Suicide as a “Disease of Civilization”: A Tool for Westernization Critique in the Nineteenth Century Ottoman Empire

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 5, 2944 - 2960, 31.12.2025

Esra Abaoğlu

https://doi.org/10.15869/itobiad.1760424

Öz

This article focuses on a specific subset of archival materials: suicide-related news reports published in nineteenth century Ottoman Turkish newspapers, identified through digital tools such as Wikilala and Müteferriqa. Among these, the study selects only those articles that provide statistical data on suicide rates in Europe or offer a critique of Western civilization. The analysis reveals that the Ottoman press was well aware of the increasing suicide rates in the West and familiar with emerging European claims that associated these rates with civilizational development. In some cases, the reports not only relayed but also echoed such interpretations. Interestingly, the lack of similar statistical efforts within the Ottoman Empire (and the absence of critique regarding this gap) suggests that suicide was largely perceived as a Western phenomenon. The Ottoman press employed suicide statistics as a rhetorical and discursive tool for expressing broader critiques of Western modernity. Since Ottoman intellectuals were already engaged in debates over the adoption of Western civilization, especially concerning its moral and cultural dimensions, suicide became integrated into this wider framework of scepticism and critique. Rather than presenting suicide as a domestic issue, Ottoman newspapers largely reported on it as a problem confined to Europe, reinforcing the notion that it was a byproduct of Western modern life. This article aims to demonstrate how suicide functioned as a symbolic site for articulating anxieties about civilization and moral decline. By analysing these reports, the study contributes to broader discussions about the Ottoman engagement with modernity and the selective appropriation of Western ideas within the empire’s public discourse.

Anahtar Kelimeler

Suicide , Ottoman Press , Civilization Critique , Nineteenth Century Ottoman Empire , Moral Statistics , Western Modernity , Disease of Civilization

“Medeniyet Hastalığı” Olarak İntihar: On Dokuzuncu Yüzyıl Osmanlısında Batılılaşma Eleştirisi

Öz

Bu makale, 19. yüzyıl Osmanlı Türkçesiyle yayımlanmış gazetelerdeki intihar haberlerinden oluşan özel bir arşivsel veri kümesine odaklanmaktadır. Wikilala ve Müteferriqa gibi dijital arşiv yazılımları kullanılarak tespit edilen bu haberler arasından yalnızca Avrupa’daki intihar oranlarına dair istatistiksel bilgi içeren ya da Batı medeniyetine yönelik eleştiri barındıran haber metinleri analiz edilmiştir. İncelenen haberler, Osmanlı basınının Batı'daki artan intihar oranlarının farkında olduğunu ve bu oranın medeniyet seviyesiyle ilişkilendirildiği yönündeki Avrupa merkezli yorumlara aşina olduğunu göstermektedir. Bu tür yorumlara destek veren bazı haber metinleri de söz konusudur. Buna karşın, intihar konulu haber metinlerinde Osmanlı topraklarındaki intihar olaylarına ilişkin istatistiki bilginin yokluğuna dair bir eleştirinin olmayışı, intiharın Osmanlı Türkçesi ile yayın yapan Osmanlı basınında, Batı toplumlarına özgü bir patoloji olarak görüldüğünü düşündürmektedir. Bu çerçevede, Osmanlı basını Avrupa’daki intihar oranlarını ve istatistiksel bilgileri, Batı medeniyetini eleştirmek için işlevsel bir söylemsel araç olarak kullanmıştır. Zaten uzun süredir Batı medeniyetinin ne ölçüde ve nasıl benimsenmesi gerektiğini tartışan Osmanlı aydınları, Batı’yı din, ahlak ve kültür gibi değerler üzerinden eleştirirken, intiharı da bu çerçevede araçsallaştırmıştır. 19. Yüzyılda Batı’da gayri ahlaki olarak etiketlenen davranışlara ilişkin toplanan ahlaki istatistikler içinde kendisine yer bulan intihar meselesi, batı medeniyetinin ilerlemesinin yan etkisi olarak nitelenmiş ve “medeniyet hastalığı” olarak etiketlenmişti. Söz konusu hastalığın en bariz semptomu yükselen intihar istatiskleriydi. Bu makale, Osmanlı türkçe basınının Batı’daki güncel medeniyet eleştirisini yerelleştirerek benimsediğini iddia etmektedir. Bu çerçevede, bu makalede 19. yüzyılda Osmanlı basınında intiharın, modernleşmenin ahlaki yan etkileriyle ilişkilendirilen bir "medeniyet hastalığı" olarak nasıl temsil edildiği incelenmektedir. Böylece makale, intihar olgusunun Osmanlı düşünsel dünyasındaki medeniyet eleştirisinin bir parçası olarak nasıl şekillendiğini incelemeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

intihar , Osmanlı Basını , Medeniyet Eleştirisi , On Dokuzuncu Yüzyıl Osmanlı İmparatorluğu , Ahlaki İstatistikler , Batı Modernitesi , Medeniyet Hastalığı

Kaynakça

• Abaoğlu, E. (2024). Discourse on Self-Inflicted Death and Rising Psy- Sciences in the Late Ottoman Empire [Unpublished Doctoral Dissertation]. Boğaziçi Üniversitesi.
• Akarlı, E. D. (1976). The Problems of External Pressures, Power Struggles, and Budgetary Deficits in Ottoman Politics under Abdülhamid II (1876-1909): Origins and Solutions”, [PhD Dissertation]. Princeton University.
• Balsoy, G., & Gündoğdu, C. (2020). Ottoman Death Registers (Vefeyât Defterleri) and Recording Deaths in Istanbul, 1838–1839. Middle Eastern Studies, 57(2), 197–208.
• Berkes, N. (1973). Türkiye’de Çağdaşlaşma (A. Kuyaş, Ed.). Bilgi.
• Brancaccio, M. T. (2013). “The Fatal Tendency of Civilized Society”: Enrico Morselli’s Suicide, Moral Statistics, and Positivism in Italy. Journal of Social History, 46(3), 700–715.
• Brancaccio, M. T., Engstrom, E. J., & Lederer, D. (2013). The Politics of Suicide: Historical Perspectives on Suicidology Before Durkheim. An Introduction. Journal of Social History, 46(3), 607–619.
• Deringil, S. (2014). İktidarın Sembolleri ve İdeoloji: II. Abdülhamit Dönemi (1876—1909). Doğan Kitap.
• Doğan, A. (2006). Osmanlı Aydınları ve Sosyal Darwinizm. İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Durkheim, É. (1951). Suicide, a Study in Sociology. Free Press.
• Foucault, M. (1972). The Archaeology of Knowledge (A. Sheridan, Trans.). Pantheon
• Giddens, A. (1965). The suicide problem in French sociology. British Journal of Sociology, 16(1), 3–18.
• Göle, N. (2004). Batı Dışı Modernlik: Kavram Üzerine. In U. Kocabaşoğlu (Ed.), Modern Türkiye’de Siyasi Düşünce (Vol. 3, pp. 56–67). İletişim.
• Güler, R. (2006). Tanzimat’tan II. Meşrutiyet’e ‘Medeniyet’ Anlayışının Evrimi [Unpublished Doctoral Dissertation]. Marmara Üniversitesi.
• Hacking, I. (1990). The Taming of Chance. Cambridge University Press.
• Hanioğlu, Ş. (1981). Bir Siyasal Düşünür Olarak Doktor Abdullah Cevdet ve Dönemi. Üçdal Neşriyat.
• Hall, S. (Ed.). (1997). Representation: Cultural Representations and Signifying Practices. SAGE Publications.
• Kara, İ., & Süslü, Z. (2003). “Şemseddin Sami’nin ‘Medeniyet’e Dair Dört Makalesi”,. Kutadgubilig Felsefe–Bilim Araştırmaları, 4, 259–281.
• Kılıç, R. (2018). İntiharın Tarihi Geç Osmanlı ve Erken Cumhuriyette İstemli Ölüm Halleri. Kitap Yayınevi.
• Korlaelçi, M. (2021). Pozitivizmin Türkiye’ye Girişi. Kadim.
• Kushner, H. I. (1993). Suicide, Gender, and the Fear of Modernity in Nineteenth-Century Medical and Social Thought. Journal of Social History, 26(3), 461–490.
• Mathews, W. (1891). Civilization and Suicide. The North American Review, 152(413), 470–484.
• Medeniyetin bir Muzirıyeti Daha. (1891, July 3). Tercüman-ı Hakikat (No. 3890).
• Mecmua-i Fünun. (1866). (No. 39).
• Mecmua-i Fünun. (1866). (No. 40).
• Mürüvvet. (1890, October 8). (No. 39).
• Müsekkirat ve İntihar. (1893, June 29). Sabah (No. 1403).
• Morrissey, S. K. (2006). Suicide and the Body Politic in Imperial Russia. Cambridge University Press.
• Morselli, E. A. (1881). Suicide: An Essay on Comparative Moral Statistics. CK Paul & Company.
• Özbek, N. (2004). Modernite, Tarih ve İdeoloji: II. Abdülhamid Dönemi Tarihçiliği Üzerine Bir Değerlendirme. Türkiye Araştırmaları Literatür Dergisi, 2(1), 71–90.
• Pamuk, Ş. (2019). Türkiye’nin 200 Yıllık İktisadi Tarihi. Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları.
• Paperno, I. (1998). Suicide as a Cultural Institution in Dostoevsky’s Russia. Cornell University Press.
• Reyhan, C., & Halaçoğlu, E. B. (2021). Osmanlı Basın-Yayınında Medeniyetçilik: II. Abdülhamit Dönemi Garbiyatçı Söylemde Ben-Öteki İlişkisi ve Kimlik İnşası. Tarihyazımı Dergisi, 2(3), 162–191.
• Reyhan, C., & Halaçoğlu, E. B. (2023). Osmanlı Basın-Yayınında Medeniyetçilik: II. Meşrutiyet Dönemi Garbiyatçı Söylemde Ben-Öteki İlişkisi ve Kimlik İnşası. 5(1), 1–52.
• Sabah. (1897, July 26). (No. 2754).
• Şenol, N. (2003). Suicidal Tendencies: Culture of Self-Destruction in Ottoman Society [Master’s Thesis]. Boğaziçi Üniversitesi.
• Tercüman-ı Hakikat. (1883, October 9). (No. 1297).
• Tercüman-ı Hakikat. (1890, October 24). (No. 3687).
• Tercüman-ı Hakikat. (1890, December 18). (No. 3725).
• Turan, Ş. (2010). Osmanlılarda İlk Modern Psikoloji Kitapları (1869—1900) [Unpublished Master’s Thesis]. Marmara Üniversitesi.
• Uçman, A. (2003). Mecmua-i Fünun. In TDV İslam Ansiklopedisi (Vol. 28, pp. 270–271). Türkiye Diyanet Vakfı.
• Whitt, H. P. (2010). The Civilizing Process and Its Discontents: Suicide and Crimes against Persons in France, 1825–1830. American Journal of Sociology, 116(1), 130–186.
• Yalçınkaya, M. A. (2024). Osmanlı’da Bilimin Siyaseti: 19. Yüzyılda Bilimi, Devleti ve Toplumu Tartışmak. Fol.