Parricide’i Yeniden Düşünmek: Aile İçi Otorite, Utanç ve Kuşaklararası Aktarımın Klinik Sosyolojik Analizi
Öz
Parricide, bireyin annesini ya da babasını öldürmesini ifade eden ve aileye, ebeveynliğe ve kuşaklararası sürekliliğe atfedilen güçlü kültürel ve ahlaki anlamlar nedeniyle son derece ağır bir şiddet biçimi olarak değerlendirilen bir olgudur. Düşük görülme sıklığına rağmen taşıdığı klinik, toplumsal ve sembolik ağırlık, bu olguyu yalnızca adli bir mesele olmaktan çıkararak çok katmanlı bir analiz konusu hâline getirmektedir. Bu çalışma, parricide’i bireysel patolojiye ya da istisnai suç anlatılarına indirgemeden, klinik sosyoloji perspektifi içinde yeniden düşünmeyi amaçlamaktadır. Araştırmada özgün bir ampirik veri seti oluşturulmamış; bunun yerine eleştirel literatür analizi ve kuramsal sentez yöntemi kullanılmıştır. Bu kapsamda uluslararası parricide literatürü, adli psikiyatri ve kriminoloji çalışmaları ile Türkiye bağlamına ilişkin sınırlı ampirik bulgular birlikte değerlendirilmiştir. Çalışma, parricide’in yalnızca bireysel düzeyde değil, aynı zamanda ilişkisel, duygusal ve toplumsal bağlam içinde ele alınması gerektiğini ortaya koymaktadır. Analizde aile içi otorite ilişkileri, tanınma yoksunluğu, utanç deneyimi, bastırılmış duygular, sessizlik pratikleri, erkeklik normları, adli söylem ve kuşaklararası aktarım süreçleri temel eksenler olarak incelenmiştir. Bu çerçevede parricide, ani ve nedensiz bir şiddet patlaması olarak değil; uzun süre biriken ilişkisel gerilimlerin, çözümlenmemiş çatışmaların, duygusal baskının ve öznel sıkışmışlık deneyiminin taşınamaz hâle geldiği bir kırılma momenti olarak kavramsallaştırılmıştır. Türkiye bağlamında aile kurumunun kutsallaştırılması, ebeveyn otoritesinin meşrulaştırılması ve aile içi sorunların “özel alan” söylemiyle görünmezleştirilmesi, bu tür vakaların hem toplumsal hem de akademik düzeyde sınırlı biçimde tartışılmasına yol açmaktadır. Ayrıca medyada bu tür olayların çoğu zaman bireysel cinnet anlatıları içinde sunulması, olgunun ilişkisel boyutunun görünmez kalmasına katkıda bulunmaktadır. Bu çalışma, parricide’i bireysel sorumluluk ile ilişkisel ve toplumsal koşullar arasındaki gerilimde ortaya çıkan çok katmanlı bir toplumsal semptom olarak değerlendirmektedir.
Anahtar Kelimeler
Parricide, Klinik Sosyoloji, Aile İçi Otorite, Kuşaklararası Aktarım, Toplumsal Şiddet
Kaynakça
- Adalet Bakanlığı Adli Sicil ve İstatistik Genel Müdürlüğü. (2025). Adalet İstatistikleri 2025. https://adlisicil.adalet.gov.tr/Resimler/SayfaDokuman/202604060901356772025AdaletİstatistikleriKitabı.pdf
- Ağıllı, S. E. (2023). Babalık deneyimlerini şekillendirmede annelerin rolü: Bir yaşamöyküsü çalışması. Karatay Sosyal Araştırmalar Dergisi, 11, 221-254. https://doi.org/10.54557/karataysad.1327424
- Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı. (2013). Türkiye aile yapısı araştırması. https://www.aile.gov.tr/media/50219/taya2013trk.pdf
- Akdeniz, G. (2019). Homicide trends in Turkey: A review of publicly available data. Journal of Penal Law and Criminology, 7(1), 1–25. https://doi.org/10.26650/JPLC2019-0003
- Altınay, A. G., & Arat, Y. (2007). Türkiye’de kadına yönelik şiddet (2. bs.). Punto Baskı Çözümleri.
- Başbakanlık Kadının Statüsü Genel Müdürlüğü. (2009). Türkiye’de kadına yönelik aile içi şiddet araştırması. Ankara. http://www.hips.hacettepe.edu.tr/eng/dokumanlar/2008-TDVAW_Main_Report.pdf
- Boszormenyi-Nagy, I., & Spark, G. M. (1973). Invisible loyalties: Reciprocity in intergenerational family therapy. New York: Harper & Row.
- Bourdieu, P., & Passeron, J.-C. (1977). Reproduction in education, society and culture. London, UK: Sage.
- Bourdieu, P. (2001). Langage et pouvoir symbolique. Paris: Éditions du Seuil.
- Bourget, D., Gagné, P., & Labelle, M.-È. (2007). Parricide: A comparative study of matricide versus patricide. Journal of the American Academy of Psychiatry and the Law, 35(3), 306–312. https://jaapl.org/content/jaapl/35/3/306.full.pdf