The Possibility of Autoethnography in the Sociology of Religion in Türkiye

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1 , 332 - 356 , 31.03.2026

Figen Balamir

https://doi.org/10.15869/itobiad.1813535

https://izlik.org/JA39UN53TR

Öz

This article analyzes autoethnography, a qualitative research design that has increasingly emerged within Türkiye's social sciences field since 2020 but remains underrepresented in the sociology of religion. Autoethnography is a qualitative method in which researchers systematically interpret personal experiences by situating them within specific cultural and social contexts. Current literature indicates that studies in the sociology of religion in Türkiye predominantly employ traditional methodologies, with a notable absence of research incorporating the researcher’s lived experiences. In this context, the primary objective is to demonstrate that studies focusing on firsthand religious practices, faith transformations, and processes of belonging within a scientific framework provide profound methodological depth. Structured around the research problem, "How can the autoethnographic method be utilized within the sociology of religion?", the article emphasizes that such studies represent a significant alternative for sociological research in Türkiye. The scope addresses the historical evolution, anthropological roots, and postmodern theoretical foundations of autoethnography, followed by an evaluation of social science studies conducted both within and outside of Türkiye. Furthermore, technical details regarding data collection, the narrative cycle, the necessity of a rigorous ethical framework, and systematic analysis stages are presented to guide future researchers. In light of this framework, it is argued that this approach offers a critical alternative to rigid, detached positivist perspectives in exploring contemporary religious attitudes, crises of faith, and worlds of meaning. These methodological discussions suggest that autoethnography will bridge the gap between individual spiritual narratives and broader sociological theories, fostering a nuanced understanding of the evolving religious landscape in the Türkiye context. Ultimately, it is anticipated that this design—wherein the researcher processes their own perspective through a scientific lens—will become an essential and prominent method in the sociology of religion in Türkiye in the near future.

Anahtar Kelimeler

Sociology of Religion , Qualitative Method , Autoethnography , Reflexivity , Ethics

Türkiye’de Din Sosyolojisi Alanında Otoetnografinin İmkânı

https://izlik.org/JA39UN53TR

Öz

Bu makalede, din sosyolojisi alanında henüz yeterince yer bulamamış olan ve ağırlıklı olarak 2020 yılından itibaren Türkiye’de sosyal bilimler literatüründe görünürlük kazanmaya başlayan otoetnografi deseni ele alınmaktadır. Otoetnografi, araştırmacının deneyimlerini, içinde bulunduğu kültürel ve toplumsal bağlamla ilişkilendirerek sistematik bir biçimde analiz ettiği ve yorumladığı bir nitel araştırma desenidir. Mevcut literatüre bakıldığında Türkiye'deki din sosyolojisi çalışmalarının ekseriyetle geleneksel metodolojilerle yürütüldüğü ve araştırmacıların kendi deneyimlerinin yer aldığı müstakil din sosyolojisi çalışmalarının bulunmadığı görülmektedir. Bu bağlamda   makalenin temel amacı, araştırmacının bizzat deneyimlediği dini pratiklerin, inanç dönüşümlerinin ve aidiyet süreçlerinin bilimsel bir çerçevede ele aldığı çalışmaların, din sosyolojisine yöntemsel bir derinlik kazandırabileceğini ortaya koymaktır. Buna göre, “Otoetnografi metodu din sosyolojisi disiplininde nasıl kullanılabilir?” problemi etrafında şekillenen makalede; bu metotla gerçekleştirilebilecek çalışmaların, Türkiye’deki din sosyolojisi araştırmaları için ne denli önemli bir alternatif olduğu vurgulanmaktadır. Bu kapsamda makalede; öncelikle otoetnografinin uluslararası literatürdeki tarihsel gelişim aşamaları, antropolojik kökenleri ve postmodern dönemdeki kuramsal temelleri ele alınmış, ardından Türkiye ve Türkiye dışındaki sosyal bilimler alanında yürütülmüş olan çalışmalar değerlendirilmiştir. Ayrıca, nitel bir araştırma olarak otoetnografik bir çalışmanın saha verilerini toplama teknikleri, anlatısal döngüsü, etik çerçevesini titizlikle çizme gerekliliği ve elde edilen verilerin sistematik analiz etme aşamalarına dair ayrıntılar, araştırmacılara rehberlik edecek düzeyde sunulmuştur. Bu metodolojik kapsam ışığında; günümüzde bireylerin dine dair tutumlarını, inanç krizlerini ve mana dünyalarını derinlemesine keşfetmede bu yöntemin, katı ve mesafeli geleneksel pozitivist yaklaşımlara karşı epistemolojik açıdan önemli bir alternatif sunacağı vurgulanmıştır. Nihayetinde, önümüzdeki yıllarda Türkiye’deki din sosyolojisi çalışmalarında, araştırmacının kendi bakışını bilimsel bir süzgeçten geçirerek ele aldığı bu desenin, önemli bir metot haline gelebileceği öngörülmektedir.

Anahtar Kelimeler

Din Sosyolojisi , Nitel Yöntem , Otoetnografi , Refleksivite , Etik

Kaynakça

• Adams, T. E., Jones, S. H., & Ellis, C. (2015). Autoethnography—Understanding Qualitative Research. Oxford University Press.
• Adams, T. E., Jones, S. H., & Ellis, C. (2022). İntroduction: Making Sense and Taking Action: Creating a Caring Community of Autoethnographers. İçinde Handbook of Autoethnography (ss. 1-19). Routledge.
• Akçaoğlu, A. (2018). Zarif ve Dinen Makbul: Muhafazakâr Orta-Üst Sınıf Habitusu. İletişim Yayınları.
• Akşit, B., Şentürk, R., Küçükkural, Ö., & Cengiz, K. (Ed.). (2012). Türkiye’de Dindarlık: Muhafazakarlık ve Laiklik Ekseninde İnanma Biçimleri ve Yaşam Deneyimleri. İletişim Yayınları . Ammerman, N. T. (2008). Introduction: Observing Religious Modern Lives. İçinde Everyday Religion: Observing Modern Religious Lives (ss. 3-18). Oxford University Press.
• Anderson, L. (2006). Analytic Autoethnography. Journal of Contemporary Ethnography, 35(4), 373-395. https://doi.org/DOI:10.1177/0891241605280449
• Anderson, N. (2017). Hobo: Evsiz Adamın Sosyolojisi (Ezgi Pınar, Çev.). Heretik Yayınları.
• Arslan, Z. (2025). Şubat 2023 Depremlerinin Otoetnografisi: Zorunlu Göç ve Dayanıklılık Hikâyesi. REFLEKTİF Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 191-212. https://doi.org/https://doi.org/10.47613/reflektif.2025.208
• Aslan, Ş. (2023). “İçeriden Yazmak” ya da Ülkeye Serpiştirilmiş Dersimli Zorunlu Göçmenlerin İzini İçeriden Sürmek. İçinde İbrahim Soysüren & Mustafa Poyraz (Ed.), Göç Araştırmalarında Yöntem: Örnek Nitel Araştırma Deneyimleri (ss. 187-200). Nika Yayınevi.
• Ata, L. B. (2016). Bir Güvenlikli Site Hikâyesi: Gündelik Hayatın Dönüşümüne Otoetnografik Yaklaşım. Fe Dergi: Feminist Eleştiri, 8(2), 46-61. https://doi.org/https://doi.org/10.1501/Fe0001_0000000164
• Atay, T. (2011). Batı’da Bir Nakşî Cemaati: Şeyh Nâzım Kıbrısî Örneği (2. Basım). Berfin Yayınları.
• Balamir, F. (2024). Anlam Arayışında Bir Yol: Alfa Çalışma Programı Üzerine Etnografi̇k Bir İnceleme. Nitel Sosyal Bilimler Dergisi, 6(1), 49-74.
• Beckford, J. A. (2006). Yirminci Yüzyılın İlk Yarısında Din Sosyolojisi. İçinde Bünyamin Solmaz & İhsan Çapcıoğlu (Ed.), Din Sosyolojisi: Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar I (ss. 115-136). Çizgi Yayınları.
• Berger, P. L. (2015). Kutsal Şemsiye: Dinin Sosyolojik Teorisinin Ana Unsurları (Ali Coşkun, Çev.; 5. Basım). Rağbet Yayınları.
• Berger, P. L., & Luckmann, T. (2020). Gerçekliğin Sosyal İnşası: Bir Bilgi Sosyolojisi İncelemesi (Vefa Saygın Öğütle, Çev.; 2. Basım). Atıf Yayınları.
• Berry, K. (2022). Meditations on the Story I Cannot Write: Refexivity, Autoethnography, and the Possibilities of Maybe. İçinde Tony E. Adams, Stacy Holman Jones, & Carolyn Ellis (Ed.), Handbook of Autoethnography (ss. 29-40). Routledge, Taylor Francis.
• Bochner, A., & Ellis, C. (2016). Evocative Autoethnography: Writing Lives and Telling Stories. AltaMira Press.
• Bochner, A. P. (1997). It’s About Time: Narrative and the Divided Self. Qualitative Inquiry, 3(4), 418-438. https://doi.org/https://doi.org/10.1177/107780049700300404
• Bochner, A. P. (2017). Heart of the Matter. International Review of Qualitative Research, 10(1), 67-80. https://doi.org/https://doi.org/10.1525/irqr.2017.10.1.67
• Bourdieu, P., & Wacquant, L. (2021). Düşünümsel Sosyolojiye Davet (Nazlı Ökten, Çev.). İletişim Yayınları.
• Boylorn, R. M., & Orbe, M. P. (Ed.). (2014). Introduction: Critical Autoethnography as Method of Choice. İçinde Critical Autoethnography: Intersecting Cultural Identities in Everyday Life (ss. 13-26). Left Coast Press.
• Butz, D., & Besio, K. (2009). Autoethnography. Geography Compass, 3(5), 1660-1674. https://doi.org/10.1111/j.1749-8198.2009.00279.x
• Ceyhan, Ç., Özbaş Anbarlı, Z., & Ova, N. (2017). Zamanın İzinde Kenti Deneyimlemek: Kent ve Bellek Üzerine Oto-Etnografik Bakışlar. Moment Dergi, 4(1), 92-114. https://doi.org/10.17572/moment.411577
• Chang, H. (2008). Autoethnography as Method. Routledge.
• Chang, H. (2022). Individual and Collaborative Autoethnography for Social Science Research. İçinde Tony E. Adams, Stacy Holman Jones, & Carolyn Ellis (Ed.), Handbook of Autoethnography (ss. 53-65). Routledge, Taylor Francis.
• Cooper, R., & Lilyea, B. V. (2021). I’m Interested in Autoethnography, but How Do I Do It? The Qualitative Report, 27(1), 197-208. https://doi.org/https://doi.org/10.46743/2160-3715/2022.5288
• Creswell, J. W. (2016). Nitel Araştırma Yöntemleri: Beş Yaklaşıma Göre Nitel Araştırma ve Araştırma Deseni (Mesut Bütün ve Selçuk Beşir Demir, Çev.; 3. Basım). Siyasal Yayınları.
• Çelik, C., (2009). Türk Din Sosyolojisinde Kuramsal Yaklaşım Sorunu. Türk Bilimsel Derlemeler Dergisi, 2(1), 203-217. Retrieved from https://derleme.gen.tr/index.php/derleme/article/view/32
• Davids, N. (2025). Yersiz Yurtsuz: Postkolonyal Vatandaşlık Üzerine Bir Otoetnografi (Recep Yiğit, Çev.). Mahya Yayıncılık.
• Davie, G. (2006). Din Sosyolojisi: Gelişimi ve Teorik Tartışmalar. İçinde Bünyamin Solmaz & İhsan Çapcıoğlu (Ed.), Din Sosyolojisi: Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar (ss. 97-114). Çizgi Kitabevi.
• Davie, G. (2017). Din Sosyolojisi. Gelişimi ve Teorik Tartışmalar. İçinde Bünyamin Solmaz & İhsan Çapcıoğlu (Ed.), Din Sosyolojisi: Klasik ve Çağdaş Yaklaşımlar (3. Basım, ss. 89-104). Çizgi Yayınları.
• Davies, C. A. (2008). Reflexive Ethnography: A Guide to Researching Selves and Others (Second Edition). Routledge, Taylor Francis.
• Denzin, N. K., & Lincoln, Y. S. (2018). Introduction: The Discipline and Practice of Qualitative Research. İçinde The SAGE Handbook of Qualitative Research. Sage Publication.
• Dilben, F. (2021). Aşina Olunan Beş Vakitli Gün: Mütedeyyin Erkeklerin Sekülerleşme Prati̇kleri. Moment Dergi, 8(1), 88-105. https://doi.org/10.17572/mj2021.1.88105
• Diyanet İşleri Başkanlığı. (2014). Türkiye’de Dinî Hayat. Diyanet İşleri Başkanlığı.
• Durkheim, E. (2018). Dinsel Yaşamın İlk Biçimleri (Özer Ozankaya, Çev.; 2. Basım). Cem Yayınevi.
• Ekemen, H., & Fer, S. (2025). Özgürlükçü Bir Programın Tasarım Sürecindeki Dönüşüm Hareketimin Freire’nin Fikirleri Işığında Otoetnografik Analizi. Mehmet Akif Ersoy University Journal of Education Faculty, (74), 96-111. https://doi.org/10.21764/maeuefd.1543206
• Ellis, C. (1995). Final Negotiations. Temple University Press. JSTOR. http://www.jstor.org/stable/j.ctt14bstkm
• Ellis, C. (2004). The Ethnographic I: A Methodological Novel About Autoethnography. AltaMira Press.
• Ellis, C., Adams, T. E., & Bochner, A. P. (2011). Autoethnography: An Overview. Forum Qualitative Sozialforschung/ Forum: Qualitative Social Research, 12(1). https://doi.org/Retrieved%20from%20http://nbn-resolving.de/urn:nbn:de:0114-fqs1101108
• Ellis, C., & Bochner, A. P. (1996). Composing Ethnography. AltaMira Press.
• Ertit, V. (2015). Endişeli Muhafazakarlar Çağı: Dinden Uzaklaşan Türkiye. Orient Yayınları.
• Fetterman, D. M. (2010). Ethnography: Step-by-Step. Sage Publications.
• Flanagan, K. (2017). Teolojideki Sosyoloji: Düşünümsellik ve İnanç (Emrullah Ataseven, Çev.). Ayrıntı Yayınları.
• Glesne, C. (2020). Nitel Araştırmaya Giriş (Ali Ersoy & Pelin Yalçınoğlu, Çev.; 6. Basım). Anı Yayınları.
• Goodall, H. L. (2006). A Need to Know: The Clandestine History of a CIA Family. Left Coast Press.
• Goodall.Jr., H. L. (Bud). (2000). Writing the New Ethnography. Altamira Press.
• Günay, Ü. (2003). Din Sosyolojisi (6. Basım). İnsan Yayınları.
• Gürel, K. T. (2023). 3. Gün: Felaketin İçinden Bir Otoetnografi Denemesi. Dorlion Yayınları.
• Hayano, D. (1979). Auto-Ethnography: Paradigms, Problems, and Prospects. Human Organization, 38(1), 99-104.
• https://doi.org/https://doi.org/10.17730/humo.38.1.u761n5601t4g318v
• Heider, K. G. (1975). What Do People Do? Dani Auto-Ethnography. Journal of Anthropolojical Research, 31(1), 3-17. https://doi.org/https://doi.org/10.1086/jar.31.1.3629504
• Jago, B. J. (2006). A Primary Act of Imagination: An Autoethnography of Father-Absence. Qualitative Inquiry, 12(2), 398-426. https://doi.org/10.1177/1077800405284599
• Kleinman, A. (2019). The Soul of Care: The Moral Education of A Husband and A Doctor. Penguin Books.
• Knott, K. (2005). Insider/outsider Perspectives. İçinde John R. Hinnels (Ed.), The Routledge Companion to the Study of Religion (ss. 243-258). Routledge, Taylor Francis.
• Lai, W.-F. (2012). Grandparental Death: Through the Lens of an Asian Child. The Qualitative Report, 17(1), 175-190. https://doi.org/https://doi.org/10.46743/2160-3715/2012.1813
• Leblebiciler, A. N. (2022). Sessizliğin Huzursuzluğu: Duy(ama)maya Dair Bir Otoetnografi. İçinde İslam Can & Ejder Ulutaş (Ed.), Duyu Sosyolojisi: Teorik ve Gündelik Tartışmalar. Nobel Yayıncılık.
• Lee, K. V. (2010). An Autoethnography: Music Therapy after Laser Eye Surgery. Qualitative Inquiry, 16(4), 244-248.
• https://doi.org/https://doi.org/10.1177/1077800409351975
• Lindisfarne, N. (2001). Elhamdülillah Laikiz: Cinsiyet, İslam ve Türk Cumhuriyetçiliği (S. Somuncuoğlu, Çev.). İletişim Yayınları.
• Maanen, J. V. (2017). Alanın Hikâyesi (A. Erkan Koca, Çev.). Atıf Yayınları.
• Madison, S. D. (2005). Critical Ethnography: Method, Ethics, and Performance. Thousand Oaks.
• Marx, K., & Engels, F. (2004). Alman İdeolojisi (Feuerbach) (Sevim Belli, Çev.). Sol Yayınları.
• McGuire, M. (2008). Lived Religion: Faith and Practice in Everyday Life. Oxford University Press.
• Merriam, S. B. (2018). Nitel Araştırma Desen ve Uygulama İçin Bir Rehber (S. Turan, Çev.; 3. Basım). Nobel Yayıncılık.
• Meşe, İ. (2019). Bir Mekân Olarak ‘Taşra Üniversitesi̇’ ve Sosyolojinin Taşrası: Eleştirel Bir Deneyim Analizi. Moment Dergi, 6(1), 209-226. https://doi.org/https://doi.org/10.17572//mj2019.1.209226
• Neuman, W. L. (2017). Toplumsal Araştırma Yöntemleri: Nicel ve Nitel Yaklaşımlar (Sedef Özge, Çev.; 9. Basım, C. 2). Yayın Odası Yayıncılık.
• Nişancı, Z. (2023). Sayılarla Türkiye’de Dindarlık. Uluslararası İslam Düşünce Enstitüsü, Mahya.
• Orhon, G. (2025). 12 Eylül Araştırmacısı Olmak Üzerine Özür Dilemeyen Bir Otoetnografi. Sosyoloji Araştırmaları Dergisi, 28(2), 226-249. https://doi.org/10.18490/sosars.1813102
• Pelias, R. J. (2004). A Methodology of The Heart: Evoking Academic and Daily Life. Altamira Press.
• Pew Research Center. (2024, August 9). Where is the Most Religious Place in the World? https://www.pewresearch.org/short-reads/2024/08/09/where-is-the-most-religious-place-in-the-world/
• Poulos, C. N. (2009). Accidental Ethnography: An Inquiry into Family Secrecy. Left Coast Press.
• Reed-Danahay, D. (1997). İntroduction. İçinde Auto/Ethnography: Rewriting the Self and the Social (ss. 1-17). Berg.
• Richardson, L., & Pierre, E. A. St. (2005). Writing: A Methof of Inquiry. İçinde Denzin, Norman K. (Ed.), The Sage Handbook of Qualitative Research. Sage Publication.
• Riis, O. P. (2012). Din Sosyolojisinde Metot (Ahmet Onay, Çev.). İçinde Peter B. Clarke (Ed.), Din Sosyolojisi: Kuram ve Yöntem (ss. 365-388). İmge Kitabevi.
• Saktanber, A. (2017). Siz Nasıl Eğleniyorsanız Biz de Öyle İbadet Ediyoruz": Entelektüellik ve Popüler Kültür Arasında Türkiye’nin Yeni İslamcı Gençliği. İçinde Deniz Kandiyoti, Ayşe Saktanber (Ed.), Kültür Fragmanları: Türkiye’de Gündelik Hayat (4. Basım, ss. 259-275). Metis Yayınları.
• Sevgi, M. A. (2024a). Aynadaki İzler: Etnografinin Hikâyesi. İyidüşün Yayınları.
• Sevgi, M. A. (2024b). Hikâyenin Felsefesi: Otoetnografide Mahremin İfşası ve Etik Kodlar. Beytulhikme An International Journal of Philosophy, 14(3), 835-854. https://doi.org/10.29228/beytulhikme.78057
• Spry, T. (2001). Performing Autoethnography: An Embodied Methodological Praxis. Qualitative İnquiry, 7(6), 706-732. https://doi.org/https://doi.org/10.1177/107780040100700605
• Şerbet, M., & Demirel, E. (2025). Otoetnografik Bir İç Mekan Anlatısı: Çocukluk Evinde Nesneler Aracılığıyla Evin Anlamını Aramak. Sanat Yazıları, (53),745-760. https://doi.org/https://doi.org/10.61742/sanatyazilari.1732000
• Tillmann-Healy, L. M. (1996). A Secret Life in a Culture of Thinness Reflections on Body, Food, and Bulimia. İçinde Carolyn Ellis & Arthur P. Bochner (Ed.), Composing Ethnography (ss. 76-108). AltaMira Press.
• Toker, İ. (2008). Nitel Araştırma Paradigması ve Din. Selçuk Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi, (26/Güz), 55-76.
• Tuğal, C. (2014). Pasif Devrim: İslami Muhalefetin Düzenle Bütünleşmesi (Ferit Burak Aydar, Çev.; 3. Basım). Koç Üniversitesi Yayınları.
• Turam, B. (2011). Türkiye’de İslam ve Devlet: Demokrasi, Etkileşim, Dönüşüm (Pelin Tünaydın, Çev.). İstanbul Bilgi Üniversitesi Yayınları.
• Turgut, B. H. (2022). Kadın Araştırmalarında Meta-Diyalojik Yöntem Arayışları: Bir Alan Deneyimi Olarak Otoetnografi. İstanbul Üniversitesi Kadın Araştırmaları Dergisi, 25, 111-140. https://izlik.org/JA82YC57FX
• Velioğlu, H. (2021). Saraybosna Havası: Bir Gündelik Hayat Etnografisi. İletişim Yayınları.
• Wall, S. (2006). An Autoethnography On Learning About Autoethnography. International Journal of Qualitative Methods, 5(2), 146-160.
• https://doi.org/https://doi.org/10.1177/160940690600500205
• Wall, S. (2008). Easier Said Than Done: Writing An Autoetnography. International Journal Of Qualitative Methods, 7(1), 38-53.
• https://doi.org/https://doi.org/10.1177/160940690800700103
• Weber, M. (2017). Protestan Ahlakı ve Kapitalizmin Ruhu (G. Rızaoğlu, Çev.; 3. Basım). Oda Yayınları.
• Whyte, W. F. (2017). Köşebaşı Toplumu: Bir İtalyan Kenar Mahallesinin Toplumsal Yapısı (Dara Elhüseyni, Çev.). Heretik Yayınları.
• Yılmaz, S. (2017). Din Sosyolojisi Çalışmalarında Alan Araştırması Yapmanın Zorlukları. Journal of History Culture and Art Research, 6(3), 1-31. https://doi.org/https://doi.org/10.7596/taksad.v6i3.950
• Zırh, B. C. (2017). Alevi-Olmayan Bir Araştırmacı Olarak Alevilik Üzerine Çalışmak: Göç-Mekânda Ama Evde Çok-Alanlı Etnografi. Moment Dergi, 4(1), 52-72. https://doi.org/10.17572/moment.411575