II. Mahmud Dönemindeki 1824 ve 1839 Tarihli İlköğretim Reformları ve Kıyaslanmaları

The 19th century is a period when the Ottoman Empire attempted to carry out comprehensive reforms in every field. The idea that the Ottoman Empire needed reforms to survive led to the 19th century being a century of reforms, and according to some, the longest century for the empire. Especially with the accession to the throne of Mahmud II, reform initiatives in every area of state and social life gained momentum. One of these reform initiatives was the activities carried out in the field of education. The educational reform, which started with the opening of military schools in the 18th century, spread to all areas of education in the 19th century. The fact that primary education was compulsory, the opening of new types of schools called "mektep" for short and most importantly, the introduction of new ideas and suggestions on education are the most striking features of this period. The opening of these new schools, which provided Western-style education, alongside the classical Ottoman educational institutions of the madrasas, made it necessary to implement some reforms in the field of primary education as well. It was thought that primary schools, which provided education using classical methods and techniques, could no longer meet the needs. Furthermore, understanding that education was a prerequisite for the public to properly understand and accept his reforms, Mahmud II implemented two important measures regarding primary education during his reign. One of these is the decree issued in 1824 making primary education compulsory, and the other is the report prepared by the Council of Public Works in 1839 on primary education, which was later amended and revised by various committees. This study will examine these two issues and evaluate the developments in primary education during the reign of Mahmud II.

XIX. yüzyıl; Osmanlı İmparatorluğu’nun her alanda kapsamlı ıslahat yapma girişimi içinde olduğu bir zaman dilimidir. Osmanlı İmparatorluğu’nun varlığını sürdürebilmesi için ıslahat yapması gerektiği fikri XIX. yüzyılın bir ıslahatlar yüzyılı olmasını sağlamış ve kimilerine göre imparatorluğun en uzun yüzyılı olmuştur. Özellikle II. Mahmud’un tahta çıkması ile beraber devlet ve toplum hayatının her alanında ıslahat girişimleri hız kazanmıştır. Bu ıslahat girişimlerinden biri de eğitim alanında yapılan faaliyetlerdir. XVIII. yüzyılda askeri okulların açılması ile başlayan eğitim reformu; XIX. yüzyılda eğitimin bütün alanlarına yayılmıştır. İlköğretimin zorunlu olması, adına kısaca “mektep” denilen yeni tip okulların açılması ve en önemlisi eğitim konusunda yeni fikir ve önerilerin ileri sürülmesi bu dönemin en göze çarpan özellikleridir. Özellikle klasik Osmanlı eğitim kurumu olan medreselerin yanı sıra Batı tarzı eğitim veren bu yeni okulların açılması, ilköğretim alanında da bazı reformların yapılmasını zorunlu hale getirmişti. Artık klasik yöntem ve tekniklerle eğitim veren ilkokulların ihtiyacı karşılayamayacağı düşünülüyordu. Ayrıca yapacağı reformların halk tarafından doğru bir şekilde anlaşılıp benimsenmesi için de eğitimin ön şart olduğunu düşünen II. Mahmud’un saltanat yıllarında ilköğretim hususunda iki önemli uygulama hayata geçirilmiştir. Bunlardan biri 1824’te çıkarılan fermanla ilköğretimin zorunlu hale gelmesi ve diğeri ise 1839 yılında Umur-ı Nafia Meclisi’nin ilköğretim konusunda hazırladığı ve daha sonra değişik kurullar tarafından bazı ekleme ve düzenlemelerin yapıldığı rapordur. Bu çalışmada, bu iki konu ele alınarak II. Mahmud döneminde ilköğretimde yaşanan gelişmeler değerlendirilecektir. Ayrıca ilköğretim alanında hayata geçirilen bu iki reform karşılaştırılarak zaman içindeki değişimi incelenecektir. Bu sayede Osmanlı İmparatorluğu’nda verilen ilköğretim eğitimi ile bu eğitimin zaman içindeki değişimi ve eğitim alanında yapılan reformların ilköğretim eğitimine etkisi anlaşılmış olacaktır.