Sosyal Medyada Dezenformasyon ve Manipülasyon: 2023 Kahramanmaraş Depremi Örneği

With the spread of the Internet, every individual has also become a content producer. Especially with social media, a lot of content is produced and shared by users. The absence of a control mechanism in social media often leads to the circulation of news without confirmation and the spread of false information, resulting in disinformation. In this post-truth era where the facts are distorted, the rapid spread of fake news on social media in a short time causes manipulation by changing people's perceptions. Especially in times of crisis, more fake news emerges and spreads. The most obvious example of this has been seen in the Covid 19 pandemic process we have recently experienced. With the emergence of the first case, there has been a great disinformation and manipulation both in the world and in our country. Even at that time, the World Health Organization expressed this situation with the term “infodemia” and emphasized that it was at least as dangerous as the epidemic. A similar situation emerged after the great earthquake we experienced in Kahramanmaraş on February 6, 2023. After the earthquake, the production of a large number of fake news on social media or the distorting of real news led to massive disinformation and people were manipulated incorrectly. Unreal content shared about some government agencies and non-governmental organizations also negatively affected search and rescue efforts. This research, which aims to describe the extent of disinformation on social media during the Maraş earthquake, is important because it deals with a sensitive and current issue that significantly affects society. In this study, after the 2023 Kahramanmaraş earthquake, the claims and data related to the disaster process, which took place in the social media and handled by Onay.org, were revealed. Descriptive analysis was used in the study, and all the contents between February 6 and March 28, 2023, which were handled by the relevant platform, were examined. As a result of the analysis, it was observed that the majority of the news circulated after the earthquake was false.

İnternetin yaygınlaşmasıyla birlikte her birey aynı zamanda birer içerik üreticisi konumuna gelmiştir. Özellikle sosyal medyayla birlikte kullanıcılar tarafından çok sayıda içerik üretilmekte ve paylaşılmaktadır. Sosyal medyada denetim mekanizmasının olmaması, çoğu kez haberlerin teyit edilmeden dolaşıma sokulmasına ve yanlış bilgilerin yayılmasına yol açarak dezenformasyona neden olmaktadır. Gerçeklerin çarpıtıldığı hakikat ötesi bu çağda sahte haberlerin sosyal medyada kısa süre içerisinde büyük bir hızla yayılması, insanların algılarını değiştirerek manipülasyona yol açmaktadır. Özellikle kriz dönemlerinde daha fazla yalan haber ortaya çıkmakta ve yayılmaktadır. Bunun en belirgin örneği yakın zamanda yaşadığımız Covid 19 pandemi sürecinde görülmüştür. İlk vakanın ortaya çıkmasıyla gerek dünyada gerekse ülkemizde büyük bir dezenformasyon ve manipülasyon yaşanmıştır. Hatta o dönem Dünya Sağlık Örgütü bu durumu “infodemi” terimiyle ifade edip en az salgın kadar tehlikeli olduğunu vurgulamıştır. Benzer bir durum 6 Şubat 2023 tarihinde Kahramanmaraş’ta yaşadığımız büyük depremden sonra da ortaya çıkmıştır. Deprem sonrası sosyal medyada çok sayıda sahte haberin üretilmesi ya da gerçek haberlerin çarpıtılması, büyük boyutta bir dezenformasyona yol açmış ve insanlar yanlış şekilde manipüle edilmiştir. Bazı devlet kurumları ve sivil toplum örgütleri hakkında paylaşılan gerçek dışı içerikler, arama kurtarma çalışmalarını da olumsuz yönde etkilemiştir. Maraş depremi sürecinde sosyal medyadaki dezenformasyonun hangi boyutta gerçekleştiğini betimlemeyi amaçlayan bu araştırma, toplumu önemli ölçüde etkileyen hassas ve güncel bir konuyu ele alması nedeniyle önem taşımaktadır. Bu çalışmada 2023 Kahramanmaraş depremi sonrasında sosyal medyada yer almış ve teyit.org tarafından ele alınan afet sürecindeki iddialar ve bunlara ilişkin veriler ortaya konmuştur. Çalışmada betimsel analiz kullanılmış olup ilgili platform tarafından ele alınan 6 Şubat-28 Mart 2023 tarihleri arasındaki tüm içerikler incelenmiştir. Analiz sonucunda deprem sonrası dolaşıma sokulan haberlerin büyük çoğunluğunun yanlış olduğu görülmüştür.