Şehrezûrî'de İnsanî Nefsin Yetkinliği
Öz
Şehrezûrî düşüncesinin ana kavramlarından biri nefs olup filozofun metafizik, epistemoloji ve ahlâk anlayışları bu kavram üzerine şekillenmiştir. Filozof, nefsin ispatı ve kısımlarının değerlendirilmesi konusunda İşrâkî terminolojiyi kullanmakla birlikte zaman zaman İbn Sînâ’dan etkilenmiştir. Nefsin varlığının kavranamamasının nedenini kişinin bedenî bağlar ve engellerden kurtulamaması olarak gören Şehrezûrî, insanın kendini tanıma/tanımlayabilmesinin yolunun nefsin yetkinliği kazanmasından geçtiğini vurgular. Bu yaklaşımda nefsin yetkinliği “kendini bilen Rabbini bilir” esası üzerine kurgulanmış olup nefsin özünü ve Rabbini bilmesinin yolunun ahlâkî esaslara riayet edilmesiyle mümkün olacağına dikkat çeker. Bu süreçte filozofumuz zihnî arınma faaliyeti olarak da nitelendireceğimiz “keşf-müşahede”, bedenî bağlardan kurtulma şeklinde nitelendireceğimiz “riyazet” metodunu önerir. Bu şekilde “ârif” derecesine ulaşan nefs, cisme bürünmüş hakikî yetkinliği elde eder. Hakikî yetkinlik ise burhanî bilgiyle birlikte zevkî hikmette yetkinleşerek bedenî bağların esaretinden kurtulmakla kazanılır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Aclûnî, Keşfü’l-hafâ, I-II, Beyrut 1351.
- Altıparmak, Ömer Faruk, Şehrezûrî’de Tasavvuf-Felsefe İlişkisi, Basılmamış Doktora Tezi, Şanlıurfa 1999.
- Cebecioğlu, Ethem, Tasavvuf Terimleri ve Deyimleri Sözlüğü, Ankara: Rehber Yay., 1997.
- İbn Manzûr, Lisânu’l-Arab, yay. haz. Emin Muhammed Abdülvehhab-Muhammed es-Sadık el-Ubeydî, Beyrut: Dârü’l-ihyâi’t-Türasi’l-Arabi, 1997.
- İbn Sînâ, el-İşârât ve't-tenbîhât ma‘a şerhi Nasîrüddin et-Tûsî, nşr. Süleyman Dünya, Beyrut: Müessesetü’n-numan, 1993, c. IV.
- İzmirli İsmail Hakkı, ‘İbn Sînâ Felsefesi’, Büyük Türk Filozof ve Tıp Üstadı İbn Sînâ Şahsiyeti ve Eserleri Hakkında Tetkikler içinde, İstanbul: T.T.K. Yay., 1937
- Şehrezûrî, Şemseddin Muhammed, eş-Şeceretü’l-İlâhiyye fî ‘Ulûmi’l-hakâiki’r-Rabbâniyye, thk. Necip Görgün, İstanbul: Elif Yay., 2004, c. I, s. 23-39.
- Şehrezûrî, Kitâbü’r-Rumûz ve’l-emsâli’l-lâhûtiyye fi’l-envâri’l-mücerredeti’l-melekiyye, Müstensih Abdurrahman b. Ahmed, Hicri 687, Süleymaniye Kütüphanesi, Şehid Ali Paşa Koleksiyonu, 1205.
- Şehrezûrî, Şerhu Hikmeti’l-İşrâk, thk. Hüseyin Ziyâî, Tahran: Müessese-i Mutalaât ve Tahkikat-ı Ferhengi, 1993.
- Uludağ, Süleyman, Tasavvuf Terimleri Sözlüğü, İstanbul: Kabalcı Yay., 2002.