction to History. Çev. Franz Rosenthal. Princeton: Princeton University Press, 2015.
21. Ibn Qayyim al-Jawziyya, Muḥammad ibn Abī Bakr. Iʿlām al-Muwaqqiʿīn ʿan Rabb al-ʿĀlamīn. Beyrut: Dār al-Fikr, 2006.
22. Kamali, Mohammad Hashim. Principles of Islamic Jurisprudence. Cambridge: Islamic Texts Society, 1991.
23. Mālik ibn Anas. Al-Muwaṭṭaʾ of Imām Mālik. Beyrut: Dār al-Fikr, 1999.
24. Sharma, Shubhra. “Triple Talaq: Personal Laws and Social Amendments.” Indian Journal of Law and Legal Research4/6 (2022): 134–144.
25. Türcan, Talip. “Klasik İslam Kamu Hukukunun Kaynağı Olarak İcmâ — Tarihî Uygulamanın Hukukileşmesi Üzerine Bir Örnekleme.” İslâmiyât 5/2 (2002): 117–130.
26. Watt, W. Montgomery. The Islamic State and Its Origins. Edinburgh: Edinburgh University Press, 1993.