Fürû-ı Fıkıhtaki Örnekleri ve Yansımalarıyla Fıkıh Usûlünde Rüşd Kavramı

Maturity (rushd) signifies an individual’s intellectual and cognitive development. To undertake religious obligations, a person must have rushd and be of legal age (reşid). The majority of jursists (fuqaha) have not regarded mere intelligence and adolescence as sufficient for maturity; but, they have required individuals to show behaivours that demonstrate their maturity. Some jurists, such as Ibn Hazm regarded intelligent adolescents as leagally mature, so not distinguishing maturity as a different concept. Although it is not generally included as a separate title in classical fiqh works, rushd has been discussed in connection with competence under the title of convict in terms of judgment. While in jurisprudence, maturity is often defined as behaving rationally and in accordance with commercial norms to safeguard property, its influence extends to various aspects such as acts of worship, marriage, divorce, commercial affairs, debts, grants, and even criminal law. This study is delimited within the framework of methodology, discussing the definition, significance, age limit, and appearances in subsidiary matters (furū'al-fiqh) of maturity within jurisprudential methodology. In the introduction part of the study, the importance, purpose and scope of the subject are included. Under the “definition of maturity section”, a comprehensive definition is provided from the perspective of all Islamic disciplines, while in “the juridical definition section”, definitions centered on jurisprudential methodology are presented. “The section on the age of maturity” discusses varying assessments by jurists on this matter, along with their justifications. The related concepts in jurisprudential methodology encompass intellect, puberty (bulūgh), legal capacity, mental deficiency, and impediments, examining their relationship with maturity. In the section addressing “topics” related to maturity in jurisprudential methodology, the subject of maturity is explored concerning the imposition of responsibility and the conditions for legal responsibility. The conclusion offers a general assessment of jurists' approaches to the concept of maturity and presents certain preferences.

Rüşd, kişinin aklî ve fikrî gelişimini ifade eder. Dinî mükellefiyet için kişinin reşid olması gerekir. Fukahânın çoğunluğu akıllı ve ergen olmayı rüşd için yeterli bulmamış kişinin reşid sayılması için rüşdünü ispat eden davranışlar sergilemesini gerekli görmüştür. İbn Hazm gibi bazı fakihler ise akıllı ergen kişiyi reşid saymış böylece rüşd vasfını bunlardan ayrı bir kavram olarak düşünmemiştir. Klasik fıkıh usulü eserlerinde genel olarak müstakil bir başlık olarak yer almasa da rüşd, hüküm konusunda mahkûm-ı aleyh başlığı altında ehliyet ile bağlantılı olarak ele alınmıştır. Fıkıhta genelde malı korumak konusunda akla ve ticari kurallara uygun davranmak şeklinde tanımlansa da rüşdün ibadetler, nikâh, talak, ticari konular, borçlar, hibe hatta ceza hukuku ile ilgili birçok hususta etkisi vardır. Bu çalışmamız usul çerçevesinde sınırlandırılmış ve fıkıh usûlünde rüşdün tanımı, önemi, yaş sınırı ve ilgili olduğu konu ve kavramlara fürû-ı fıkıhtaki görünümleriyle birlikte yer verilmiştir. Çalışmanın giriş kısmında konunun önemi, amacı ve kapsamına yer verilmiştir. Rüşdün genel tanımı başlığında tüm İslâmî ilimler açısından genel bir tanım yapılmış, fıkhî tanımında ise fıkıh usulü merkezli tanımlara yer verilmiştir. Rüşd yaşı başlığında ise bu konuda fukahânın farklı değerlendirmeleri gerekçeleriyle birlikte ele alınmıştır. Fıkıh usûlünde rüşdün ilişkili olduğu kavramlar başlığında akıl, bulûğ, ehliyet, sefeh ve hacr konuları ele alınmış ve bu kavramların rüşd ile olan ilişkisi değerlendirilmiştir. Fıkıh usûlünde rüşdün ilişkili olduğu konular başlığında da mükellef tutulma ve mükellefiyet şartları açısından rüşd konusu ele alınmıştır. Sonuç kısmında fakihlerin rüşd konusuna yaklaşımları hakkında genel bir değerlendirme yapılmış ve bazı tercihlerde bulunulmuştur.