Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

Çisem Bektur

doi:10.15869/itobiad.1911811

EN TR

Öz

The Effects of Macroeconomic Indicators and Geopolitical Uncertainties on the BIST100 Index Level: The Case of Türkiye

Öz

The supply and demand for stocks, long-run financial instruments traded in capital markets, are affected by numerous factors such as inflation, unemployment rates, geopolitical risks, industrial production index, interest rates, and economic growth. The interaction among these variables plays a crucial role in determining the direction of financial markets. For instance, an increase in geopolitical risk can disrupt a country's economic activities and lead to unemployment. The reverse is also true; a high unemployment rate increases economic vulnerability, further fueling the perception of a geopolitical crisis. These effects create negative pressure on the stock market, fundamentally undermining the economy and, as a result of market insecurity, reducing stock market performance. The main objective of this study is to reveal the long-run effects of the unemployment rate, inflation (CPI), and geopolitical risk on the BIST100 index level in Türkiye. The study aims to contribute to the existing literature by examining the combined effect of macroeconomic indicators and geopolitical risk on financial markets within a holistic framework. Monthly data covering the period 2005:01-2025:05 are employed in the study. First, the stationarity properties of the variables are tested using Augmented Dickey-Fuller and Fourier Augmented Dickey-Fuller unit root tests. The results indicate that all variables, except inflation, become stationary after taking their first differences. Subsequently, to examine the existence of a long-run relationship between the variables, the Fourier Bootstrap ARDL cointegration test is applied, and the findings indicated that the variables are cointegrated. The long-run estimation results reveal that unemployment has a statistically significant negative effect on the BIST100 index level, whereas inflation exerts a statistically significant positive effect. In contrast, no significant relationship is found between geopolitical risk and the BIST100 index level. This relationship between macroeconomic indicators and financial markets has important implications for understanding investor behavior and for policymakers' decision-making processes.

Anahtar Kelimeler

BIST100 Index Level, Geopolitical Risk, Unemployment Rate, Inflation, Fourier Bootstrap ARDL Cointegration Test

Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

Öz

Sermaye piyasalarında işlem gören uzun vadeli bir finansal enstrüman olan hisse senetlerine yönelik arz-talep enflasyon, işsizlik oranı, jeopolitik risk sanayi üretim endeksi, faiz oranı, ekonomik büyüme gibi birçok değişkenden etkilenmektedir. Bu değişkenler arasında oluşan karşılıklı etkileşim, finansal piyasaların yönünü belirleyici bir rol oynamaktadır. Örneğin, jeopolitik riskteki artış bir ülkenin ekonomik faaliyetlerini aksatarak o ülkede işsizliğe de sebep olabilir. Bu durumun tersi de geçerlidir. Yani, yüksek işsizlik oranı ekonomik dayanıksızlığı artırarak, jeopolitik kriz algısını daha da harekete geçirir. Bu etkiler ise borsa üzerinde olumsuz baskı oluşturarak, ekonomiyi temelden sarsar ve piyasada güvensizlik sonucu da borsa performansını düşürür. Bu çalışmanın temel amacı, Türkiye'de işsizlik oranı, enflasyon (TÜFE) ve jeopolitik riskin BIST100 endeks düzeyi üzerindeki uzun dönem etkilerini ortaya koymaktır. Çalışma, makroekonomik göstergeler ile jeopolitik riskin finansal piyasalar üzerindeki ortak etkisini bütüncül bir çerçevede inceleyerek literatürdeki boşluğa katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Çalışmada 2005:01-2025:05 dönemini kapsayan aylık veriler kullanılmıştır. Öncelikle, değişkenlerin birim köklü olup olmadığı Augmented Dickey Fuller ve Fourier Augmented Dickey Fuller birim kök testleri aracılığıyla sınanmıştır. Enflasyon değişkeni hariç diğer tüm değişkenlerin birinci farkta durağan olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Değişkenler arasındaki uzun dönem ilişkinin varlığını incelemek amacıyla Fourier Bootstrap ARDL eşbütünleşme testi kullanılmış olup, elde edilen bulgular söz konusu değişkenlerin eşbütünleşik olduğu sonucunu ortaya koymuştur. Buradan hareketle, BIST100 endeks düzeyi işsizlik oranından olumsuz yönde etkilenirken, enflasyondan ise olumlu yönde etkilediği ve her iki sonucun da anlamlı olduğu gözlemlenmiştir. Buna karşılık, jeopolitik risk ile BIST100 endeks düzeyi arasında anlamlı bir ilişki tespit edilememiştir. Makroekonomik göstergeler ve finansal piyasalar arasında rastlanılan bu ilişki gerek yatırımcı davranışlarının anlaşılması gerekse politika yapıcıların karar almaları aşamasında önemli sonuçlar ortaya koymaktadır.

Anahtar Kelimeler: BIST100 Endeks Düzeyi, Jeopolitik Risk, İşsizlik Oranı, Enflasyon, Fourier Bootstrap ARDL Eşbütünleşme Testi

Anahtar Kelimeler

BIST100 Endeks Düzeyi, Jeopolitik Risk, İşsizlik Oranı, Enflasyon, Fourier Bootstrap ARDL Eşbütünleşme Testi

Öz

Kaynakça

Adusei, M. (2014). The inflation-stock market returns nexus: evidence from the Ghana stock exchange. Journal of Economics and International Finance, 6(2), 38. https://doi.org/10.5897/JEIF2013.0556
Agoraki, M. E. K., Kouretas, G. P., & Laopodis, N. T. (2022). Geopolitical risks, uncertainty, and stock market performance. Economic and Political Studies, 10(3), 253-265. https://doi.org/10.1080/20954816.2022.2095749
Agyei, S. K. (2023). Emerging markets equities’ response to geopolitical risk: Time-frequency evidence from the Russian-Ukrainian conflict era. Heliyon, 9(2). https://doi.org/10.1016/j.heliyon.2023.e13319
Ahmetoğulları K. (2025). Makroekonomik dinamikler ve hisse senedi piyasası tepkileri: CDS primleri, döviz kuru, faiz oranları ve para arzına BIST 100'ün duyarlılığının ampirik analizi. Politik Ekonomik Kuram, 9(1), 1-16. https://doi.org/10.30586/pek.1569794
Aktaş, M., & Akdağ, S. (2013). Türkiye’de ekonomik faktörlerin hisse senedi fiyatları ile ilişkilerinin araştırılması. International Journal of Social Science Research, 2(1), 50-67. https://izlik.org/JA95AE84GL
Akyurt, E. (2024). Enflasyon ve enflasyon belirsizliğinin hisse senedi getirilerine etkisi: Borsa İstanbul örneği (The Effect of Inflation and Inflation Uncertainty on Stock Returns: The Borsa Istanbul example). Available at SSRN 4989648. https://dx.doi.org/10.2139/ssrn.4989648
Alagidede, P. (2009). Relationship between stock returns and inflation. Applied Economics Letters, 16(14), 1403–1408. https://doi.org/10.1080/13504850701537682
Alqahtani, A., Bouri, E., & Vo, X. V. (2020). Predictability of GCC stock returns: The role of geopolitical risk and crude oil returns. Economic Analysis and Policy, 68, 239-249. https://doi.org/10.1016/j.eap.2020.09.017
Alper, D., & Kara, E. (2017). Borsa İstanbul’da hisse senedi getirilerini etkileyen makroekonomik faktörler: BİST sınai endeksi üzerine bir araştırma. Süleyman Demirel Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 22(3), 713-730. https://izlik.org/JA92JR99JC
Altınbaş, H., Kutay, N., & Akkaya, C. (2015). Makroekonomik faktörlerin hisse senedi piyasaları üzerindeki etkisi: Borsa İstanbul üzerine bir uygulama. Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 4(2), 30-49. https://izlik.org/JA22US52LN

Atanasov, V. (2021). Unemployment and aggregate stock returns. Journal of Banking and Finance, 129, 106159. https://doi.org/10.1016/j.jbankfin.2021.106159
Becker, R., Enders, W., & Lee, J. (2006). A stationarity test in the presence of an unknown number of smooth breaks. Journal of Time Series Analysis, 27(3), 381-409. https://doi.org/10.1111/j.1467-9892.2006.00478.x
Caldara, D., & Iacoviello, M. (2022). Measuring geopolitical risk. American Economic Review, 112(4), 1194–1225. https://doi.org/10.1257/aer.20191823
Chauque, D. F. F., & Rayappan, P. A. (2018). The impact of macroeconomic variables on stock market performance: A case of Malaysia. Edelweiss Applied Science and Technology, 2(1), 100-104. https://doi.org/10.33805/2576.8484.122
Chiah, M., Long, H., Zaremba, A., & Umar, Z. (2023). Trade competitiveness and the aggregate returns in global stock markets. Journal of Economic Dynamics and Control, 148, 104618. https://doi.org/10.1016/j.jedc.2023.104618
Choudhry, T. (2001). Inflation and rates of return on stocks: Evidence from high inflation countries. Journal of International Financial Markets, Institutions and Money, 11(1), 75-96. https://doi.org/10.1016/S1042-4431(00)00037-8
Coşkuner, M., & Özer, A. (2024). Döviz kuru ve enflasyonun hisse senedi getirisi üzerindeki etkisi. Balıkesir Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 5(1), 15-24. https://izlik.org/JA72UM28CH
Demiralay, S., & Kılıçaslan, E. (2019). The impact of geopolitical risks on travel and leisure stocks. Tourism Management, 75, 460-476. https://doi.org/10.1016/j.tourman.2019.06.013
Enders, W., & Lee, J. (2012). The flexible Fourier form and Dickey–Fuller type unit root tests. Economics Letters, 117(1), 196-199. https://doi.org/10.1016/j.econlet.2012.04.081
Esen, Ö., Yıldırım, D. Ç., & Akyurt, E. (2025). How inflation and its uncertainty affect stock returns: Insights from Borsa Istanbul. Trends in Business and Economics, 39(2), 117–128. https://doi.org/10.16951/trendbusecon.1572654
Fama, E. F. (1990). Term-structure forecasts of interest rates, inflation and real returns. Journal of monetary economics, 25(1), 59-76. https://doi.org/10.1016/0304-3932(90)90045-6
Fendoğlu, S., Qureshi, M. S., & Suntheim, F. (2025). Geopolitical risks: Implications for asset prices and financial stability. Global Financial Stability Report, Chapter 2. https://doi.org/10.5089/9798229003261.082.CH002
Gonzalo, J., & Taamouti, A. (2017). The reaction of stock market returns to unemployment. Studies in Nonlinear Dynamics & Econometrics, 21(4), 20150078. https://doi.org/10.1515/snde-2015-0078
Han, A. (2024). Korku ve güvenin yatırımcı davranışlarına etkisi: Kırılmalı testlerden kanıtlar. Kastamonu Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 26(2), 344–369. https://izlik.org/JA23CW83XG
Huynh, N. (2023). Unemployment beta and the cross-section of stock returns: Evidence from Australia. International Review of Financial Analysis, 86, 102522. https://doi.org/10.1016/j.irfa.2023.102522
Inđić, M., Mirović, V., Kalaš, B., & Pjanić, M. (2024, July). Measuring the impact of geopolitical risk on capital market in selected developed countries. In International Scientific Conference Strategic Management and Decision Support Systems in Strategic Management (pp. 246–252). https://doi.org/10.46541/978-86-7233-428-9_417
Jareño Cebrián, F., & Negrut, L. (2016). US stock market and macroeconomic factors. The Journal of Applied Business Research, 32(1), 325-340. https://doi.org/10.19030/jabr.v32i1.9541
Jelilov, G., Iorember, P. T., Usman, O., & Yua, P. M. (2020). Testing the nexus between stock market returns and inflation in Nigeria: Does the effect of COVID‐19 pandemic matter?. Journal of Public Affairs, 20(4), e2289. https://doi.org/10.1002/pa.2289
Kakilli, S., Acaravci, A., & Ozturk, I. (2011). Stock returns and inflation nexus in Turkey: Evidence from ARDL bounds testing approach. Economic Computation & Economic Cybernetics Studies & Research, 45(3).
Karaca, C. (2024). BİST 100 endeksi üzerinde faiz oranı, altın fiyatı ve döviz kurunun etkisi: Fourier ARDL ve Fourier kantil nedensellik analizinden kanıtlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 65, 9-30. https://doi.org/10.30794/pausbed.1508076
Karamustafa, O., & Karakaya, A. (2004). Enflasyonun borsa performansı üzerindeki etkisi. Kocaeli Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, (7), 23-35. https://izlik.org/JA98UJ98BP
Kaya, V., Çömlekçi, İ., & Kara, O. (2013). Hisse senedi getirilerini etkileyen makroekonomik değişkenler: 2002-2012 Türkiye örneği. Dumlupınar Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 35, 167-176. https://izlik.org/JA76FW44BT
Liu, J., & Serletis, A. (2022). The complex relationship between inflation and equity returns. Journal of Economic Studies, 49(1), 159-184. https://doi.org/10.1108/JES-10-2020-0526
McNown, R., Sam, C. Y., & Goh, S. K. (2018). Bootstrapping the autoregressive distributed lag test for cointegration. Applied Economics, 50(13), 1509-1521. https://doi.org/10.1080/00036846.2017.1366643
Nazlıoğlu, E. H. (2024). Türkiye pay senedi piyasası ve makroekonomik değişkenler arasındaki ilişkiler. Ekonomi Politika ve Finans Araştırmaları Dergisi, 9(1), 140–158. https://doi.org/10.30784/epfad.1424089
OECD (2022), The supply of critical raw materials endangered by Russia’s war on Ukraine. OECD Policy Responses on the Impacts of the War in Ukraine, OECD Publishing, Paris, https://doi.org/10.1787/e01ac7be-en
Omer, F., & Ahmed, O. (2020). The effect of inflation rates on stock market returns in Sudan: The linear autoregressive distributed lag model. Asian Economic and Financial Review, 10(7), 808-815. https://doi.org/10.18488/journal.aefr.2020.107.808.815
Özkul, G., & Akgüneş, A. O. (2015). Makro ekonomik faktörlerin bankacılık sektörü getirileri üzerine etkisi: Borsa İstanbul örneği. İşletme Araştırmaları Dergisi, 7(4), 272-298.
Özmen, M., Karlılar, S., & Karlılar, G. (2017). Türkiye için döviz kuru, faiz ve enflasyonun hisse senedi getirileri üzerine etkileri. Çukurova Üniversitesi İktisadi ve İdari Bilimler Fakültesi Dergisi, 21(1), 107-120. https://izlik.org/JA87LS76BC
Perron, P. (1989). The great crash, the oil price shock, and the unit root hypothesis. Econometrica, 57(6), 1361–1401. https://doi.org/10.2307/1913712
Pesaran, M. H., Shin, Y., & Smith, R. J. (2001). Bounds testing approaches to the analysis of level relationships. Journal of Applied Econometrics, 16(3), 289-326. https://doi.org/10.1002/jae.616
Pham, T. P., Singh, H., & Vu V. H. (2023). The impact of bank loan announcements on stock liquidity. International Review of Economics and Finance, 86, 848-864. https://doi.org/10.1016/j.iref.2023.02.009
Polat, M., Alptürk, Y., & Gürsoy, S. (2021). Impact of geopolitical risk on BIST tourism index and tourist arrivals in Turkey. Journal of Tourism Theory and Research, 7(2), 77-84. https://doi.org/10.24288/jttr.926617
Salisu, A. A., Cuñado, J., Isah, K., & Gupta, R. (2021). Stock markets and exchange rate behavior of the BRICS. Journal of Forecasting, 40(8), 1581-1595. https://doi.org/10.1002/for.2795
Sentürk, M., & Dücan, E. (2014). Türkiye'de döviz kuru-faiz oranı ve borsa getirisi ilişkisi: Ampirik bir analiz. Business and Economics Research Journal, 5(3), 67–81.
Singh, T., Mehta, S., & Varsha, M. S. (2011). Macroeconomic factors and stock returns: Evidence from Taiwan. Journal of Economics and International Finance, 3(4), 217.
Sizer, L. (2026). Revisiting the link between consumer confidence and stock market performance in Türkiye: RALS cointegration evidence from the BIST 100. MTÜ Sosyal ve Beşeri Bilimler Dergisi, 6(1), 110-123. https://izlik.org/JA87HR76EE
Solarin, S. A. (2019). Modelling the relationship between financing by Islamic banking system and environmental quality: Evidence from bootstrap autoregressive distributive lag with Fourier terms. Quality & Quantity, 53(6), 2867-2884. https://doi.org/10.1007/s11135-019-00904-7
Şenol, Z. (2021). Borsa endeksi, döviz kuru, faiz oranları ve CDS primleri arasındaki oynaklık yayılımları: Türkiye örneği. Business and Economics Research Journal, 12(1), 111-126. https://doi.org/10.20409/berj.2021.313
Tiryaki, A., Erdoğan, L., & Ceylan, R. (2017). The causal relationship between selected macroeconomic variables and stock returns in Turkey. Uluslararası İktisadi ve İdari İncelemeler Dergisi, (19), 299-326. https://doi.org/10.18092/ulikidince.309275
Topcu, M. (2023). Hisse senedi getirilerinin belirleyicileri: BİST bankacılık sektörü üzerine bir inceleme. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi , 12 (3) , 1659-1684. https://doi.org/10.15869/itobiad.1251600
Tuncay, M. (2018). Do political risks matter in the financial markets?: Evidence from Turkey. Eurasian Business Review, 8(2), 209-227. https://doi.org/10.1007/s40821-017-0077-5
Uyar, U., Yaylalı, İ., & Demir, C. (2026). Belirsizlik ve hisse senedi getirileri: Borsa İstanbul üzerine bir zaman-frekans bağımlılığı uygulaması. Business & Management Studies: An International Journal, 14(2), 735-763. https://doi.org/10.15295/bmij.v14i2.2745
Ünlü, M. (2023). Borsa endeksi ve makroekonomik değişkenler arasındaki zamanla değişen nedensellik ilişkisi: BİST X100 endeksi üzerinden ampirik kanıtlar. Pamukkale Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 60, 243–256. https://doi.org/10.30794/pausbed.1369219
Yeşildağ, E. (2021). Altın, faiz, işsizlik, para arzı ile borsa arasındaki eşbütünleşme ilişkisinin araştırılması. Yönetim ve Ekonomi Araştırmaları Dergisi, 19(2), 130–148. https://doi.org/10.11611/yead.886825
Yılancı, V., Bozoklu, S., & Gorus, M. S. (2020). Are BRICS countries pollution havens? Evidence from a bootstrap ARDL bounds testing approach with a Fourier function. Sustainable Cities and Society, 55, 102035. https://doi.org/10.1016/j.scs.2020.102035
Yıldırım, S., Ögel, S., & Alhajrabee, O. (2020). Enflasyon ve faiz oranlarının hisse senedi getirilerine etkisinin araştırılması: BİST mali endeksi üzerinde ampirik uygulama. Balkan Sosyal Bilimler Dergisi, 9(17), 185-191. https://izlik.org/JA25AF44AM
Yıldırım, H. H., & Yıldırım, C. Y. (2025). Rusya’nın Ukrayna işgalinin BIST endeksleri üzerindeki etkisi. Uluslararası Bankacılık Ekonomi ve Yönetim Araştırmaları Dergisi, 8(2), 1-21. https://doi.org/10.52736/ubeyad.1791489

Ayrıntılar

Birincil Dil

Türkçe

Konular

Zaman Serileri Analizi, Finansal Ekonomi

Bölüm

Araştırma Makalesi

Yazarlar

Çisem Bektur ^*
0000-0001-9220-5932
Türkiye

Yayımlanma Tarihi

30 Eylül 2026

Gönderilme Tarihi

17 Mart 2026

Kabul Tarihi

21 Ağustos 2026

Yayımlandığı Sayı

Yıl 2026 Cilt: 15 Sayı: 3

DOI

https://doi.org/10.15869/itobiad.1911811

IZ

https://izlik.org/JA34WS22BM

APA

Bektur, Ç. (2026). Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, 15(3), 2627-2645. https://doi.org/10.15869/itobiad.1911811

AMA

1.Bektur Ç. Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. itobiad. 2026;15(3):2627-2645. doi:10.15869/itobiad.1911811

Chicago

Bektur, Çisem. 2026. “Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 (3): 2627-45. https://doi.org/10.15869/itobiad.1911811.

EndNote

Bektur Ç (01 Eylül 2026) Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15 3 2627–2645.

IEEE

[1]Ç. Bektur, “Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”, itobiad, c. 15, sy 3, ss. 2627–2645, Eyl. 2026, doi: 10.15869/itobiad.1911811.

ISNAD

Bektur, Çisem. “Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi 15/3 (01 Eylül 2026): 2627-2645. https://doi.org/10.15869/itobiad.1911811.

JAMA

1.Bektur Ç. Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. itobiad. 2026;15:2627–2645.

MLA

Bektur, Çisem. “Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği”. İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi, c. 15, sy 3, Eylül 2026, ss. 2627-45, doi:10.15869/itobiad.1911811.

Vancouver

1.Çisem Bektur. Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği. itobiad. 01 Eylül 2026;15(3):2627-45. doi:10.15869/itobiad.1911811

İnsan ve Toplum Bilimleri Araştırmaları Dergisi Creative Commons Atıf-GayriTicari 4.0 Uluslararası Lisansı (CC BY NC) ile lisanslanmıştır.

Öz

The Effects of Macroeconomic Indicators and Geopolitical Uncertainties on the BIST100 Index Level: The Case of Türkiye

Öz

Anahtar Kelimeler

Makroekonomik Göstergeler ve Jeopolitik Belirsizliklerin BIST100 Endeks Düzeyi Üzerindeki Etkisi: Türkiye Örneği

Öz

Anahtar Kelimeler

Öz

Öz

Kaynakça

Ayrıntılar

Birincil Dil

Konular

Bölüm

Yazarlar

Yayımlanma Tarihi

Gönderilme Tarihi

Kabul Tarihi

Yayımlandığı Sayı

DOI

IZ

Kaynak Göster