Türkiye’de Gençlerin Yaş Ayrımcılığına İlişkin Algılarında Aile ve Kültürel Değerlerin Rolü

Yıl 2026, Cilt: 15 Sayı: 1 , 525 - 546 , 31.03.2026

Işıl Avşar Arik

https://doi.org/10.15869/itobiad.1840374

https://izlik.org/JA39YR98HF

Öz

Bu çalışma, Türkiye’deki gençlerin yaşlılara yönelik tutumlarını kültürel ve ailevi değerler bağlamında incelemektedir. Araştırma, Kağıtçıbaşı’nın aile değişim modeli etrafında özerk, ilişkisel ve özerk–ilişkisel benlik boyutlarının gençlerin yaşlanma algılarını ve yaş ayrımcılığına yönelik tutumlarını nasıl etkilediğini ortaya koymayı amaçlamaktadır. Aileyi yaşlılara karşı tutumların oluştuğu, müzakere edildiği ve dönüştürüldüğü temel kültürel bir alan olarak ön plana çıkaran bu çalışma, literatürde yeterince incelenmemiş aile temelli benlik yapılarının olumlu ve olumsuz anlamda yaşlı ayrımcılığı üzerindeki etkisini ele alarak literatüre katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Nicel araştırma yönteminin tercih edildiği çalışmada kolayda örnekleme tekniğiyle Hatay Mustafa Kemal Üniversitesi’nde örgün eğitim gören, 18-25 yaş arası 232 genç bireye ulaşılmıştır ve çevrimiçi anket yoluyla veriler toplanmıştır. Araştırmanın sonuçlarına göre katılımcıların yaşlı bireylere yönelik tutumlarında cinsiyete göre anlamlı bir farklılık bulunmamıştır. Benzer şekilde, anneanne, babaanne ve dedelerle iletişim sıklığı ya da yaşlılara bakım verme durumu ile yaş ayrımcılığı ölçekleri arasında anlamlı bir fark saptanmamıştır. Bununla birlikte, yaşlı bireylerle kurulan iletişim sıklığı ile yaşlının yaşamının sınırlandırılması ve yaşlıya yönelik pozitif ayrımcılık alt boyutları arasında anlamlı bir ilişki görülmüştür. Aile benliklerindeki yüksek özerklik, hafif düzeyde daha olumsuz ayrımcı tutumlarla ilişkilendirilirken; ilişkisel benlik yapısı, daha fazla destekleyici davranış ve daha düşük düzeyde olumsuz yaşlı ayrımcılığıyla ilişkili bulunmuştur. Buna karşılık ailede özerk-ilişkisel benlik yapısının ise, yaşlı bireylere yönelik daha fazla destek ve daha düşük yaşlı ayrımcılığı ile bağlantılı olduğu görülmüştür. Bu çalışma, bireyselci ve ilişkisel özellikleri bir araya getiren toplumların yaşlılara karşı daha olumlu tutumlar sergilediğini ortaya koyarak, yaş ayrımcılığı konusunda sıklıkla ele alınan katı bireyselci-kolektivist ikileminin sınırlarını ortaya çıkarmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Yaşçılık , Yaşlanma , Gençlik , Aile , Kültürel Değerler

Etik Beyan

Çalışmamın etik açıdan uygun olduğunu beyan ederim.

The Role of Family and Cultural Values in Young Adults’ Perceptions of Ageism in Türkiye

https://izlik.org/JA39YR98HF

Öz

This study examines young people's attitudes towards older adults in Turkey within the context of cultural and family values. The research aims to reveal how Kağıtçıbaşı's family exchange model, cantered on autonomous, relational, and autonomous-relational self-dimensions, influences young people's perceptions of ageing and their attitudes towards ageism. This study, which highlights the family as the fundamental cultural arena where attitudes towards older people are formed, negotiated and transformed, fills an important gap by examining the impact of family-based self-structures, which have not been sufficiently explored in the literature, on ageism. In this study, 232 young individuals aged 18-25 studying at Hatay Mustafa Kemal University were reached using convenience sampling, one of the probability sampling techniques used in quantitative research. No significant differences were found in participants’ attitudes toward older adults based on gender, nor between the frequency of communication with grandparents or providing care and the age discrimination scales. However, a significant relationship emerged between the frequency of contact with older adults and the subscales of restricting the elderly's life and positive discrimination. Higher family autonomy was associated with slightly more negative discriminatory attitudes, whereas a relational self within the family was linked to increased supportive behaviours and reduced negative ageist attitudes. Autonomous–relational self was related to greater support and lower ageism toward older adults. Overall, this study reveals that societies combining individualistic and relational characteristics exhibit more positive attitudes towards older people, thereby highlighting the limitations of the rigid individualistic-collectivist dichotomy often discussed in relation to ageism.

Anahtar Kelimeler

Ageism , Aging , Youth , Family , Cultural Values.

Etik Beyan

I declare that my study complies with ethical standards.

Kaynakça

• Allen, J. O., Solway, E., Kirch, M., Singer, D., Kullgren, J. T., Moïse, V., & Malani, P. N. (2022). Experiences of everyday ageism and the health of older US adults. JAMA Network Open, 5(6), e2217240-e2217240.
• Ayalon, L. and Roy, S. (2023). Combatting ageism in the Western Pacific region. The Lancet Regional Health - Western Pacific, 35. https://doi.org/10.1016/j.lanwpc.2022.100593.
• Ayçiçegi-Dinn, A., & Caldwell-Harris, C. L. (2011). Individualism–collectivism among Americans, Turks and Turkish immigrants to the U.S. International Journal of Intercultural Relations, 35(1), 9–16. https://doi.org/10.1016/j.ijintrel.2010.11.006.
• Butler, R. N. (1980). Ageism: A foreword. Journal of Social Issues, 36(2), 8-11.
• Büyüköztürk, ş. (2016). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: istatistik araştırma desni SPSS uygulamaları ve yorum.(31. Baskı) Pegen akademi yayıncılık.
• Cuddy, A. J. C., Norton, M. I., & Fiske, S. T. (2005). This old stereotype: The pervasiveness and persistence of the elderly stereotype. Journal of Social Issues, 61(2). https://doi.org/10.1111/j.1540-4560.2005.00405.x.
• Dunn, T. J., Baguley, T., & Brunsden, V. (2014). From alpha to omega: A practical solution to the pervasive problem of internal consistency estimation. British journal of psychology, 105(3), 399-412. Euro News (2025). Over 65 and rising: Is the EU facing a demographic crisis? Erişim tarihi: 21.08.2025.
• George, D., & Mallery, M. (2010). SPSS for windows step by step: A simple guide and reference, Pearson.
• Giles, H., Noels, K. A., Williams, A., Ota, H., Lim, T., Ng, S. H., Ryan, E. B. & Somera, L. (2003). Intergenerational communication across cultures: Young people’s perceptions of conversations with family elders, non‑family elders and same‑age peers. Journal of Cross‑Cultural Gerontology, 18(1).
• Göregenli, M. (1997). Individualist–collectivist tendencies in a Turkish sample. Journal of Cross-Cultural Psychology, 28(6).
• Hofstede, G. (1987). The applicability of Mcgregor's Theories in South East Asia. Journal of Management Development 6, 3.
• Huang, C.-S. (2013). Undergraduate Students’ knowledge about aging and attitudes toward older adults in East and West: A socio-economic and cultural exploration. The International Journal of Aging and Human Development, 77(1), 59–76. doi:10.2190/ag.77.1.d.
• Imamoğlu, E. O. & Imamoğlu, V. (1992). Life situations and attitudes of The Turkish elderly toward institutional living within a cross-cultural perspective. Journal Of Gerontology: Psychological Sciences. Vol. 47. No. 2, Pi02-I08.
• Kagitcibasi, C. (2002). A model of family change in cultural context. Online Readings in Psychology and Culture, 6 (3). https://doi.org/10.9707/2307-0919.1059.
• Kağıtçıbaşı, Ç. (2007). Family, self, and human development across cultures, theory and applications (2nd ed.). London: Lawrence Erlbaum Associates.
• Karahan, F. S., Hamarta, E., & Karahan, A. Y. (2016). An anthropological contribution about ageism: Attitudes of elder care and nursing students in Turkey towards Ageism. Studies on Ethno Med, 10(1): 59-64. DOI:10.1080/09735070.2016.11905472.
• Kline, R. B. (2016). Principles and practice of structural equation modeling. Guilford publications.
• Levy, B. (2009). Stereotype embodiment: A psychosocial approach to aging. Current Directions In Psychological Science, 18(6), 332-336.
• Levy, B. R., & Leifheit-Limson, E. (2009). The stereotype-matching effect: greater influence on functioning when age stereotypes correspond to outcomes. Psychology And Aging, 24(1), 230.
• Luo, B., Zhou, K., Jin, E. J., Newman, A., & Liang, J. (2013). Ageism among college students: a comparative study between U.S. and China. Journal of Cross Cultural Gerontology 28:49–63. https://doi.org/10.1007/s10823-013-9186-5.
• McConatha JT, Schnell F, Volkwein K, Riley L, Leach E. (2004). Attitudes toward aging: a comparative analysis of young adults from the United States and Germany. The International Journal of Aging and Human Development. 2003;57(3):203-215. https://doi.org/10.2190/K8Q8-5549-0Y4K-UGG0.
• Ng, R., Chow, T. Y. J., And Yang, W. (2021). Culture linked to increasing ageism during COVID-19: Evidence From A 10-billion-word corpus across 20 Countries. J Gerontol B Psychol Sci Soc Sci, 2021, Vol. 76, No. 9, 1808–1816 https://doi.org/10.1093/geronb/gbab057.
• Ng, R., & Lim-Soh, J. W. (2021). Ageism linked to culture, not demographics: Evidence from an 8-billion-word corpus across 20 countries. The Journals of Gerontology: Series B, 76(9), 1791-1798. https://doi.org/10.1093/geronb/gbaa181.
• North, M. S. and Fiske, S. T. (2015). Modern attitudes toward older adults in the aging world: a cross-cultural meta-analysis. psychological bulletin, American Psychological Association, Vol. 141, No. 5, 993–1021. http://dx.doi.org/10.1037/a0039469.
• Özdemir, Y., & Çok, F. (2011). Ergenlikte özerklik gelişimi. Turkish Psychological Counseling & Guidance Journal, 4(36).
• Palmore, E. B. (2004). Research note: Ageism in Canada and the United States. Journal of Cross-Cultural Gerontology 19: 41–46.
• Polat, H., Yalçinöz Baysal, H., & Aktaş, B. (2017). Determination of ageism attitudes of adults in two different provinces. Turkish Journal of Geriatrics/Türk Geriatri Dergisi, 20(4).
• Pritchard-Jones, L. (2014). Ageism and autonomy in health care: Explorations through a relational lens. Health care analysis, 25(1), 72-89. https://doi.org/10.1007/s10728-014-0288-1.
• Rhoads, E. C. (1984). Revaluation of the aging and modernization theory: The Samoan evidence. The Gerontologist, 24(3), 243-250.
• Şah, U. & Eroğlu Şah, D. (2022). “Individualism-Collectivism” As a cultural dimension and the studies in Turkey. EUL Journal of Social Sciences, (Xiii-Ii): 108-121.
• Şahin, H., Kılıç, C., & Günay, G. (2022). Bireylerin yaşlı ayrımcılığı algıları üzerinde özgeciliğin etkisinin incelenmesi. Unika Sağlık Bilimleri Dergisi, 2(3), 308-320. http://dx.doi.org/10.47327/unikasaglik.75.
• Tavernier, W. D., Naegele, L., & Hess, M. (2019). A critical perspective on ageism and modernization theory. Social Inclusion, 7(3), 54-57.
• TurkStat (Turkish Statistical Institute) (2018). Statistics on the elderly.
• TurkStat (Turkish Statistical Institute) (2023). Statistics on the elderly. Publication Date: March 27, 2024. https://veriportali.tuik.gov.tr/tr/press/53710.
• Tuncer, N. & Urfa, S. (2024). Sosyal çalışmada nicel araştırma, Hatiboğlu-Kısat B. Ve Özateş Gelmez, Ö. (ed.). Sosyal çalışmada araştırma içinde. Ankara: Nika Yayınevi.
• United Nations. (2019). World population aging, Highlights. https://www.un.org/en/development/desa/population/publications/pdf/ageing/WorldPoWorldPopulatio2019-Highlights.pdf.
• United States (US) Census Bureau (2020). The older population: 2020. https://www2.census.gov/library/publications/decennial/2020/census-briefs/c2020br-07.pdf.
• Vauclair, C. M., Hanke, K., Huang, L. L., & Abrams, D. (2017). Are Asian cultures really less ageist than Western ones? It depends on the questions asked. International Journal of Psychology, Vol. 52, No. 2, 136–144, https://doi.org/10.1002/ijop.12292.
• Vefikuluçay Yılmaz, D., & Terzioglu, F. (2011). Development and psychometric evaluation of ageism attitude scale among the university students. Turkish Journal of Geriatrics/Türk Geriatri Dergisi, 14(3).
• Yaghoobzadeh, A., Asgari, P., Nasrabadi, A. N., Mirlashari, J., & Navab, E. (2023). Explaining the process of formation of ageism among the Iranian older adults. BMC psychology, 11(1), 123. https://doi.org/10.1186/s40359-023-01153-y.
• Wise, R., & Kilci, B. (2023). Exploring The benefits of frequent and positive intergenerational contact on young adults'behavioral intentions toward older adults: the moderating role of optimism and aging attitudes. International Journal of Social And Humanities Sciences, 7(2), 47-74.
• World Health Organisation (WHO) (2025). Ageing and health. https://www.who.int/news-room/fact-sheets/detail/ageing-and-health?utm_source