Gastrodiplomasinin Üretim Hinterlandı: Yumuşak Güç İnşasında Hizmet Çalışanlarının Kültürel Elçi Olarak Stratejik Rolü
Öz
Gastrodiplomasi, Türkiye’nin imparatorluktan miras kalan köklü mutfak kültürünü küresel bir cazibe unsuruna dönüştürerek uluslararası imaj inşasında ve yumuşak güç kazanımında stratejik bir rol üstlenmektedir. Kamu otoriteleri tarafından son yıllarda kurumsallaşan bu makro stratejinin sürdürülebilirliği, sunulan gastronomik ürünün niteliği kadar bu deneyimi özel sektörde fiilen icra eden insan kaynağının kalitesi ve performansıyla da yakından ilişkilidir. Bu çalışma, Türkiye’nin gastrodiplomasi stratejisini Goffman’ın dramaturjik teorisi perspektifiyle ele alarak, kurgulanan ön sahne hedefleri ile bu hedefleri hayata geçiren arka sahne (üretim hinterlandı) dinamikleri arasındaki stratejik bütünleşmeyi analiz etmeyi amaçlamaktadır. Nitel araştırma yöntemlerinden doküman incelemesi tekniğinin uygulandığı çalışmada; T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı (KTB) stratejik planı (2024-2028), Türkiye İş Kurumu (İŞKUR) ve Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK) verileri, GoTürkiye portalı, Türk Mutfağı Haftası web sayfası, Asırlık Tariflerle Türk Mutfağı eseri ve ilgili literatür bütüncül bir yaklaşımla değerlendirilmiştir. Araştırma bulguları, hizmet sektörü çalışanlarının sergilediği performansın arka planda üç temel yapısal kısıtla sınırlandığını ortaya koymaktadır. Bu kısıtlar; nitelikli işgücü arzındaki daralma, stratejik diplomatik beklentiler ile mevcut mesleki yetkinlikler arasındaki makas ve istihdamın geçici, düşük ücretli yapısal doğasıdır. Verilerin de teyit ettiği üzere, arka sahnede yaşanan yüksek personel devir hızı ve tükenmişlik sorunları, ön sahnede sergilenen misafirperverlik performansını zedeleyerek dramaturjik sadakatin çözülmesi ve performans kesintisi riskini doğurmaktadır. Bu nedenle çalışan statüsünün Mesleki Yeterlilik Kurumu standartlarıyla entegre biçimde Turizm Meslek Uzmanı olarak konumlandırılması, Gastro-Diplomat yetkinlik programlarının hayata geçirilmesi, kadın emeğini destekleyen aile dostu insan kaynakları uygulamalarının yaygınlaştırılması ve mevsimselliğin olumsuz etkilerini onaracak sürdürülebilir istihdam modellerinin geliştirilmesi önerilmektedir. Bu bağlamda araştırma, makro düzeydeki ulus markalama stratejilerine mikro düzeydeki emek süreçlerini entegre eden insan odaklı bir politika vizyonu sunmaktadır.
Anahtar Kelimeler
Gastrodiplomasi, Üretim Hinterlandı, Yumuşak Güç, Dramaturjik Teori, Kültürel Elçi
Etik Beyan
Kaynakça
- Akoğlu, A., Cansızoğlu, S., Orhan, N., & Özdemir, Z. (2017). Gastronomi ve mutfak sanatları eğitimi alan öğrencilerin sektörde çalışmaya yönelik bakış açıları. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 5(2), 146-159. https://doi.org/10.21325/jotags.2017.74
- Akova, O., Tanrıverdi, H., & Kahraman, O. C. (2015). Otel işletmelerinde işgören devir hızına etki eden risk faktörlerinin belirlenmesine yönelik bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi Vizyoner Dergisi, 6(12), 87-107. https://izlik.org/JA96DC65HA
- Baum, T. (2015). Human resources in tourism: Still waiting for change? – A 2015 reprise. Tourism Management, 50, 204-212. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2015.02.001
- Belardi, S., Knox, A., & Wright, C. F. (2021). Too hot to handle? An analysis of chefs’ job quality in Australian restaurants. Journal of Industrial Relations, 63(1), 3-26. https://doi.org/10.1177/0022185620940375
- Chapple-Sokol, S. (2013). Culinary diplomacy: Breaking bread to win hearts and minds. The Hague Journal of Diplomacy, 8(2), 161-183. https://doi.org/10.1163/1871191X-12341244
- Cui, B., Liang, C. B., Wang, L. D., Chen, X., Xu, M. Y., Ke, J., & Tian, Y. (2023). Job burnout is associated with poorer hand-washing behaviors among restaurant kitchen chefs: Evidence from Jiangsu Province, China. Psychology, Health & Medicine, 28(3), 755-763. https://doi.org/10.1080/13548506.2021.2004316
- Çanakçı, T., & Birdir, S. S. (2020). Dört ve beş yıldızlı otel mutfak şeflerinin işten ayrılma nedenleri. İşletme Araştırmaları Dergisi, 12(2), 1176-1191. https://doi.org/10.20491/isarder.2020.904
- Çevik, A., & Aslan, Z. (2020). Dünyada ve Türkiye’de gastrodiplomasi uygulamaları üzerine bir araştırma. Journal of Tourism & Gastronomy Studies, 8(3), 2298-2317. https://doi.org/10.21325/jotags.2020.661
- Davidson, M. C., Timo, N., & Wang, Y. (2010). How much does labour turnover cost? A case study of Australian four-and five-star hotels. International Journal of Contemporary Hospitality Management, 22(4), 451-466. https://doi.org/10.1108/09596111011042686
- Demir, M., & Olcay, A. (2020). Yiyecek-içecek işletmelerinde çalışanların mesleki tükenmişlik düzeylerinin işten ayrılma niyetine etkisi. Journal of International Social Research, 13(73), 988-1002. https://doi.org/10.17719/jisr.11097