Amartya Sen’in Yapabilirlik Yaklaşımı Bağlamında Emeklilikte Yapabilirlikler ve Faillik
Öz
Günümüzde nüfusu yaşlanan birçok ülke, emeklilik sistemi üzerinde kapsamlı değişikliklere gitmektedir. Hızla artan yaşlı nüfusun, artan ortalama ve sağlıklı yaşam süreleriyle birlikte emeklilik dönemlerini uzun ve sağlıklı geçirmeleri beklenmektedir. Bu durum, emeklilik planlamasından emeklilik dönemine uyuma kadar birçok konunun kapsamlı bir şekilde incelenmesini gerektirmektedir. Türkiye’nin hızla yaşlanan nüfusu dikkate alınarak emeklilik konusuna bu çerçevede bakılması önem arz etmektedir. Bu çalışma, Amartya Sen’in ‘yapabilirlik yaklaşımı’nı (capability approach) kullanarak yaşamın ilerleyen evrelerinde hem çalışma hayatı hem de emekliliği, yaşlı bireylerin tercihleri, yapabilirlikleri ve hakları bağlamında incelemeyi amaçlamaktadır. Bu amaçla uluslararası yazındaki çalışmalar gözden geçirilerek emekliliğe geçiş, emeklilik dönemi ve emeklilik sonrası çalışma döneminde yaşlıların yapabilirliklerine dair tartışmalara yer verilecektir. Yaşlanma alanında henüz yeni uygulanmaya başlamış olan bu yaklaşımın, emeklilik dönemine dair geliştirilecek sosyal politikalarda yaşlı bireylerin failliğinin korunması konusunda önemli ipuçları sunacağı düşünülmektedir. Böylece, yaşlanmayla birlikte gelen emeklilik gibi yaşam geçişlerinin sürdürülebilir sağlıklı toplum yapısını bozmadan nasıl gerçekleşebileceğinin daha iyi anlaşılmasına katkı sunabilecektir.
Anahtar Kelimeler
Emeklilik, Yapabilirlik Yaklaşımı, Yaşlılar, Yapabilirlikler, Faillik
Kaynakça
- Asik, G. A. (2024). Early Retirement Incentives and Transition into Informality. Labour Economics, 90, 102561. https://doi.org/10.1016/j.labeco.2024.102561
- Barbosa, L. M., Monteiro, B., & Murta, S. G. (2016). Retirement Adjustment Predictors—A Systematic Review. Work, Aging and Retirement, 2(2), 262-280. https://doi.org/10.1093/workar/waw008
- Bazzana, D. (2020). Ageing Population and Pension System Sustainability: Reforms and Redistributive Implications. Economia Politica, 37(3), 971-992. https://doi.org/10.1007/s40888-020-00183-8
- Bengtsson, M., & Flisbäck, M. (2021). Illuminating Existential Meaning: A New Approach in the Study of Retirement. Qualitative Sociology Review, 17(1), 196-214. https://doi.org/10.18778/1733-8077.17.1.12
- Bueno, N. (2022). From Productive Work to Capability-Enhancing Work: Implications for Labour Law and Policy. Journal of Human Development and Capabilities, 23(3), 354-372. https://doi.org/10.1080/19452829.2021.1951186
- Çakır, Ö., Çınar, E., & Denizli, U. (2014). Phenomenon of Working after Retirement and its Relation with Quality of Life in Turkey. European Journal of Research on Education, 2(2), 45-54. DOI: 10.15527/ejre.201426247
- Çakır, Ö., Çınar, E., & Denizli, U. (2015). Emeklilik Hazırlık Programlarının, Emeklilerin Yaşam Kalitelerini Geliştirmedeki Rolünün Karşılaştırmalı Olarak Değerlendirilmesi. Mühendislik Bilimleri ve Tasarım Dergisi, 3(3), 223-232.
- Çetin, S. (2019). 55 Yaş ve Üzeri Bireylerin Emeklilik Algısı ve Emekliliğe Uyum Süreçlerinin İncelenmesi. Yaşlı Sorunları Araştırma Dergisi, 12(1), 20-31.
- Çınay, M. K. (2023). Türkiye’de Emeklilik Yaşı Sonrası Çalışma: Yaşam Seyri Yaklaşımından Niteliksel bir Analiz. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi, 4(2), 309-329. https://doi.org/10.47613/reflektif.2023.107
- De La Peña, J. I., Fernández-Ramos, M. C., & Garayeta, A. (2021). Cost-Free LTC Model Incorporated into Private Pension Schemes. International Journal of Environmental Research and Public Health, 18(5), 2268. https://doi.org/10.3390/ijerph18052268