Montessori ve STEM Yaklaşımlarının Karşılaştırmalı İncelenmesi: Türkiye’deki Lisansüstü Araştırmaların Analizi

In recent years, early childhood education has increasingly emphasized innovative and child-centered pedagogies. Montessori and STEM approaches, though conceptually distinct, share a common focus on fostering creativity, problem-solving, and holistic child development. In Türkiye, graduate research on these approaches has expanded considerably; however, systematic comparative reviews remain scarce. This study aims to conduct a comparative analysis of graduate theses on Montessori and STEM education in Türkiye. It seeks to identify prevailing methodological trends, thematic focuses, and research gaps to inform future educational practices and scholarly inquiry. The study employed a qualitative document analysis of 80 graduate theses retrieved from the National Thesis Center of the Council of Higher Education. Each thesis was examined by field, department, research level, year, university, study group, sample size, research design, and data analysis techniques. Coding results were summarized using frequency and percentage distribution tables to enable comparative evaluation. Findings revealed that both approaches are predominantly studied within early childhood education, with preschool children and teachers as the main participants. Montessori theses primarily employed experimental and quasi-experimental designs, while STEM theses favored pretest–posttest and mixed-method approaches. Doctoral-level and longitudinal studies were limited. Thematically, Montessori research emphasized creativity, motor skills, and integration with STEM, whereas STEM research focused on scientific process skills, self-efficacy, and teacher perspectives. The results highlight the complementary and integrative potential of Montessori and STEM approaches in early childhood education. It can be said that STEM theories focus more on scientific and cognitive skills, while Montessori theories exhibit a more holistic and developmental-based structure that addresses child development from a multifaceted perspective. Expanding methodological diversity, engaging broader age groups, increasing parental involvement, and embedding both pedagogies into teacher education programs are recommended to strengthen future research and practice.

Son yıllarda erken çocukluk eğitiminde yenilikçi ve çocuk merkezli yaklaşımlara yönelik ilgi artmıştır. Montessori ve STEM yaklaşımları kavramsal olarak farklı olsa da, her ikisi de yaratıcılığı, problem çözme becerilerini ve bütüncül gelişimi desteklemeye odaklanmaktadır. Türkiye’de bu alanlarda yapılan lisansüstü araştırmalar artış göstermiş, ancak sistematik karşılaştırmalar sınırlı kalmıştır. Bu çalışma, Türkiye’de Montessori ve STEM yaklaşımlarına ilişkin lisansüstü tezleri karşılaştırmalı olarak incelemeyi amaçlamaktadır. Araştırma, metodolojik eğilimleri, tematik odakları ve literatürdeki boşlukları belirleyerek gelecekteki eğitim uygulamalarına ve araştırmalara yönelik öneriler sunmaktadır. Çalışmada Yükseköğretim Kurulu Ulusal Tez Merkezi’nden elde edilen toplam 80 lisansüstü tez doküman analizi yöntemiyle incelenmiştir. Tezler; akademik alan, anabilim dalı, üniversite, çalışma grubu, örneklem büyüklüğü, tez türü, araştırma deseni ve veri analiz teknikleri açısından değerlendirilmiştir. Bulgular, her iki yaklaşımın da ağırlıklı olarak okul öncesi eğitim alanında incelendiğini ve ana katılımcıların okul öncesi çocuklar ile öğretmenler olduğunu göstermektedir. Montessori tezlerinde deneysel desenler daha yaygınken, STEM tezlerinde ön test–son test ve karma yöntem yaklaşımlarına daha sık yer verilmiştir. Her iki alanda da doktora düzeyinde ve nitel araştırmaların az olduğu belirlenmiştir. Montessori tezlerinde öne çıkan temalar STEM entegrasyonu, yaratıcı düşünme ve motor beceriler; STEM tezlerinde ise bilimsel süreç becerileri, öz yeterlik ve öğretmen görüşleridir. Bulgular Montessori ve STEM yaklaşımlarının okul öncesi eğitimde birbirini tamamlayıcı ve bütünleştirici bir potansiyele sahip olduğunu ortaya koymaktadır. STEM tezlerinin daha çok bilimsel ve bilişsel becerilere odaklandığı; Montessori tezlerinin ise çocuk gelişimini çok yönlü ele alan daha bütüncül ve gelişim temelli bir yapı sergilediği söylenebilir. Çalışma, yöntemsel çeşitliliğin artırılması, farklı yaş gruplarının sürece dahil edilmesi, ebeveyn katılımının güçlendirilmesi ve her iki yaklaşımın öğretmen eğitimi programlarına entegre edilmesi gerektiğini önermektedir.