Rusya’nın Akdeniz’e Yaklaşımı: Tarihsel Süreklilik ve Uluslararası İlişkiler Bağlamında Bir Değerlendirme

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1 , 22 - 37 , 31.03.2026

Ömer Akpınar

https://doi.org/10.15869/itobiad.1722673

https://izlik.org/JA26XM73SK

Öz

Akdeniz tarih boyunca Rusya için çok önemli bir deniz olmuştur. Rusya’nın sıcak denizlere inme politikası olarak literatüre giren Rusların Akdeniz’e ulaşma süreci Bizans döneminde dahi denenmiştir. Ancak İkinci Katerina'dan bu yana Akdeniz Rusya için hem güvenlik hem de ekonomik bir mesele olmuştur. Rusya için Akdeniz'in stratejik önemi günümüzde de devam etmektedir. Bu çalışmada Rusya'nın Akdeniz'deki varlığı tarihsel süreç içerisinde uluslararası ilişkiler çerçevesinde analiz edilmiştir. Rusya’nın Akdeniz’deki varlığı tarih boyunca değişiklik göstermiştir. Bu nedenle tarihsel süreç Çarlık dönemi, SSCB'nin genişlemesi, Sovyet sonrası dönem ve Putin yönetimindeki dönem olmak üzere dört başlık altında açıklanmıştır. Her bir dönem bir süreklilik içinde ele alınmıştır. Daha sonra Akdeniz'deki Rus askeri varlığı uluslararası ilişkiler çerçevesinde değerlendirilmiştir. Bu doğrultuda Rus varlığı NATO ve bölgesel rekabet, enerji jeopolitiği ve ittifaklar bağlamında açıklanmıştır. Açıklanan her bir bağlam diğerini etkilemektedir. Çalışmadaki uluslararası ilişkiler bağlamı sadece güvenlik ekseni üzerinden açıklanmadı, ayrıca ekonomik ilişkiler de göz önüne alındı. Çalışmada belge analizi yöntemi kullanılmıştır. Çalışmayla 18. yüzyılda Baltık Filosu unsurlarıyla Akdeniz'e gelen Rusya, bugün hem Libya'da hem de Suriye'de deniz ve hava üsleri bulunan önemli bir askeri güç olduğu belirlenmiştir. Bu üsler Akdeniz'de çok ciddi bir Rus deniz ve hava gücünün varlığını mümkün kılmaktadır. Ayrıca Rusya bu üsleri kullanarak Afrika'daki gücünü önemli ölçüde arttırmaktadır. Rusya Akdeniz’deki askeri varlığını Afrika ve yakın bölgeler için bir lojistik merkezi olarak kullanmaktadır. Akdeniz'deki askeri varlığı Rusya'ya Afrika ve Orta Doğu'da müttefikler kazandırmaktadır. Böylece Rusya bölgedeki ekonomik ve siyasi ilişkilerini artırmakta ve sürdürmektedir. Bu çalışmayla Rusya’nın Akdeniz’deki varlığı tarihsel ve uluslararası ilişkiler açısından birlikte değerlendirilerek literatürdeki bu boşluk doldurulmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Akdeniz , Rusya , NATO , Rus Donanması , Askeri Üs

Russia's Approach to the Mediterranean: An Assessment in the Historical Continuity and the Context of International Relations

https://izlik.org/JA26XM73SK

Öz

The Mediterranean has been a very important sea for Russia throughout history. Since Catherine II, the Mediterranean has been both a security and economic issue for Russia. Russia's strategic approach to the Mediterranean began more than two centuries ago. The strategic importance of the Mediterranean continues today for it. In this study, Russia's presence in the Mediterranean is analysed within the international framework in the historical process. The historical process is explained under four headings: the Tsarist period, the USSR expansion, the Post Soviet period and the period under Putin's administration. Each period is discussed within a historical continuity. Like this, historical periods have been classified. Then, according to international relations context, the Russian presence is explained in the context of NATO and regional competition, geopolitics of energy and alliances. Each mentioned context affects each other. In other words, Russia's Mediterranean policy is affected holistically by energy and competition with other countries. Additionally, document analysis method was used in the study. In the 18th century, Russia came to the Mediterranean with elements of the Baltic Fleet and today it is an important military power with naval and air bases in both Libya and Syria. These bases enable the presence of a very serious Russian naval and air power in the Mediterranean. In addition, using these bases, Russia is increasing its power in Africa. Military presence in the Mediterranean gives Russia allies in Africa and the Middle East. Thus, it increases and maintains its economic and political relations in the region.

Anahtar Kelimeler

Russia , Mediterranean , NATO , Russian Fleet , Military Base.

Etik Beyan

No ethical declaration required

Kaynakça

• Archive Editions (1989). Palestine Boundaries 1833-1947. C. 2. Ed. Patricia Toye. London: Archive Publ. BOA, YB.21.00008.00010.001-003.
• Ausseur, P.& Razoux, P. (2021). “Russian Naval Strategy in NATO’s Southern Flank,” in Chloe Berger, Cynthia Salloum, (eds.), “Russia in NATO’s South,” NDC Research Paper 16, NATO Defense College.
• Aytaç, M.&Gürkaynak, M. 2019. Akdeniz Güvenliğine Yönelik Nato Ve Avrupa Birliği Girişimlerinin Karşılaştırılması, Inernational Journal of Business, Economics and Management PErspectives, Volume 3, Issue 2, p. 75-88. DOI: http://dx.doi.org/10.29228/ijbemp.40374
• BBC News. (2024). Suriye’de bir devrin sonu: Esad ülkeyi terk etti, https://www.bbc.com/turkce/articles/c9wr9pryxy0o, Accessed: 10.02.2025.
• BBC. (2014). NATO’dan Acil Müdahale Gücü. https://www.bbc.com/turkce/haberler/2014/09/140902_nato_yeniguc. Accessed: 10.02.2025.
• Borshchevskaya, A. (2020). Russia in Libya: A Shadow War. Washington Institute for Near East Policy. https://www.washingtoninstitute.org/policy-analysis/russias-growing-interests-libya, Accessed: 18.05.2025.
• Brandsma, C. (2019). NATO and the Mediterranean, IEMed. Mediterranean Year Book, p. 232-235. https://www.iemed.org/wp-content/uploads/2021/01/NATO-and-the-Mediterranean.pdf.
• Britannica. (2025). Vladimir Putin, https://www.britannica.com/biography/Vladimir-Putin, Accesed: 10.02.2025.
• Brown, A. (2021). *Russia’s military footprint in the Mediterranean: Tartus, Hmeimim, and beyond*. Journal of Strategic Studies, 44(3), 345–367. https://doi.org/10.1080/01402390.2021.1888023 .
• C6F. (2025). US Naval Forces Europe and Africa/US Sixth Fleet, https://www.c6f.navy.mil/. Accessed: 11.01.2025.
• CNN. (2024). Russian military has begun large-scale withdrawal from Syria, US and Western officials say, https://edition.cnn.com/2024/12/16/politics/russia-military-syria-withdrawal/index.html. Accessed: 15.02.2025.
• Çakır, İ. E. (2024). Osmanlı-Rus Savaşı’nda (1768-1774) Rusçuk Kazası’nın Lojistik ve Sefer Organizasyonuna Katkısı. Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi(61), 23-46. https://doi.org/10.21563/sutad.1474161.
• Davis, A. (2015). The 2015 Maritime Doctrine of the Russian Federation, Russia Maritime Studies Institute, Russia Maritime Studies Institute.
• Dilek, M. S., & Dilek, M. S. (2017). Rusya Federasyonu-Suriye İlişkilerinin Temelleri. Kastamonu Üniversitesi İktisadi Ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 16(2), 58-82.
• Dördüncü, M. (2001). 1774 Küçük Kaynarca Antlaşmasından 1841 Londra Sözleşmesine Kadar Boğazlar Meselesi, Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, Cilt 3, Sayı 1, s. 73-79.
• EIA. (2022). Eastern Mediterranean, https://www.eia.gov/international/analysis/regions-of-interest/Eastern_Mediterranean. Accessed: 10.01.2025.
• Erkan, M. (2022). A neoclassical realist perspective on Russian foreign policy in the Eastern Mediterranean in the Putin era. International Relations and International Law Journal. 1(97). 63-70. DOI: https://doi.org/10.26577/IRILJ.2022.v97.i1.07.
• Euronews. (2024). Suriye'nin yeni yönetimi: Rus askerlerinin Suriye'de bulunması için bir sebep yok, https://tr.euronews.com/2024/12/17/suriyenin-yeni-yonetimi-rus-askerlerinin-suriyede-bulunmasi-icin-bir-sebep-yok. Accessed: 16.02.2025.
• Final Report. (2024). Independent Expert Group Supportıng Nato’s Comprehensıve And Deep Reflectıon Process On The Southern Neıghbourhood, https://www.nato.int/nato_static_fl2014/assets/pdf/2024/5/pdf/240507-Nato-South-Report.pdf. Accessed: 17.03.2025.
• Gelişim Gümrük (2023). Türkiye’nin Rusya ile İkili Ticarette Hacim Düşüyor, https://gelisimgumruk.com/post/turkiye-nin-rusya-ile-ikili-ticarette-hacim-dusuyor-51540, Accessed: 19.05.2025.
• Gorshkov, S. G. (1979). The Sea Power of the State, Pergamon Pr, e-book, Amazon.
• Grigoriadis, T.&Iordanidis, V. (2014). Greek-Russian Relations I: Foreign Policy and Diplomasi, HELLENIC FOUNDATION FOR EUROPEAN AND FOREIGN POLICY: Athens.
• Hamzawy, A.&Ji, R. (2024). Soviet and Russian Policies Toward Egypt: Two Snapshots. https://carnegieendowment.org/research/2024/09/egypt-russia-great-power?lang=en, Accessed: 18.05.2025.
• Hernandez, A.&Koutantou, A. (2024). Greece's DEPA files for arbitration over prices in Gazprom deal, https://www.reuters.com/markets/commodities/greeces-depa-files-arbitration-over-prices-gazprom-deal-2024-03-28/#:~:text=In%20January%202022%2C%20DEPA%20signed,20%25%20indexed%20to%20oil%20prices. Accessed: 16.04.2025.
• Hussain, Z. (2024). Russian Arms Exports to the Middle East and North Africa, https://manaramagazine.org/2024/07/russian-arms-exports-to-the-middle-east-and-north-africa/. Accessed: 18.05.2025.
• Jones, P. (2018). Writing Russian Lives: The Poetics and Politics of Biography in Modern Russian Culture, SLAVONIC & EAST EUROPEAN REVIEW SPECIAL ISSUE, Volume 96, No: 1.
• Köse, İ. (2019). !. Dünya Savaşı’nın İlk Gizli Anlaşması: İstanbul ve Boğazların Rus Çarlığı’na Bırakılması (1915), Bilig – Türk Dünyası Sosyal Bilimler Dergisi 89:1-27.
• Kurtunov, A. (2025). Russia in the Mediterranean After Assad’s Fall, https://mecouncil.org/publication_chapters/russia-in-the-mediterranean-after-assads-fall/. Accessed: 15.05.2025.
• Kurylev, K. P., & Parkhitko, N. P. (2021). Russian policy in the Mediterranean: Historical continuity and international context. Vestnik RUDN. International Relations, 21(4), 609—624. https://doi.org/10.22363/2313 0660-2021-21-4-609-624.
• Maksymenko, I. (2023). Russia’s strategy in the Black and Mediterranean Seas: challenges of 2022 and beyond. Crisis of the Modern International Security 172 172 System: Ukrainian Peace Formula, 90-93. Proceedings of the international scientific conference. (Lviv, April 21, 2023) / Ed. by: Malskyy M., Vovk R., Kuchyk O. Lviv: Ivan Franko National University of Lviv.
• Masson, P., Couhat, J. L., Sick, G. G., & Sick, K. K. (1971). The Sovıet Presence In The Medıterranean: A Short Hıstory. Naval War College Review, 23(5), 60–66. http://www.jstor.org/stable/44641188.
• NATO. (2025). NATO Response Force. https://www.nato.int/cps/en/natolive/topics_49755.htm. Accessed: 12.02.2025.
• NATO. (2022). A short history of NATO, https://www.nato.int/cps/ru/natohq/139339.htm. Accessed: 17.03.2025.
• Özev, M. H. (2022). Rusya'nın Doğu Akdeniz Politikalarında Enerji Güvenliği Bağlamında EastMed Projesinin Yeri, https://tasam.org/tr-TR/Icerik/70184/rusyanin_dogu_akdeniz_politikalarinda_enerji_guvenligi_baglaminda_eastmed_projesinin_yeri, Accessed: 15.04.2025.
• Politico. (2022). The Speech In Whcih Putin Told Us Who He was, https://www.politico.com/news/magazine/2022/02/18/putin-speech-wake-up-call-post-cold-war-order-liberal-2007-00009918. Accessed: 17.03.2025.
• Rferl.org. (2005). Russia, Syria Agree to Boost Cooperation, https://www.rferl.org/a/1057067.html. Accessed: 20.02.2025.
• Rumer, E.&Weiss, A. S. (2024). Russia’s Enduring Presence in the Middle East, https://carnegieendowment.org/research/2024/11/russias-middle-east-diplomacy-relationship?lang=en¢er=europe, Accessed: 18.05.2025.
• Sinovets, P., Becker, C., Reisinger, H., & Windsor, B.S.. (2015). Ukraine and its neighbourhood. How to deal with aggressive Russia. NDC Conference Report. March. Retrieved from https://dspace.onu.edu.ua/handle/123456789/15654.
• Sky News. (2024). Russian President Vladimir Putin holds his annual nation address, https://www.youtube.com/watch?v=X5hEYa7m1L0, Accessed: 10.02.2025.
• Sliwa, Z. (2021). Russian Affiliated Private Military Companies in the Syrian Civil War, Estonian Academy of Security Science, Talinn, p. 99-125.
• Smith, M. B. (2020). The Russia Anxiety; And How History Can Resolve It, Penguin: London.
• Soldatkin, V. (2025). Russia's oil output down 2.8%, gas production up 7.6% in 2024, https://www.reuters.com/markets/commodities/russias-oil-output-down-28-gas-production-up-76-2024-deputy-pm-says-2025-01-30/#:~:text=MOSCOW%2C%20Jan%2030%20(Reuters),2.8%25%20lower%20compared%20to%202023., Accessed: 15.04.2025.
• Topwar. (2013). Флот России в Средиземноморье (Russian Fleet in Meditarrian), https://topwar.ru/31277-flot-rossii-vsredizemnomore.html. Accessed: 22.02.2025).
• Turan, Ş. (1951). 1829 Edirne Antlaşması. Ankara Üniversitesi Dil Ve Tarih-Coğrafya Fakültesi Dergisi, 9(1-2), 111-151.
• UN Trade&Development. (2024). Red Sea, Black Sea and Panama Canal: UNCTAD raises alarm on global trade disruptions, https://unctad.org/news/red-sea-black-sea-and-panama-canal-unctad-raises-alarm-global-trade-disruptions. Accessed: 10.02.2025.
• Uzunçarşılı, İ.H (2011)., Osmanlı Tarihi Karlofça Antlaşmasından XVIII. Yüzyılın Sonlarına Kadar IV/ I. Bölüm. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları.
• Üstüner, A. (2019). “1770 Çeşme Vakasında Batıklar Meselesi”, History Studies, 11/6, Aralık 2019, s. 1875-1902.
• Yermakov, V. (2024). Follow the Money: Understanding Russia’s oil and gas revenues, The Oxford Enstitute for Energy Studies: Oxford.
• Yılmaz, Özgür. “1806-1812 Osmanlı-Rus Savaşı’nda Rusların Trabzon Ve Akçaabat Saldırılarına Dair Bazı Yeni Bilgiler”. Karadeniz İncelemeleri Dergisi 13, sy. 26 (Mart 2019): 461-90. https://doi.org/10.18220/kid.562316.
• Yüce, S. (2016). Rusya’nın Suriye’deki Varlığının Nedenleri. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 11(1), 269-289.