Eleştirel Söylem Analizi Yaklaşımıyla Alman Medyasında Müslüman Öğrenci Temsilleri

This study aims to analyze how Muslim primary and secondary school students are represented in news reports concerning alleged religion-based bullying in German schools and to examine the discursive processes through which these representations are produced. The study was conducted within the framework of Critical Discourse Analysis (CDA) developed by Van Dijk and Fairclough. Within the scope of the research, eighteen news articles published between March 2018 and March 2026 in Die Welt, a conservative German newspaper, were selected through purposive sampling and analyzed. The findings demonstrate that news discourse constructs Muslim students not as individual and plural subjects, but rather as a homogeneous and fixed category of risk. Perpetratorhood is discursively constructed through strategies of securitization, ethnicization, and culturalization. The victimization narrative produces a selective hierarchy of recognition that renders visible the suffering of certain subjects (non-Muslim students, secular Muslims, female students, Jewish students, and LGBTQ+ individuals) while relegating the discrimination, exclusion, and identity-based pressures experienced by Muslim students to a secondary position or ignoring them entirely. The discourse systematically renders invisible the structural and socioeconomic factors in disadvantaged urban areas, attributing responsibility instead to cultural and religious differences (producing a concrete manifestation of the cultural essentialism Balibar conceptualized as "racism without race"). When evaluated within the framework of Honneth's theory of recognition, the discourse subjects Muslim students to a denial of recognition across the dimensions of love, rights, and social esteem. The study argues that media discourse assumes not only a reflective but also a constitutive function in the reproduction of Muslim identity, reproducing discursive patterns consistent with anti-Muslim racism through strategies that associate particular social groups with negative characteristics.

Bu çalışma, Almanya'da okullarda yaşandığı iddia edilen din temelli zorbalık haberlerinde Müslüman ilkokul ve ortaokul öğrencilerinin nasıl temsil edildiğini ve bu temsilleri üreten söylemsel süreçleri analiz etmeyi amaçlamaktadır. Araştırma, Van Dijk ve Fairclough'un Eleştirel Söylem Analizi (ESA) çerçevesi temel alınarak yürütülmüştür. Çalışma kapsamında, Almanya'nın muhafazakâr yayın organlarından Die Welt gazetesinde Mart 2018 ile Mart 2026 tarihleri arasında yayımlanan 18 haber metni amaçlı örnekleme yöntemiyle belirlenmiş ve analiz edilmiştir. Bulgular, mobbingin failleri, kurbanları, türleri, nedenleri, boyutları ve sonuçları olmak üzere altı tema çerçevesinde sunulmaktadır. Bulgular, haber söyleminin Müslüman öğrencileri bireysel ve çoğul bir özne yerine homojen ve sabit bir risk kategorisi olarak inşa ettiğini göstermektedir. Haber içeriklerinde failliğin, güvenlikleştirme, etnikleştirme ve kültürelleştirme stratejileri aracılığıyla kurguladığını tespit edilmiştir. Haber metinlerindeki mağduriyet anlatısı ise seçici bir tanınma hiyerarşisi üretmekte ve belirli öznelerin (Müslüman olmayan öğrenciler, seküler ya da farklı dindarlık düzeyine sahip Müslümanlar, kız öğrenciler, Yahudi öğrenciler ve eşcinsel bireyler) acılarını görünür kılarken Müslüman öğrencilerin okulda deneyimlediği ayrımcılığı, dışlanmayı ve kimlik baskısını ikincil planda bırakmakta ya da tamamen görmezden gelmektedir. Söylem, nedensellik bağlamında dezavantajlı kentsel bölgelerdeki yapısal ve sosyoekonomik faktörleri sistematik biçimde görünmez kılarak sorumluluğu kültürel ve dinî farklılıklara yükleyip Balibar'ın “ırksız ırkçılık” kavramıyla tanımladığı kültürel özcülüğün medya alanındaki somut bir tezahürünü üretmektedir. Bulgular, Honneth'in tanınma kuramı çerçevesinde ele alındığında, medyada üretilen söylemin Müslüman öğrencileri, sevgi, haklar ve toplumsal değer atfetme düzeylerinin tümünde tanınma reddine maruz bıraktığı görülmektedir. Ayrıca bu reddin hem kimlik kırılganlığını derinleştirdiği hem de söylemin bastırmaya çalıştığı kimlikleri paradoksal biçimde yeniden ürettiği ve pekiştirdiği görülmektedir. Çalışma, medya söyleminin Müslüman kimliğini yeniden üretme sürecinde yalnızca yansıtıcı değil, aynı zamanda kurucu bir işlev üstlendiğini ve belirli toplumsal grupları olumsuz özelliklerle ilişkilendiren söylemsel stratejiler aracılığıyla Anti-Müslüman Irkçılıkla uyumlu söylemsel örüntüleri yeniden ürettiğini ileri sürmektedir.