Türkiye'de Uluslararası İlişkiler Teorilerinin Kullanımı: Doktora Tezleri Üzerine Bir Analiz

The purpose of this study is to analyze the application of international relations (IR) theories in Türkiye through an examination of doctoral dissertations. Specifically, the study investigates how many doctoral dissertations in the field of international relations engage with IR theories, which theories are employed, and how they are utilized. To this end, 2,552 doctoral dissertations on international relations, published between 1987 and 2024, were retrieved from the National Thesis Center database of the Council of Higher Education (YÖK). Among them, 455 dissertations containing content related to international relations theories were identified and constituted the sample of the study. These dissertations were analyzed through the document analysis method in order to derive the study’s findings. This research, which aims to map theory-oriented doctoral research in the field of international relations across Türkiye, yielded several main conclusions. Within the National Thesis Center database, theory-focused doctoral dissertations rank second after those addressing Turkish foreign policy. Considering the conventional division of labor in which the “center” of the discipline produces theory while the “periphery” tests it, doctoral dissertations in Türkiye can be situated within the periphery. The findings indicate that the most frequently employed theories in Turkish doctoral dissertations are Western-centric mainstream theories, with realism being the most dominant. This suggests that doctoral candidates in Türkiye tend to remain distant from debates on non-Western and post-Western theories, which have gained increasing prominence within the discipline. The results thus confirm that the manner in which theories are employed in doctoral dissertations in Türkiye contributes to the reproduction of the Western-centric hegemonic and hierarchical structure of the discipline. The study is structured as follows: the first section presents a literature review; the second outlines the research method and design; and the third discusses the findings of the analysis. By mapping how international relations theories are addressed at the doctoral level in Türkiye, this study seeks to make an original contribution to the literature.

Bu çalışmanın amacı, uluslararası ilişkiler teorilerinin Türkiye’de nasıl çalışıldığını doktora tezleri üzerinden analiz etmektir. Çalışmada, uluslararası ilişkiler konulu doktora tezlerinin ne kadarının uluslararası ilişkiler teorilerini çalıştığı, tezlerde hangi teorilerden yararlanıldığı ve nasıl yararlanıldığı incelenmiştir. Bu inceleme bağlamında Yükseköğretim Kurulu Başkanlığı Ulusal Tez Merkezi veri tabanında yer alan ve 1987-2024 yılları arasında yayımlanmış 2.552 uluslararası ilişkiler konulu doktora tezine ulaşılmıştır. Bu tezlerden 455 tanesinin uluslararası ilişkiler teorilerine ilişkin içeriğe sahip olduğu tespit edilmiştir. Çalışmanın örneklemini teşkil eden söz konusu 455 tez, doküman analizi yöntemi ile analiz edilerek çalışmanın bulgularına ulaşılmıştır. Doktora tezleri bağlamında ve Türkiye ölçeğinde teori çalışmalarını haritalandırmayı amaçlayan bu çalışma temelde şu bulgulara ulaşmıştır. YÖK Ulusal Tez Merkezi veri tabanında teori odaklı doktora tezleri, Türk dış politikası üzerine yazılanlardan sonra ikinci sırada yer almaktadır. Disiplindeki merkezin teori ürettiği çevrenin ise teoriyi test ettiği iş bölümü göz önünde bulundurulduğunda Türkiye’deki doktora tezleri çevrede konumlanmaktadır. Türkiye’de yayımlanan doktora tezlerinde en çok yararlanılan teoriler Batı-merkezli ana akım teorilerdir. Bu teorileri içerisinde ise ilk sırayı realizm almaktadır. Bu bulgu, Türkiye'deki doktora adaylarının, disiplinde önemli bir yer tutan Batı dışı ve Batı sonrası teoriler üzerine tartışmalara mesafeli kalma eğiliminde olduğunu göstermektedir. Çalışma kapsamında elde edilen bulgular, Türkiye’de yayımlanan doktora tezlerinde teorilerden yararlanma şeklinin disiplindeki Batı-merkezli hegemonik ve hiyerarşik yapının sürdürülmesine katkı sunduğunu teyit etmektedir. Çalışmanın birinci bölümünde literatür taraması, ikinci bölümünde ise araştırmanın yöntemi ve tasarımı ele alındıktan sonra üçüncü bölümünde analiz sonucu elde edilen bulgular paylaşılmaktadır. Çalışma doktora tezleri ölçeğinde Türkiye’de uluslararası ilişkiler teorilerinin çalışılma şeklini haritalandırarak literatüre özgün bir katkı sunduğu iddiasındadır.