Dijital Pazarlama İçeriklerine Maruziyetin Ölçümü: Çok Boyutlu Ölçek Geliştirme Çalışması
Öz
Bu çalışmanın amacı, genç yetişkinlerin yiyecek ve içecek pazarlamasına yönelik dijital pazarlama içeriklerine maruziyet düzeylerini ölçebilecek geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı geliştirmektir. Dijital pazarlama içeriklerine maruziyetin farklı kanallar, içerik türleri ve etkileşim düzeyleri aracılığıyla gerçekleşen çok boyutlu bir yapı olduğu varsayımından hareketle, yiyecek ve içecek odaklı dijital pazarlama içeriklerine maruziyeti ölçmeye yönelik bir ölçek geliştirilmiştir. Araştırma, nicel araştırma yaklaşımına dayalı metodolojik bir ölçek geliştirme çalışması olarak tasarlanmıştır. Ölçek geliştirme sürecinde öncelikle dijital pazarlama, medya maruziyeti, tüketici davranışları ve yiyecek-içecek pazarlaması alanlarındaki literatür incelenmiş ve 112 maddelik bir madde havuzu oluşturulmuştur. Uzman görüşleri doğrultusunda ölçek sadeleştirilerek 12 maddelik nihai taslak form elde edilmiştir. Pilot uygulama 150 genç yetişkin üzerinde gerçekleştirilmiş, ardından ölçeğin geçerlik ve güvenirlik analizleri için 495 katılımcıdan veri toplanmıştır. Yapı geçerliliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), güvenirlik değerlendirmesi için ise Cronbach Alfa katsayısı, Ortalama Açıklanan Varyans (AVE) ve Bileşik Güvenirlik (CR) analizleri uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin üç faktörlü ve 12 maddelik bir yapıya sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin faktör yapısı; Aktif Katılım Odaklı Maruz Kalma, Hedeflenmiş Kanal Maruziyeti ve Genel Dijital Ortam Maruziyeti boyutlarından oluşmaktadır. Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda ölçeğin toplam varyansın %65,58’ini açıkladığı belirlenmiştir. KMO değerinin 0,861 ve Bartlett Küresellik Testi sonucunun anlamlı olması, veri setinin faktör analizine uygun olduğunu göstermiştir. Doğrulayıcı Faktör Analizi sonucunda elde edilen uyum indeksleri (RMSEA=0,069; GFI=0,901; CFI=0,913; IFI=0,914) modelin kabul edilebilir uyum düzeyine sahip olduğunu ortaya koymuştur. Ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı 0,761 olarak hesaplanmış ve ölçeğin yeterli düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu belirlenmiştir. Elde edilen bulgular doğrultusunda geliştirilen ölçeğin, yiyecek ve içecek pazarlamasına yönelik dijital içerik maruziyetinin ölçülmesinde kullanılabilecek geçerli ve güvenilir bir araç olduğu sonucuna ulaşılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Ölçek Geliştirme, Dijital Pazarlama İçerikleri, Maruziyet, Dijital İçerik Maruziyeti, Genç Yetişkin, Yiyecek ve İçecek Pazarlaması
Etik Beyan
Kaynakça
- Alpar, R. (2020). Spor, sağlık ve eğitim bilimlerinden örneklerle uygulamalı istatistik ve geçerlik-güvenilirlik. Ankara: Detay Yayıncılık.
- Alvy, L. M., & Calvert, S. L. (2008). Food marketing on popular children’s web sites: A content analysis. Journal of the American Dietetic Association, 108(4), 710–713. https://doi.org/10.1016/j.jada.2008.01.006
- Anil, A., & Francis, J. J. (2023). Effect of push-up notifications by online food delivery apps (OFD) on customer behaviour in Chennai. Academy of Marketing Studies Journal, 27(4), 1–6.
- Ardıç Çobaner, A. (2019). Dijital medyada çocuklara yönelik yiyecek ve içecek pazarlaması: Facebook örneği. Kırıkkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 9(2), 287–306. https://izlik.org/JA22PH66UN
- Aslan Oğuz, E., Strle, G., & Košir, A. (2023). Multimedia ad exposure scale: Measuring short-term impact of online ad exposure. Multimedia Tools and Applications, 82, 38421–38445. https://doi.org/10.1007/s11042-023-14401-5
- Boelsen-Robinson, T., Velazquez, A., Chung, A., Peeters, A., & Backholer, K. (2022). Digital marketing of unhealthy foods and beverages to children and young people: A systematic review. Obesity Reviews, 23(8), e13449. https://doi.org/10.1111/obr.13449
- Boerman, S. C., Kruikemeier, S., & Zuiderveen Borgesius, F. J. (2017). Online behavioral advertising: A literature review and research agenda. Journal of Advertising, 46(3), 363–376. https://doi.org/10.1080/00913367.2017.1339368
- Boyland, E., McGale, L., Maden, M., Hounsome, J., Boland, A., & Jones, A. (2022). Systematic review of the effect of policies to restrict the marketing of foods and non-alcoholic beverages to which children are exposed. Obesity Reviews, 23(8), e13447. https://doi.org/10.1111/obr.13447
- Brajnik, G., & Gabrielli, S. (2010). A review of online advertising effects on the user experience. International Journal of Human–Computer Interaction, 26(10), 971–997. https://doi.org/10.1080/10447318.2010.502100
- Briggs S. R. & Cheek, J. M. (1986). The role of factor-analysis in the development and evaluation of personality scales. Journal of Personality. 54(1), 106-148. https://doi.org/10.1111/j.1467-6494.1986.tb00391.x