Budizm’de Kıssaların Önemi: Bazı Budist İnanış ve Uygulamaların Anlaşılmasına Dair Örnekler
Öz
Budizm, MÖ altıncı yüzyılda verimli topraklarıyla ünlü Ganj vadisinde Budda’nın keşifleri çerçevesinde oluşmuş bir dindir. Budda, aşırı lüks bir hayat ve devamındaki altı yıllık bir arayışın sonucunda uzun bir meditasyon oturuşuyla aydınlanmaya ulaşmıştır. O, bir takım uç tecrübeler yaşayarak ve yoğun zihinsel çaba sergileyerek keşfettiği orta yol tekniğini öğrencilerine aktararak öğretisini yaymaya çalışmıştır. Öğrencileri de ondan öğrendiklerini başka insanlara anlatmış, böylelikle inananların sayısı her geçen gün artmıştır. Budizm’in yayılışındaki en etkin unsurlardan birisi Budda’nın kullandığı anlaşılır dil ve üsluptur. Budda dinin temel ilke ve esaslarını etrafındakilere anlatırken sade bir dil kullanmıştır. Ayrıca karmaşık konuların daha iyi anlaşılmasını sağlamak için kıssalar, hikâyeler ve öyküler anlatmış; sık sık benzetmeler kullanmıştır. Böylelikle çevresinde toplanan insanların anlam dünyalarına daha iyi nüfuz edebilmiştir. Budda’nın birçok kıssa kullandığı bilinmektedir. Bunlardan en meşhurları arasında ‘zehirli okla yaralanan adam’, ‘kör adamlar ve fil’, ‘sal/sandal’, ‘hardal tohumu’ gibi örnekler sayılabilir. ‘Zehirli okla yaralanan adam’ hikâyesinde Budda, öğrencilerini vakitlerini ve enerjilerini açıklanması mümkün olmayan karmaşık ve metafizik konulara harcamamaları konusunda uyarmıştır. Bu hikâyede insanoğlunun önündeki mevcut hayati sorunlara yoğunlaşarak bunların çözümü için çareler üretmeye gayret etmesi vurgulanmaktadır. Hint alt kıtasında ortaya çıkmış ve buradan bütün dünyaya yayılmış yaygın bir anlatı olan 'körlerin fil tarifi’ hikâyesinde söz konusu toplumda, kültürde ve çevrede algılamanın seviyesine vurgu yapılır. Bu hikâye farklı bakış açısına sahip oldukları ve farklı düşünceleri savundukları için kavga eden grupları betimlemede kullanılır. ‘Sal’ hikâyesinde, Budist öğreti olarak da bilinen dhammayı çok iyi bir şekilde öğrenmenin, idrak etmenin ve içselleştirmenin önemi üzerinde durulur. ‘Hardal tohumu’ hikâyesinde, genel olarak dünyanın geçiciliği, dünya malına çok fazla ehemmiyet göstermeme, fiziksel ölümün evrensel bir hakikat olduğu üzerinde durulur. Bu örneklerden yola çıkarak kıssaların Budist inanç ve uygulamaların anlaşılmasındaki yeri ve önemini ortaya koymaya çalışacağız.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Arslan, H. (2015). Kutsal Metinlere Göre Budizm’de Manastır Hayatı, İzmir: Tibyan. Burlingame, E. W. (1922)., Buddhist Parables, Translated From The Original Pali By E. W. Burlingame, New Haven: Yale University Press.
- Conze, E. (1959). Buddhist Scriptures, London: Penguin.
- Dundas, P. (2004). “Beyond Anekantavada: A Jain Approach to Religious Tolerance”. Ahimsa, Anekanta, and Jainism, ed. Tara Sethia, içinde 123–136, Delhi: Motilal Banarsidass.
- Further Dialogues of the Buddha. (1926). Sacred Books of the Buddhists, Vol V., Translated from the Pali of the Majjhima Nikaya By Lord Chalmers, London: Oxford University Press.
- Goldstein, E. B. (2009). Encyclopedia of Perception, New York: SAGE Publications.
- Gomez, L. O. (1976). “Proto-Madhyamika in the Pali Canon”, Philosophy East and West, Univ. of Hawaii Press 26:2, 137-165.
- Hanh, T. N. & Philip Kapleau. (1974). Zen Keys, New York: Anchor Books.
- Hinüber, O. V. (1996). A Handbook Pali Literature, Berlin: Walter de Gruyter. https://psychology-spot.com/the-raft-buddhist-parable-shows-us-how/ (19.01.2023).
- https://www.accesstoinsight.org/tipitaka/mn/mn.022.than.html (19.01.2023).
- Hua, H. (2002). The Vajra Prajna Paramita Sutra: General Explanation, USA: Buddhist Text Translation Society.