Nüfuz Alanı Bağlamında Türkiye-Kuzey Makedonya İlişkileri (2010-2020)

Türkiye’nin son dönemde Balkanlar’a yönelik ilgi ve iş birliğini artırmaya başlaması, genelde geçmiş bilinciyle irtibatlandırılmış ve kimi zaman da arkasında emperyal hedefler aranmıştır. Türkiye’nin bölgeye yönelik gerçekleşen yüksek miktardaki dış yardım faaliyetleri, Türkiye’nin Balkanlar’da yeniden nüfuz alanı kurma girişimi olarak da gösterilmiştir. Oysa askeri, siyasi, ekonomik ve kültürel parametrelerle yaklaşıldığında Türkiye’nin böyle bir nüfuz alanı edinmekten çok uzak olduğu, Balkanlar ile çok boyutlu ilişkilerini halen sınırlı bir düzeyde yürüttüğü anlaşılmaktadır. Bölgede Türkiye için önemli bir ortak olan, beş asırdan fazla Osmanlı hâkimiyetinde kalmış ve resmi dilleri arasında Türkçe’nin de bulunduğu Kuzey Makedonya bu bağlamda incelenmeye değer bir örnek teşkil eder. Siyasi temsil ve ittifak durumu, ekonomik ilişkiler ve işbirliği, askeri materyal ve sosyalizasyon gibi parametreler üzerinden Türkiye-Kuzey Makedonya ilişkilerinin ele alınması, bölgenin tamamı ile kurulan bağın düzeyi açısından bir gösterge teşkil edecektir. Tarihsel ve kültürel olarak yakın olmanın, siyasi ve ekonomik açıdan yakınlığı zorunlu bir netice olarak doğurmadığı, nüfuz alanı meydana getirmenin ise çok boyutlu, istikrarlı ve yoğun bir yaklaşıma bağlı olduğu bu örnek vesilesiyle görülmektedir. Bu çalışma kapsamında Türkiye’nin Kuzey Makedonya ile ilişkilerinin farklı boyutları anılan nüfuz parametreleri üzerinden ele alınacaktır. Yapılan değerlendirme neticesinde Türkiye’nin, Kuzey Makedonya’daki etkin aktörlerden biri olduğu, fakat pek çok açıdan diğer aktörlerin gerisinde kaldığı anlaşılmaktadır. Dahası, Türkiye’nin dış politika ve nüfuz araçlarının emperyalist olmaktan uzak, ağırlıklı olarak “yumuşak güç” merkezli araçlar olduğu ortaya çıkmaktadır. Böylece Türkiye’nin, Kuzey Makedonya’da kurduğu bağların tarihe ve ortak geçmişe referans yaptığı, kalkınma işbirliğini öne çıkardığı değerlendirilmektedir. Anahtar Kelimeler: Türkiye, Kuzey Makedonya, İkili İlişkiler, Karşılaştırmalı Dış Nüfuz, Ekonomik, Askeri ve Kültürel İşbirliği

The growing interest towards and cooperation efforts of Turkey in the Balkans are closely associated with the historical past and sometimes described as "neo-imperialist”. Turkey's extensive foreign aid activities in the region have also been considered as Turkey's attempt to re-establish a sphere of influence in the Balkans. However, when approached from military, political, economic, and cultural perspectives, it is obvious that Turkey is far from acquiring such an area of influence and that it still maintains its multidimensional relations with the Balkans at a limited level. An important partner of Turkey in the region, North Macedonia, which remained under Ottoman rule for more than five centuries and whose official languages include Turkish, is the case worth examining in this context. Addressing Turkey-North Macedonia relations through parameters such as political representation and alliance status, economic relations and military cooperation indicates the level of ties established with the entire region. The case of Turkey-North Macedonia relations reveals that historical and cultural proximity does not necessarily lead to political and economic affinity and. In other words, developing a sphere of influence depends on a multi-dimensional, stable and comprehensive approach. This study aims to address different dimensions of Turkey's relations with North Macedonia through the above-mentioned parameters of influence. The study reveals that despite being one of the major actors in North Macedonia in many respects Turkey lags behind other players. Furthermore, Turkey's foreign policy tools designed to gain influence in the country are predominantly "soft power"-centered instruments and cannot be characterized as neo-imperialist Thus, the ties established by Turkey in North Macedonia refer to history and common past and highlight development cooperation.