Examination of Waste and Excessive Consumption in Terms of Semitic Religions and Types of Consumption

Yıl 2025, Cilt: 14 Sayı: 5, 2961 - 2979, 31.12.2025

Zehra Türk , Hammet Arslan

https://doi.org/10.15869/itobiad.1808473

Öz

Waste is generally understood as the unnecessary squandering of one's material resources. However, the unconscious consumption of one's time, labour, and nature is also considered wasteful. Consumption is defined as the use and expenditure of produced or manufactured goods; excessive consumption is when people acquire, spend, and consume more than they need due to certain causes and factors. Consumption is seen not only as an activity that satisfies modern people's physical needs, but also as a compensatory mechanism that fulfils their emotional and psychological needs. In the sacred texts and interpretive traditions of Semitic religions, wastefulness is considered not only the squandering of material resources, time, and labour, but also the excessive use of natural resources. In the sacred texts of these religions, excess and extravagance are criticized as behaviours that disrupt balance at both the individual and societal levels. The common message of Semitic religions is to call people to moderation, gratitude, and a sense of responsibility. In today's world, modern consumption types are classified as compulsory consumption and utilitarian consumption, while postmodern consumption types are grouped as experiential consumption, symbolic consumption, ostentatious consumption, and hedonistic consumption. Advertising and media, increased income levels, credit opportunities, social pressure and the pursuit of status, online shopping and easy access to products, technological developments and increases in product variety, along with psychological factors, encourage people to consume excessively. In this study, the issue of waste is first addressed through examples of verses from the Old Testament, New Testament, and Quran. Within this framework, interpretive studies of the traditions in question will also be included. Subsequently, types of consumption and factors that encourage people to consume excessively will be addressed. Finally, it will be discussed how these religious approaches offer moral guidance in the context of today's consumer culture and environmental crises.

Anahtar Kelimeler

Waste , Excessive Consumption , Semitic Religions , Consumption , Types of Consumption

İsraf ve Aşırı Tüketimin Semitik Dinler ve Tüketim Türleri Açısından İncelenmesi

Öz

İsraf genel olarak insanın sahip olduğu maddi imkânları gereksiz yere saçıp savurması olarak bilinmektedir. Ancak insanın zamanını, emeğini, tabiatı da bilinçsizce tüketmesi de israf kapsamında değerlendirilir. Tüketim ise, üretilen veya yapılan şeylerin kullanılıp harcanması olarak tanımlanırken; aşırı tüketim birtakım sebepler ve etkenler nedeniyle insanların ihtiyaç duyduğundan daha fazlasını alması, harcaması ve tüketmesidir. Tüketim, modern insanların sadece fiziksel ihtiyaçlarının karşılandığı bir faaliyet değil, duygusal ve psikolojik ihtiyaçlarını karşılamak amacıyla gerçekleştirilen bir telafi mekanizması olarak görülmektedir. Semitik dinlerin kutsal metinlerinde ve yorum geleneğinde israf, sadece maddi kaynakların zamanın ve emeğin boşa harcanması olarak değil aynı zamanda doğal kaynakların da ölçüsüz kullanımı olarak değerlendirilmektedir. Bu dinlere ait kutsal metinlerde aşırılık ve savurganlık hem bireysel hem toplumsal düzeyde dengeyi bozucu bir davranış olarak eleştirilmektedir. Semitik dinlerin ortak mesajı, insanı ölçülülüğe, şükre ve sorumluluk bilincine çağırmaktır. Günümüz dünyasında modern dönem tüketim türleri zorunlu tüketim ve faydacı tüketim olarak sınıflandırılırken, postmodern tüketim türleri ise deneyimsel tüketim, sembolik tüketim, gösterişçi tüketim ve hedonik (hazcı) tüketim olarak gruplandırılmaktadır. Reklam ve medya, gelir düzeyi ve kredi olanaklarının artması, toplumsal baskı ve statü arayışı, online alışveriş ve ürünlere kolay erişim, teknolojik gelişmeler ve ürün çeşitliliğindeki artışlar ile psikolojik faktörler insanları aşırı tüketime teşvik etmektedir. Bu çalışmada ilk olarak, israf konusu Eski Ahit, Yeni Ahit ve Kur’an’dan örnek ayetlere ortaya konulmuştur. Bu çerçevede söz konusu geleneklerdeki yorum çalışmalarına da yer verilecektir. Daha sonra tüketim türleri ve insanları aşırı tüketime teşvik eden faktörler ele alınacaktır. Son olarak da bu dini yaklaşımların, günümüz tüketim kültürü ve çevresel krizler bağlamında nasıl bir ahlaki rehberlik sunduğu tartışılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

İsraf , Aşırı Tüketim , Semitik Dinler , Tüketim , Tüketim Türleri

Kaynakça

• Altunışık, R. (2019) “Tüketim: Araç, amaç olursa? Tüketen tüketiciden, tükenen tüketiciye”. İçinde Tüketimin 1001 Hali, editör R. Altunışık, 1–14. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım.
• Arslandere, M. (2021) “Küresel tüketici kültürüyle özdeşleşmenin hedonik ve faydacı alışveriş değeri üzerindeki etkisi”. Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 11 (2), 699–714.
• Aslan, M, & Boylu A.A (2022). “Evlilik öncesi alışverişte kişisel değerler, hedonik ve faydacı tüketim ve sosyal karşılaştırmanın sosyo-demografik değişkenler açısından incelenmesi”. Adam Academy Journal of Social Sciences12(2), 441–64.
• Avcı, İ. & Hacıkeleşoğlu H. (2021) “The effect of religiosity on hedonic consumption and wasteful consumption behavior”. İlahiyat Tetkikleri Dergisi, 55, 353–78.
• Azizağaoğlu, A. & Altunışık, R. (2012) “Postmodernizm, sembolik tüketim ve marka”. Tüketici ve Tüketim Araştırmaları Dergisi 4 (2), 33–50.
• Babin, B. J, Darden W.R., & Griffin M. (1994) “Work and/or fun: Measuring hedonic and utilitarian shopping value”. Journal of Consumer Research 20(4), 644–56.
• Baudrillard, J. (2024) Tüketim Toplumu. 21. baskı. (Çev. Ferda Keskin, Hazal Deliceçaylı), İstanbul: Ayrıntı Yayınları.
• Benson,J. (1857), Commentary of the Old and New Testaments: Critical, explanatory, and practical. New York: T. Carlton& J. Porter..
• Boven, L. V& Gilovich, T. (2003) “To do or to have? That is the question.” Journal of PersonalityandSocialPsychology85(6), 1193–1202.
• Ceyhan, Ç. (2017) “Sosyal medyanın tüketim gücü”. Yeni Medya Elektronik Dergisi 1 (3), 221–26.
• Çetin, M. (2006). Kur’an’a göre ölçü ve denge (1. baskı). Ankara: Diyanet İşleri Başkanlığı Yayınları.
• Dhar, R. & Wertenbroch K. (2000) “Consumer choice between hedonic and utilitarian goods”. Journal of MarketingResearch37 (1): 60–71.
• Durmuş, H. (2022) “Aşırı tüketim ve israf; çözüm olarak orta yollu tüketim”. Uluslararası İslam Ekonomisi ve Finansı Araştırmaları Dergisi 8 (3), 272–98.
• Güleç, C. (2015) “Thorstein Veblen ve gösterişçi tüketim kavramı”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 1 (38), 62–82.
• Güner Koçak, P. (2017) “Gösterişçi tüketim üzerine teorik ve uygulamalı bir çalışma: Pamukkale Üniversitesi örneği”. Erciyes Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 31(43), 79–112.
• Gürbüz, C, & Çetinkaya Bozkurt, Ö. (2022) “Gösterişçi, deneyimsel ve sembolik tüketim ölçeklerinin Türkçeye uyarlanması”. Pazarlama ve Pazarlama Araştırmaları Dergisi 15 (1), 193–218.
• Hız, G. (2011) “Gösterişçi tüketim eğilimi üzerine bir alan araştırması (Muğla örneği)”. Organizasyon ve Yönetim Bilimleri Dergisi 3 (2), 117–28.
• İlter, E. (2019) “Tüketim kültürünün tarihsel gelişim süreci ve bireysel, toplumsal ve kültürel etkilerinin incelenmesi”. Erzincan Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi 12 (2),461–76.
• Kadıoğlu, Z. K. (2014) Tüketim iletişimi: Süreçler, algılar ve tüketici. İstanbul: Pales Yayıncılık.
• Kallek, C. (2001) “İsraf”, DİA, İstanbul: Diyanet Yayınları
• Kaplan, A. (2019) “Tüketim sosyolojisi: Teknoloji bağımlılığı üzerine bir araştırma”. Current Addiction Research 3 (1), 31–41.
• Kitab-ı Mukaddes (2001) Eski ve Yeni Antlaşma (Yeni Çeviri). İstanbul: Kitab-ı Mukaddes Şirketi, 2001.
• Kur’an-ı Kerim. (n.d.). Kur’an-ı Kerim ve Türkçe Meali. Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Lee, E. J. (2013). A prototype of multi component brand Personality structure: A consumption symbolism approach. Psychology& Marketing, 30(2), 173-186.
• Odabaşı, Y. (2017) Tüketim kültürü: Yetinen toplumdan tüketen topluma. 5. baskı. İstanbul: Aura Yayınevi.
• Özkan, N., & Erciş, M. S. (2024). Reklam ve Tüketim Kültürü İlişkisi Üzerine Teorik Bir İnceleme. Communicata, (27), 41-46.
• Pan, L. (2019) “Discussion on the concept of over-consumption”. 3rd International Conference on Culture, Education and Economic Development of Modern Society (ICCESE 2019), 2142–45. Zhuhai College of Jilin University, Zhuhai, China: Atlantis Press.
• Peltekoğlu, F. B. (2010) Kavram ve kuramlarıyla reklam. İstanbul: Beta Basım Yayım Dağıtım, 2010.
• Del Prete, M. (2022). Mindful sustainable consumption and sustainability chatbots in fast fashion retailing during and after the COVID-19 pandemic. J. Mgmt. &Sustainability, 12, 19-36
• Saygın, E. P. (2023) “Tüketiciler açısından FOMO (Fear of missing out)”. Tüketici Davranışlarında Güncel Yaklaşımlar, (Editör: Cemal Gümüş), 71–89. Ankara: Nobel Yayınevi.
• Süt, H (2025). “Tüketim olgusuna Muhafazakâr bir bakış: Kızılcık Şerbeti dizisi örneği”. Tirebolu İletişim Fakültesi Akademik Dergisi 2 (1), 33–56.
• Şahin, M. &Şahin T. (2022) “Aşırı tüketimin nedenleri ve tüketici eğitimi”. Research in Social Sciences, Volume II, editör Halil Kamışlı, 136–49. İzmir: Duvar Yayınları.
• Tanakh (1985) The Holy Scriptures, Jewish Publication Society (JPS).
• Taş, K.ve S. İ. Sönmez (2025), “Tüketim Kültürü ve Dinin Metalaşması”, Stratejik ve Sosyal Araştırmalar Dergisi, C.9, S.2 Temmuz 2025, 299-307.
• TDK (2005) “Tüketim”, Türkçe Sözlük, Ankara: TDK Yayınları
• TDK (2005) “İsraf”, Türkçe Sözlük, Ankara: TDK Yayınları
• Tu, Y. & Hsee C. K. (2018) “Hedonomics: On subtle yet significant determinants of happiness”. In Handbook of Well-being, (Editör: E. Diener, S. Oishi, ve L. Tay), 248–59. Salt Lake City: DEF Publishers, Veblen, T. (1995) Aylak sınıfın teorisi. İstanbul: Babil Yayıncılık, 1995.
• Yazır, E. H. (2006) Hak Dini Kur’an Dili, İstanbul: Azim Dağıtım.