Özel Yetenekli Çocukların Ebeveynlerine Uygulanan Aile Eğitim Programının Ebeveyn Yetkinliklerine ve Yaşam Becerilerine Etkisi
Öz
Araştırmanın amacı özel yetenekli çocukların ebeveynlerine uygulanan aile eğitim programının ebeveyn yetkinliklerine ve yaşam becerilerine etkisini incelemektir. Araştırma İstanbul ilinde bir Bilim ve Sanat Merkezi’nde özel yetenekli öğrencisi olan ebeveynler ile gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda araştırma 2x2’lik deney-kontrol gruplu ve ön test-son test ölçümlerine dayanan yarı deneysel bir desende yürütülmüştür. Araştırma 12 deney grubunda, 12 kontrol grubunda yer alan katılımcılardan olmak üzere 24 kişi ile yürütülmüştür. Her iki gruptan ön test ve son test ölçümleri alınmış olup deney grubuna 9 haftalık eğitim programı uygulanmış kontrol grubuna herhangi bir çalışma yapılmamıştır. Oturumların etkililiği, nicel ölçümlerin yanı sıra her oturum sonunda uygulanan oturum değerlendirme formlarından elde edilen veriler doğrultusunda nitel bir boyutta da ele alınmıştır. Bu kapsamda araştırma verileri Ebeveyn Yetkinlikleri Ölçeği, Yaşam Becerileri Ölçeği ve oturum değerlendirme formları ile toplanmıştır. Çalışmaya ilişkin istatistiksel analizler SPSS 25.0 paket programı kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Deney ve kontrol gruplarının ön test ve son test puanları arasındaki farkların karşılaştırılmasında bağımsız gruplar t testi uygulanmıştır. Ayrıca, deney ve kontrol gruplarının kendi içlerinde ön test ve son test puanları arasındaki değişimi incelemek amacıyla bağımlı gruplar t testi kullanılmıştır. Analiz sonuçlarına göre deney grubunda yer alan katılımcıların ebeveyn yetkinlikleri ve yaşam beceri düzeyleri ön test verilerine göre anlamlı düzeyde artış göstermiştir. Nitel analiz sonuçlarının ise nicel analiz sonuçlarını destekler nitelikte olduğu görülerek katılımcı ifadelerinin “Ebeveynlerin psikoeğitsel destek yoluyla güçlenmesi, ebeveyn öz farkındalığının gelişmesi, ebeveynlikte bilinçlenme, ebeveynlikte empati ve iletişim becerileri, mükemmeliyetçilikten esnek ebeveynliğe, beceri temelli ebeveynlik, zorluklarla birlikte baş etme, bilinçli zaman yönetimi, kendini ve çocuğu tanıma yoluyla ebeveynlikte bütünleşme” temaları etrafında birleşmiştir. Sonuç olarak “Özel Yetenekli Çocuğum Var Aile Eğitim Programı” ebeveyn yetkinliklerini ve yaşam becerilerini artırmada etkili bulunmuştur.
Anahtar Kelimeler
Özel Yeteneklilik, Ebeveyn Yetkinliği, Yaşam Becerileri, Aile Temelli Müdahale, Psikoeğitim
Etik Beyan
Kaynakça
- Bandura, A. (1986). Social foundations of thought and action: A social cognitive theory. Prentice Hall.
- Baumrind, D. (1991). The influence of parenting style on adolescent competence and substance use. The Journal of Early Adolescence, 11(1), 56–95. https://doi.org/10.1177/0272431691111004
- Bolat, Y., & Balaman, F. (2017). Yaşam becerileri ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 6(4), 22–39.
- Bostancı, E., & Akgül, H. (2025). Özel çocuk özel anne psikoeğitim programının etkililiğinin incelenmesi. Academia Eğitim Araştırmaları Dergisi, 10(1), 45–60. https://doi.org/10.53506/egitim.1535585
- Bögels, S. M., Lehtonen, A., & Restifo, K. (2014). Mindful parenting in mental health care. Mindfulness, 5(2), 107–120. https://doi.org/10.1007/s12671-012-0169-2
- Büyüköztürk, Ş. (2011). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı (13. bs.). Pegem Akademi.
- Caprara, G. V., Regalia, C., Scabini, E., Barbanelli, C., & Bandura, A. (2004). Assessment of filial, parental, marital, and collective family efficacy beliefs. European Journal of Psychological Assessment, 20(4), 247–261. https://doi.org/10.1027/1015-5759.20.4.247
- Cohen, J. (1988). Statistical power analysis for the behavioral sciences (2nd ed.). Lawrence Erlbaum Associates.
- Creswell, J. W., & Plano Clark, V. L. (2018). Designing and conducting mixed methods research (3rd ed.). SAGE.
- Crnic, K., & Low, C. (2002). Everyday stresses and parenting. In M. H. Bornstein (Ed.), Handbook of parenting (pp. 243–267). Lawrence Erlbaum.