Digital Dictionaries in Teaching Turkish as a Foreign Language: A Literature Review on Their Effects on Reading Comprehension and Vocabulary

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 5, 2356 - 2380, 31.12.2025

Emre Çalışkan

https://doi.org/10.15869/itobiad.1624719

Öz

This article is a literature review that explores how digital dictionaries relate to reading comprehension and vocabulary acquisition in teaching Turkish as a foreign language (TTFL). The primary aim is to provide a comprehensive synthesis of studies published between 2010 and 2024, thereby evaluating the pedagogical potential and limitations of digital dictionaries. The review was conducted using Google Scholar, TR Dizin, Scopus, and Web of Science databases with keywords such as “digital dictionary, electronic dictionary, online dictionary, reading comprehension, vocabulary, and technology-assisted language learning.” Studies exclusively addressing the history of dictionaries, technical infrastructure, or unrelated language skills were excluded. The literature indicates that digital dictionaries enhance rapid lexical access, contextual meaning-making, vocabulary retention through repetition, reading fluency, and learner motivation. However, excessive reliance may weaken learners’ inferencing skills and reduce their engagement in critical reflection. Findings also reveal age-related differences, highlight the importance of learner strategies in dictionary use, and point to gaps in exploring their impact on productive skills such as writing and speaking. Pedagogically, digital dictionaries should be conceptualized not merely as look-up tools but as integrated resources supporting holistic vocabulary instruction through synonym/antonym networks, example usages, pronunciation, and contextual deployment. In conclusion, digital dictionaries are valuable aids in TTFL classrooms, yet conscious use must be encouraged, and future research should expand methodological diversity to capture their broader impact on language learning.

Anahtar Kelimeler

Teaching Turkish as a Foreign Language , Digital Dictionaries , Reading Comprehension , Vocabulary Learning , Technology-Assisted Language Learning

Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretiminde Dijital Sözlükler: Okuduğunu Anlama ve Söz Varlığına Etkilerine Dair Bir Literatür Taraması

Öz

Bu makale, yabancı dil olarak Türkçe (YDT) öğretiminde dijital sözlüklerin okuduğunu anlama ve söz varlığı üzerindeki yansımalarını ele alan bir literatür taramasıdır. Çalışmanın temel amacı, ulusal ve uluslararası literatürde 2010–2024 yılları arasında yayımlanmış araştırmaları inceleyerek dijital sözlüklerin öğretim süreçlerindeki rolünü bütüncül bir bakışla değerlendirmektir. Taramada Google Scholar, TR Dizin, Scopus ve Web of Science veri tabanları kullanılmış; “dijital sözlük, elektronik sözlük, çevrim içi sözlük, okuduğunu anlama, söz varlığı, vocabulary, reading comprehension, technology-assisted language learning” gibi anahtar kelimelerden yararlanılmıştır. Konu dışı olan, yalnızca sözlük tarihi ya da teknik altyapısına odaklanan çalışmalar kapsam dışında bırakılmıştır. İncelenen araştırmalar, dijital sözlüklerin kelimeye hızlı erişim, bağlam içinde anlamlandırma, tekrar yoluyla kalıcılık, okuma akıcılığı ve öğrenci motivasyonu gibi alanlarda önemli katkılar sağladığını ancak aşırı kullanımın bağlamdan anlam çıkarma becerisini ve eleştirel düşünme süreçlerini zayıflatabildiğini göstermektedir. Bulgular ayrıca dijital sözlüklerin etkilerinin yaş gruplarına göre farklılaştığını, öğrencilerin kullanım stratejilerinin başarı üzerinde belirleyici olduğunu ve yazma ile konuşma gibi becerilere yönelik araştırmaların sınırlı kaldığını ortaya koymaktadır. Çalışma, öğretmenlere dijital sözlükleri yalnızca kelime arama aracı olarak değil; eş ve zıt anlam ilişkileri, örnek cümleler, telaffuz ve bağlam bilgisi ile bütüncül dil öğretimini destekleyen pedagojik kaynaklar olarak yapılandırmaları yönünde öneriler sunmaktadır. Sonuç olarak, dijital sözlükler YDT sınıflarında etkili bir öğrenme desteği olarak görülmekte ancak bilinçli kullanımın teşvik edilmesi ve gelecekteki araştırmalarda yöntemsel çeşitliliğin artırılması gerekmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yabancı Dil Olarak Türkçe , Dijital Sözlükler , Okuduğunu Anlama , Kelime Öğrenme , Teknoloji Destekli Dil Öğretimi Kelime

Kaynakça

• Açık, F. (2008, 27-28 Mart). Türkiye’de yabancılara Türkçe öğretilirken karşılaşılan sorunlar ve çözüm önerileri. Doğu Akdeniz Üniversitesi Eğitim Fakültesi Türkçe Eğitimi Bölümü Uluslararası Türkçe Eğitimi ve Öğretimi Sempozyumu, Gazimağusa, KKTC.
• Ağar, M. E. (2006). Türkçe öğretiminin tarihçesi. International Journal of Human Sciences, 8(1), 1-10.
• Ahmadi, D., & Reza, M. (2018). The use of technology in English language learning: A literature review. International Journal of Research in English Education, 3(2), 115-125.
• Alharbi, S. (2022). The effects of digital dictionaries on second language vocabulary acquisition. Applied Linguistics, 43(2), 123-139.
• Akyol, H., & Sural, Ü. Ç. (2020). Okuma, okuduğunu anlama ve okuma motivasyonunun geliştirmesi: Bir eylem araştırması. Eğitim ve Bilim, 46(205), 69-92.
• Alhatmi, S. (2019). Vocabulary notebook keeping as a word learning strategy: State of the art review of research on L2 learners’ use of the strategy. British Journal of English Linguistics, 7(4), 45-59.
• Arslan, A., & Kırmızı, G. (2022). Digital learning tools in teaching Turkish as a foreign language: A case study on mobile applications. Journal of Language Teaching Research, 15(3), 202-218.
• Aydın, M., & Güzel, E. (2019). E-learning platforms in teaching Turkish as a foreign language: An evaluation of current practices. Turkish Journal of Language Studies, 7(2), 91-110.
• Baş, B., & Yıldırım, T. (2018). Yabancılara Türkçe öğretiminde teknoloji entegrasyonu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 6(3), 827-839.
• Başaran, B. (2017). Yabancı dil öğretiminde teknoloji kullanımına ilişkin hazırlanmış lisansüstü tezlerin incelenmesi. Journal of Turkish Studies, 12(23), 15-40.
• Başaran, H. (2022). Gamification and digital learning in Turkish as a foreign language education. Educational Technology Review, 10(1), 57-72.
• Bölükbaş, F. (2013). Yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde dil öğrenme stratejilerinin sözcük öğrenimine etkisi. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(3), 55-68.
• Burston, J. (2021). Mobile-assisted language learning: Trends and challenges. Language Learning & Technology, 25(3), 1-16.
• Büyükkantarcıoğlu, N., & Şahin, M. (2022). The effectiveness of online dictionaries in teaching Turkish vocabulary. International Journal of Language Studies, 14(2), 89-105.
• Büyükikiz, K., & Hasırcı, S. (2013). Yabancı dil olarak Türkçenin öğretiminde sözcük öğretimi üzerine bir değerlendirme. Mustafa Kemal Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 10(21), 145-155.
• Coşkun, E. (2002). Okumanın hayatımızdaki yeri ve okuma sürecinin oluşumu. Türklük Bilimi Araştırmaları, 11, 231-244.
• Çelik, M., & Aydın, S. (2023). The impact of mobile applications on vocabulary acquisition in foreign language learning. Journal of Educational Technology, 38(2), 112-126.
• Dashtestani, R. (2013). EFL teachers’ and students’ perspectives on the use of electronic dictionaries for learning English. CALL-EJ, 14(2), 51-65.
• Demir, T. (2010). Türkçe öğretiminde anlama ve zihinde yeniden yapılandırma. Türklük Bilimi Araştırmaları, 27, 201-223.
• Demirtaş, S. (2020). The role of digital dictionaries in vocabulary acquisition among foreign learners of Turkish. Turkish Journal of Linguistics, 11(3), 76-98.
• Deng, L. (2006). Survey of the use of paper dictionaries and electronic dictionaries among college students. Lexicographical Studies, 1, 172-181.
• Deng, Q., & Trainin, G. (2020). Self-efficacy and attitudes for vocabulary strategies among English learners and native speakers. Reading Horizons, 59, 141-169.
• Duru, H. (2013). Yabancı dil Türkçe öğretiminde yazılı, işitsel, görsel araçlar ve dil öğretim ortamları. M. Durmuş & A. Okur (Ed.), Yabancılara Türkçe öğretimi el kitabı içinde (ss. 395-412). Ankara: Grafiker Yayınları.
• Dziemianko, A. (2010). Paper or electronic? The role of dictionary form in language reception, production and the retention of meaning and collocations. International Journal of Lexicography, 23(3), 257-273.
• Epçaçan, C. (2018). Okuma ve okuduğunu anlama becerilerinin öğretim sürecine etkisi üzerine bir değerlendirme. Turkish Studies Educational Sciences, 13(19), 615-630.
• Fageeh, A. I. (2014). Effects of using the online dictionary for etymological analysis on vocabulary development in EFL college students. Theory and Practice in Language Studies, 4(5), 883-890.
• Genç-Ersoy, B., & Ersoy, M. (2021). Teknoloji destekli Türkçe öğretimi üzerine yayınlanan makalelerin içerik analizi: Ulakbim-TR dizin örneği. Ahi Evran Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 7(3), 810-829.
• Golonka, E. (2020). Online glossaries and digital dictionary tools for enhancing reading comprehension. Computer Assisted Language Learning, 33(4), 567-581.
• Gökdayı, H. (2016). Yabancılara Türkçe öğretiminde sözcük öğretimi ve kalıp sözler. Electronic Turkish Studies, 11(19), 379-394.
• Göker, M., & İnce, B. (2019). Web 2.0 araçlarının yabancı dil olarak Türkçe öğretiminde kullanımı ve akademik başarıya etkisi. Turkophone, 6(1), 12-22.
• Gürel, C., & Koçak, T. (2021). E-dictionary usage in language learning: Impact on vocabulary retention. Language & Education, 35(4), 302-317.
• Hamouda, A. (2013). An investigation of listening comprehension problems encountered by Saudi students in the EL listening classroom. International Journal of Academic Research in Progressive Education and Development, 2(2), 114-155.
• Hsu, C. K., Hwang, G. J., Chang, Y. T., & Chang, C. K. (2013). Effects of video caption modes on English listening comprehension and vocabulary acquisition using handheld devices. Journal of Educational Technology and Society, 16(1), 403-414.
• Hyland, K., & Wang, L. L. C. (2013). Innovation and change in English language education. New York: Routledge.
• Ilson, R. (1985). Dictionaries, lexicography and language learning. Headington Hill Hall: Pergamon Press Ltd.
• İnal, E., & Arslanbaş, F. (2021). Türkçenin yabancı dil olarak uzaktan öğretiminde iletişim odaklı Web 2.0 araçları ve uygulama örnekleri. Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi, 16, 228-249.
• İşcan, A. (2011). Türkçe’nin yabancı dil olarak önemi. International Journal of Eurasia Social Sciences, 2(4), 29-36.
• Kanık Uysal, P. (2021). Akıcı okuma, okuduğunu anlama ve kelime hazinesinin geliştirilmesinde kullanılan bir yöntem: Okuma tiyatrosu. Ana Dili Eğitimi Dergisi, 9(3), 789-805.
• Karaca, F., & Aktaş, N. (2019). Ortaöğretim kurumu öğretmenlerinin Web 2.0 uygulamaları için haberdarlıklarının, yeterlilik düzeylerinin, kullanım sıklıklarının ve eğitsel amaçlı kullanım biçimlerinin incelenmesi. Erzincan Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 21(2), 212-230.
• Karadağ, Ö. (2011). İlköğretim Türkçe sözlüklerinin hazırlanmasında temel ölçütler. Türklük Bilimi Araştırmaları, 30, 193-207.
• Karakuş, İ. Ş. (2006). Çocuk edebiyatı ürünlerinin okuma gelişimine etkisi (Yayımlanmamış yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Ankara.
• Kukulska-Hulme, A., & Viberg, O. (2022). Mobile-assisted language learning: A review of pedagogical frameworks. Educational Technology & Society, 25(4), 45-59.
• Kurt, O. (2023). The use of digital dictionaries in foreign language education: A Turkish perspective. Educational Sciences and Language Teaching, 12(1), 14-29.
• Kurt, O. (2023). The use of digital dictionaries in foreign language education: A Turkish perspective. Educational Sciences and Language Teaching, 12(1), 14-29.
• Lai, C., & Zheng, D. (2020). Technology-enhanced language learning: Trends and challenges. Language Learning & Technology, 24(2), 1-10.
• Lai, C., & Zheng, D. (2020). Technology-enhanced language learning: Trends and challenges. Language Learning & Technology, 24(2), 1-10.
• Laufer, B., & Hill, M. (2021). The impact of online dictionaries on reading comprehension and vocabulary retention. Journal of Second Language Research, 38(2), 191-207.
• Memiş, M. R., & Erdem, M. D. (2013). Yabancı dil öğretiminde kullanılan yöntemler, kullanım özellikleri ve eleştiriler. Turkish Studies, 8(9), 297-319.
• Nesi, H. (2009). Dictionaries in electronic form. A. P. Cowie (Ed.), The Oxford history of English lexicography (ss. 458-478). Oxford: Oxford University Press.
• Obon, A. M., & Rey, K. A. M. (2019). Analysis of multiple-choice questions (MCQs): Item and test statistics from the 2nd year nursing qualifying exam in a University in Cavite, Philippines. Abstract Proceedings International Scholars Conference, 7(1), 499-511.
• Özdemir, O. (2017). Türkçe öğretiminde dijital teknolojilerin kullanımı ve bir web uygulaması örneği. Turkish Studies, 12(4), 427-444.
• Öztürk, F., & Yıldırım, A. (2021). LMS-based language learning: Turkish as a foreign language online courses. Educational Technology & Society, 24(2), 129-145.
• Park, M. R. (2006). EFL college students’ perceptions toward the use of electronic dictionaries. English Language & Literature Teaching, 12, 29-54.
• Persson, V., & Nouri, J. (2018). A systematic review of second language learning with mobile technologies. International Journal of Emerging Technologies in Learning (iJET), 13(2), 188-210.
• Plass, J. L., Chun, D. M., Mayer, R. E., & Leutner, D. (2003). Cognitive load in reading a foreign language text with multimedia aids and the influence of verbal and spatial abilities. Computers in Human Behavior, 19, 221-243.
• Prensky, M. (2001). Digital natives, digital immigrants part 1. Horizon, 9(5), 1-6.
• Rassaei, E. (2018). Computer-mediated textual and audio glosses, perceptual style and L2 vocabulary learning. Language Teaching Research, 22(6), 657-675.
• Shyamlee, S. D., & Phil, M. (2012). Use of technology in English language teaching and learning: An analysis. International Conference on Language, Medias and Culture.
• Somyürek, S. (2014). Öğretim sürecinde Z kuşağının dikkatini çekme: Artırılmış gerçeklik. Eğitim Teknolojisi Kuram ve Uygulama, 4(1), 63-80.
• Stirling, J. (2005). The portable electronic dictionary: Faithful friend or faceless foe? Modern English Teacher, 14(3), 64-72.
• Stockwell, G. (2019). Technology and language learning: Examining digital dictionary use among students. Language Teaching Research, 23(5), 498-515.
• Stockwell, G. (2022). Mobile learning and second language acquisition: A systematic review. Language Teaching Research, 26(1), 23-39.
• Sülükçü, Y. (2011). Yabancılara Türkçe öğretiminde (temel seviye A1) bilgisayar destekli materyal geliştirme ve bunun öğrenci başarısına etkisi (Yayımlanmamış doktora tezi). Selçuk Üniversitesi, Lisansüstü Eğitim Enstitüsü, Konya.
• Tsai, K. J. (2019). Corpora and dictionaries as learning aids: Inductive versus deductive approaches to constructing vocabulary knowledge. Computer Assisted Language Learning, 32(8), 805-826.
• Tulgar, A. T. (2017). Dictionary use of undergraduate students in foreign language departments in Turkey at present. Universal Journal of Educational Research, 5(12B), 51-57.
• Türker, F. M. (2014). Web tabanlı uzaktan Türkçe öğretimi uygulamalarının yazılı anlatım dersinde başarı ve tutuma etkisi (Yayımlanmış doktora tezi). Çanakkale Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Çanakkale.
• Ülper, H., & Çetinkaya, G. (2020). Türkçe öğrenen yabancı öğrencilerin okuma sürecinde bilinmeyen sözcüklerle karşılaşınca başvurdukları çıkarım stratejilerine ilişkin görünümleri. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 18(1), 107-121.
• Wesche, M. B., & Paribakht, T. S. (2000). Reading-based exercises in second language vocabulary learning: An introspective study. The Modern Language Journal, 84(2), 196-213.
• Yamamoto, T. G., Demiray, U., & Kesim, M. (2010). Türkiye’de e-öğrenme: Gelişmeler ve uygulamalar. Ankara: Eflatun Yayınevi.
• Yeğin, F. Y. (2022). Türkçenin ikinci/yabancı dil olarak uzaktan öğretimi. RumeliDE Dil ve Edebiyat Araştırmaları Dergisi, 28, 675-680.
• Yıldız, M. (2019). Kelime hazinesi ve anlama becerilerinin geliştirilmesi. H. Akyol & A. Şahin (Ed.), Türkçe öğretimi içinde (ss. 129-179). Ankara: Pegem Akademi.
• Yılmaz, O., & Demir, A. (2020). Smartphone-based vocabulary learning among high school students. ReCALL, 32(1), 45-59. https://doi.org/10.1017/S0958344020000123