Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi

Ahmet Erkasap

doi:10.15869/itobiad.1801983

EN TR

Öz

The Impact of Cultural Intelligence on Individual and Organizational Flexibility in Multinational Companies

Öz

This study aims to examine the effects of cultural intelligence on individual and organizational flexibility in multinational companies. Globalization, digital transformation, and the proliferation of international collaborations have made it inevitable for individuals from different cultural backgrounds to work together within the same organizational structure. This situation requires organizations to possess not only technical and structural competencies but also the capacity of their employees to adapt to cultural differences and respond flexibly to change. In this context, cultural intelligence is considered a multidimensional competency consisting of metacognitive, cognitive, motivational, and behavioral dimensions that enable individuals to communicate effectively in different cultural environments, exhibit appropriate behaviors, and quickly adapt to new cultural contexts. The research analyzes the effect of cultural intelligence on individual flexibility and how this effect is reflected in organizational flexibility through a holistic model within the framework of Social Cognitive Theory, Dynamic Capabilities Theory, and Cross-Cultural Adaptation Theory. Designed using a quantitative research approach, the study utilized data obtained from 411 white-collar employees working in 32 multinational companies operating in Turkey. The data were tested through confirmatory factor analysis and regression analyses. The research findings show that cultural intelligence is strongly and positively associated with individual flexibility and also directly and significantly relates to organizational flexibility. Furthermore, individual flexibility was found to be an important predictor of organizational flexibility. The results reveal that cultural competencies developed at the individual level serve as significant predictors of organizations' strategic agility, capacity to adapt to change, and sustainable competitive advantage. This study makes a unique contribution to the literature by addressing the relationships between cultural intelligence and individual and organizational flexibility within the same model; it provides important theoretical and managerial implications for cross-cultural management, human resource policies, and organizational sustainability in multinational companies.

Anahtar Kelimeler

Cultural Intelligence, Individual Flexibility, Organizational Flexibility, Multinational Corporations, Cross-Cultural Managemen

Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi

Öz

Bu çalışma, çok uluslu şirketlerde kültürel zekânın bireysel ve örgütsel esneklik arasındaki ilişkileri incelemeyi amaçlamaktadır. Küreselleşme, dijital dönüşüm ve uluslararası iş birliklerinin yaygınlaşması, farklı kültürel arka planlara sahip bireylerin aynı örgütsel yapı içinde birlikte çalışmasını kaçınılmaz hâle getirmiştir. Bu durum, örgütlerin yalnızca teknik ve yapısal yetkinliklere değil, aynı zamanda çalışanların kültürel farklılıklar karşısında uyum sağlama ve değişime esnek biçimde yanıt verebilme kapasitelerine de sahip olmasını zorunlu kılmaktadır. Bu bağlamda kültürel zekâ, bireylerin farklı kültürel ortamlarda etkili iletişim kurabilmelerini, uygun davranışlar sergileyebilmelerini ve yeni kültürel bağlamlara hızla uyum sağlayabilmelerini mümkün kılan üstbilişsel, bilişsel, motivasyonel ve davranışsal boyutlardan oluşan çok boyutlu bir yetkinlik olarak ele alınmıştır. Araştırma, Sosyal Bilişsel Kuram, Dinamik Yetenekler Kuramı ve Kültürlerarası Uyum Kuramı çerçevesinde kültürel zekânın hem bireysel hem de örgütsel esneklikle ilişkilerini bütüncül bir model üzerinden incelemektedir. Nicel araştırma yaklaşımıyla tasarlanan çalışmada, Türkiye’de faaliyet gösteren 32 çok uluslu şirkette görev yapan 411 beyaz yakalı çalışandan elde edilen veriler kullanılmıştır. Veriler doğrulayıcı faktör analizi ve regresyon analizleri aracılığıyla test edilmiştir. Araştırma bulguları, kültürel zekâ ile bireysel esneklik arasında güçlü ve pozitif yönde ilişki olduğunu, aynı zamanda örgütsel esneklikle de doğrudan ve anlamlı biçimde ilişkili olduğunu göstermektedir. Ayrıca bireysel esnekliğin örgütsel esnekliğin önemli bir yordayıcısı olduğu tespit edilmiştir. Elde edilen sonuçlar, bireysel düzeyde geliştirilen kültürel yetkinliklerin örgütlerin stratejik çevikliği, değişime uyum kapasitesi ve sürdürülebilir rekabet avantajı ile anlamlı biçimde ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Bu çalışma, kültürel zekâ ile bireysel ve örgütsel esneklik arasındaki ilişkileri aynı model içerisinde ele alarak ilgili literatürdeki sınırlı ampirik tartışmaya katkı sunmaktadır. Çok uluslu şirketlerde kültürlerarası yönetim, insan kaynakları politikaları ve örgütsel sürdürülebilirlik açısından önemli kuramsal ve yönetsel çıkarımlar sağlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Kültürel Zekâ, Bireysel Esneklik, Örgütsel Esneklik, Çok Uluslu Şirketler, Kültürlerarası Yönetim

Kaynakça

Altıntaş, M. (2025). Bireysel ve Örgütsel Esneklik Ölçeğinin Türkçeye Uyarlanması: Geçerlik ve Güvenirlik Çalışması. Uluslararası Ekonomi, İşletme ve Politika Dergisi, 9(2), 665-678. https://doi.org/10.29216/ueip.1670019.
Ang, S., Van Dyne, L., & Koh, C. (2006). Personality correlates of the four-factor model of cultural intelligence. Group & Organization Management, 31(1), 100–123. https://doi.org/10.1177/1059601105275267
Ang, S., Van Dyne, L., & Rockstuhl, T. (2015). Cultural intelligence: Origins, conceptualization, evolution, and methodological diversity. In M. J. Gelfand, C.-Y. Chiu, ve Y.-Y. Hong (Eds.), Handbook of advances in culture and psychology, Vol. 5, pp. 273–323). Oxford University Press. https://doi.org/10.1093/acprof:oso/9780190218966.003.0006.
Ang, S., Van Dyne, L., & Tan, M.L. (2011). Cultural intelligence. In. R. J. Sternberg & S. B. Kaufman (Eds.), Cambridge handbook on intelligence (pp. 582-602). New York: Cambridge Press. https://culturalq.com/wp-content/uploads/2019/03/Ang_Van-Dyne_Tan-2011-Sternberg.pdf
Ang, S., Van Dyne, L., Koh, C., Ng, K. Y., Templer, K. J., Tay, C., & Chandrasekar, N. A. (2007). Cultural intelligence: Its measurement and effects on cultural judgment and decision making, cultural adaptation, and task performance. Management and Organization Review, 3(3), 335–371. https://doi.org/10.1111/j.1740-8784.2007.00082.x
Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice-Hall.
Bandura, A., Freeman, W. H., & Lightsey, R. (1999). Self-Efficacy: the exercise of control. Journal of Cognitive Psychotherapy, 13(2), 158–166. https://doi.org/10.1891/0889-8391.13.2.158
Bandura, A. (2001). Social cognitive theory: An agentic perspective. Annual Review of Psychology, 52(1), 1–26. https://doi.org/10.1146/annurev.psych.52.1.1
Bhamra, R., Burnard, K., & Dani, S. (2016). Resilience: The concept, a literature review and future directions. In R. Bhamra (Ed.), Organisational resilience: Concepts, integration, and practice (pp. 3–29). CRC Press/Balkema.
Burnard, K., & Bhamra, R. (2011). Organisational resilience: Development of a conceptual framework for organisational responses. International Journal of Production Research, 49(18), 5581–5599. https://doi.org/10.1080/00207543.2011.563827

Chen, A. S.-Y., Lin, Y.-C., & Sawangpattanakul, A. (2011). The relationship between cultural intelligence and performance with the mediating effect of culture shock: A case from Philippine laborers in Taiwan. International Journal of Intercultural Relations, 35(2), 246–258. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2010.09.005
Cochran, W. G. (1977). Sampling Techniques (3rd ed.). John Wiley & Sons
Cohen, W. M., & Levinthal, D. A. (1990). Absorptive capacity: A new perspective on learning and innovation. Administrative Science Quarterly, 35(1), 128–152. https://doi.org/10.2307/2393553
Coutu, D. L. (2002). How resilience works. PubMed, 80(5), 46–50, 52, 55 passim. https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12024758
Crowne, K. A. (2008). What leads to cultural intelligence? Business Horizons, 51(5), 391–399. https://doi.org/10.1016/j.bushor.2008.03.010
Duchek, S. (2020). Organizational resilience: A capability-based conceptualization. Business Research, 13(1), 215–246. https://doi.org/10.1007/s40685-019-0085-7
Earley, P. C., & Ang, S. (2003). Cultural intelligence: Individual interactions across cultures. Stanford University Press.
Eisenberg, J., Lee, H. J., Brück, F., Brenner, B., & Claes, M.-T. (2013). Can business schools make students culturally competent? Effects of cross-cultural management courses on cultural intelligence. Academy of Management Learning & Education, 12(4), 603–621. https://doi.org/10.5465/amle.2012.0022
Eisenhardt, K. M., & Martin, J. A. (2000). Dynamic capabilities: what are they? Strategic Management Journal, 21(10–11), 1105–1121. https://doi.org/10.1002/1097-0266(200010/11)21:10/11
Fang, T., Schei, V., & Selart, M. (2018). Hype or hope? A new look at the research on cultural intelligence. International Journal of Intercultural Relations, 66, 148–171. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2018.04.002
Fletcher, D., & Sarkar, M. (2013). Psychological resilience: A review and critique of definitions, concepts, and theory. European Psychologist, 18(1), 12–23. https://doi.org/10.1027/1016-9040/a000124
Fornell, C., & Larcker, D. F. (1981). Evaluating structural equation models with unobservable variables and measurement error. Journal of Marketing Research, 18(1), 39–50. https://doi.org/10.1177/002224378101800104
Goh M., Koch J. M., & Sanger S. (2008). Cultural intelligence in counseling psychology. In Ang S., van Dyne L. (Eds.), Handbook of cultural intelligence: Theory, measurement, and applications (pp. 258–268). Taylor & Francis. https://doi.org/10.5860/choice.46-4542.
Groves, K. S., & Feyerherm, A. E. (2011). Leader cultural intelligence in context: Testing the moderating effects of team cultural diversity on leader and team performance. Group & Organization Management, 36(5), 535–566. https://doi.org/10.1177/1059601111415664
Hair, J. F., Black, W. C., Babin, B. J., & Anderson, R. E. (2019). Multivariate data analysis (8th ed.). Cengage.
İlhan, M., ve Çetin, B. (2014). Kültürel Zekâ Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 29(2), 94–114.
Jackson D., Fırtko A. & Edenborough M. (2007) Personal resilience as a strategy for surviving and thriving in the face of workplace adversity: a literature review. Journal of Advanced Nursing 60(1), 1–9 doi: 10.1111/j.1365-2648.2007.04412.x
Jyoti, J., & Kour, S. (2017). Cultural intelligence and job performance: An empirical investigation of moderating and mediating variables. International Journal of Cross Cultural Management, 17(3), 305–326. https://doi.org/10.1177/1470595817718001
Karasar, N. (2020). Bilimsel Araştırma Yöntemi: Kavramlar, İlkeler ve Teknikler (20. baskı). Ankara: Nobel Yayın Dağıtım
Lengnick-Hall, C. A., & Beck, T. E. (2005). Adaptive fit versus robust transformation: How organizations respond to environmental change. Journal of Management, 31(5), 738–757. https://doi.org/10.1177/0149206305279367
Moon, H. K., Choi, B. K., & Jung, J. S. (2012). Previous international experience, cross-cultural training, and expatriates’ cross-cultural adjustment: Effects of cultural intelligence and goal orientation. Human Resource Development Quarterly, 23(3), 285–330. https://doi.org/10.1002/hrdq.21131
Ng, K.-Y., Van Dyne, L., & Ang, S. (2009). From experience to experiential learning: Cultural intelligence as a learning capability for global leader development. Academy of Management Learning & Education, 8(4), 511–526. https://doi.org/10.5465/amle.2009.47785470
Ng, K.-Y., Van Dyne, L., & Ang, S. (2019). Speaking out and speaking up in multicultural settings: A two-study examination of cultural intelligence and voice behavior. Organizational Behavior and Human Decision Processes, 151, 150–159. https://doi.org/10.1016/j.obhdp.2018.10.005
Nunnally, J. C., & Bernstein, I. H. (1994). Psychometric Theory (3rd ed.). New York, NY: McGraw-Hill.
Presbitero, A. (2016). Culture shock and reverse culture shock: The moderating role of cultural intelligence in international students’ adaptation. International Journal of Intercultural Relations, 53, 28–38. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2016.05.004
Pulakos, E. D., Arad, S., Donovan, M. A., & Plamondon, K. E. (2000). Adaptability in the workplace: Development of a taxonomy of adaptive performance. Journal of Applied Psychology, 85(4), 612–624. https://doi.org/10.1037/0021-9010.85.4.612
Rockstuhl, T., Seiler, S., Ang, S., Van Dyne, L., & Annen, H. (2011). Beyond general intelligence (IQ) and emotional intelligence (EQ): The role of cultural intelligence (CQ) on cross-border leadership effectiveness in a globalized world. Journal of Social Issues, 67(4), 825–840. https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2011.01730.x
Sanchez, R. (1995). Strategic flexibility in product competition. Strategic Management Journal, 16(S1), 135–159. https://doi.org/10.1002/smj.4250160921
Schlagel, C., Richter, & N., Taras, V. (2021). Cultural intelligence and work-related outcomes: A meta-analytic examination of joint effects and test of incremental predictive validity. Journal of World Business, 56(4), 101209, 1-27. https://doi.org/10.1016/j.jwb.2021.101209
Teece, D. J. (2007). Explicating dynamic capabilities: The nature and microfoundations of (sustainable) enterprise performance. Strategic Management Journal, 28(13), 1319–1350. https://doi.org/10.1002/smj.640
Teece, D. J. (2018). Business models and dynamic capabilities. Long Range Planning, 51(1), 40–49. https://doi.org/10.1016/j.lrp.2017.06.007
Teece, D. J., Pisano, G., & Shuen, A. (1997). Dynamic capabilities and strategic management. Strategic Management Journal, 18(7), 509–533. https://doi.org/10.1002/(SICI)1097-0266(199708)18:7<509::AID-SMJ882>3.0.CO;2-Z
Thomas, D. C., & Inkson, K. (2017). Cultural intelligence: Surviving and thriving in the global village (3rd ed.). Berrett-Koehler.
Thomas, D. C., & Peterson, M. F. (2018). Cross-cultural management: Essential concepts (4th ed.). SAGE Publications.
Thomas, D. C., Liao, Y., Aycan, Z., Cerdin, J.-L., Pekerti, A. A., Ravlin, E. C., Stahl, G. K., Lazarova, M. B., Fock, H., Arli, D., Moeller, M., Okimoto, T. G., & Van de Vijver, F. (2015). Cultural intelligence: A theory-based, short form measure. Journal of International Business Studies, 46(9), 1099–1118. https://doi.org/10.1057/jibs.2014.67
Van Dyne, L., Ang, S., Ng, K. Y., Rockstuhl, T., Tan, M. L., & Koh, C. (2012). Sub-dimensions of the four factor model of cultural intelligence: Expanding the conceptualization and measurement of cultural intelligence. Social and Personality Psychology Compass, 6(4), 295–313. https://doi.org/10.1111/j.1751-9004.2012.00429.x
Vogus, T. J., & Sutcliffe, K. M. (2007). Organizational resilience: Toward a theory and research agenda. In Proceedings of the IEEE International Conference on Systems, Man and Cybernetics (pp. 3418–3422). IEEE. https://doi.org/10.1109/ICSMC.2007.4414160
Ward, C., & Kennedy, A. (1999). The measurement of sociocultural adaptation. International Journal of Intercultural Relations, 23(4), 659–677. https://doi.org/10.1016/S0147-1767(99)00014-0
Ward, C., Fischer, R., Lam, F. S. Z., & Hall, L. (2009). The convergent, discriminant, and incremental validity of scores on a self-report measure of cultural intelligence. Educational and Psychological Measurement, 69(1), 85–105. https://doi.org/10.1177/0013164408322001
Wildavsky, A. (1988). Searching for safety. http://ci.nii.ac.jp/ncid/BA18674937
Wilden, R., Devinney, T. M., & Dowling, G. R. (2016). The architecture of dynamic Capability Research identifying the building blocks of a configurational approach. Academy of Management Annals, 10(1), 997–1076. https://doi.org/10.5465/19416520.2016.1161966
Wut TM., Lee SW., & Xu JB. (2022) Role of Organizational Resilience and Psychological Resilience in the Workplace-Internal Stakeholder Perspective. Int J Environ Res Public Health. 19(18):11799 2-14. doi: 10.3390/ijerph191811799. PMID: 36142071; PMCID: PMC9517200.

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Strateji, Yönetim ve Örgütsel Davranış (Diğer)

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Ahmet Erkasap ^*
0000-0002-6239-1700
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Haziran 2026

Gönderilme Tarihi

12 Ekim 2025

Kabul Tarihi

17 Mayıs 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 2

DOI

https://doi.org/10.15869/itobiad.1801983

IZ

https://izlik.org/JA22WN53NF

APA

Erkasap, A. (2026). Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(2), 1011-1036. https://doi.org/10.15869/itobiad.1801983

AMA

1.Erkasap A. Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi. itobiad. 2026;15(2):1011-1036. doi:10.15869/itobiad.1801983

Chicago

Erkasap, Ahmet. 2026. “Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 (2): 1011-36. https://doi.org/10.15869/itobiad.1801983.

EndNote

Erkasap A (01 Haziran 2026) Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 2 1011–1036.

IEEE

[1]A. Erkasap, “Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi”, itobiad, c. 15, sy 2, ss. 1011–1036, Haz. 2026, doi: 10.15869/itobiad.1801983.

ISNAD

Erkasap, Ahmet. “Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15/2 (01 Haziran 2026): 1011-1036. https://doi.org/10.15869/itobiad.1801983.

JAMA

1.Erkasap A. Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi. itobiad. 2026;15:1011–1036.

MLA

Erkasap, Ahmet. “Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, c. 15, sy 2, Haziran 2026, ss. 1011-36, doi:10.15869/itobiad.1801983.

Vancouver

1.Ahmet Erkasap. Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi. itobiad. 01 Haziran 2026;15(2):1011-36. doi:10.15869/itobiad.1801983

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.

Öz

Öz

Öz

The Impact of Cultural Intelligence on Individual and Organizational Flexibility in Multinational Companies

Öz

Anahtar Kelimeler

Çok Uluslu Şirketlerde Kültürel Zekânın Bireysel ve Örgütsel Esneklik Üzerindeki Etkisi

Öz

Anahtar Kelimeler

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster