Vahdet-i Vücûd Ekolü Öncesi Sûfîlerin Tevhîd Konusundaki Pozisyonları: Bâyezîd-i Bistâmî’nin Tevhîd Anlayışı
Öz
Diğer ilim türleri gibi Tasavvufun ilminin de birinci derecede önem verdiği tevhîd inancı, sûfîler tarafından akılla idrak edilmenin ötesinde, vicdanla da idrak edilip zevkedilmek istenmiştir. Bâyezîd-i Bistâmî’nin öncülüğünü yaptığı bu tevhîd algısında onlar aklî bilgiyi zevkî bilgi ile de teyit ve test etmeyi arzulamışlardır. İbadet ve tefekkürle desteklenen tevhîd inancı, ruhun ve kalbin gelişimiyle kulun kendinden ve varlık aleminden sıyrılıp Hakk’ta kaybolmayı netice vermekte, Allah bilincinden başka geriye hiçbir şeyin kalmadığı bu derûnî yolculukta kul, gaybet, sekr, fenâ, bekâ, cem’ gibi ahvâli yaşayıp tevhîdi zevken idrak etme konumuna yükselebilmektedir. Sûfî, bu mertebede kendine dair bir benlik göremediği gibi, mevcûdâta ait de herhangi bir irade ve icat görememektedir. Artık herşey Vâhid’de kaybolmuş, mâsivâ yokluğa gömülmüştür. İşte Bâyezîd-i Bistâmî, tevhid akidesini aklen kabul edip iman etmiş olmanın yanında bu hakikatı zevken de idrak etmiş olanların ilklerindendir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- ABDÜRREZZAK, 2004, Mahmud, el-Mu’cemü’s-Sûfî, Dâru Mâcid Asîrî, Cidde.
- ACEM, Refik, 1999, Mevsûatü Müstalahâti’t-Tasavvuf’ul-İslamî, Mektebetü Lübnan, Beyrut.
- ASIM EFENDİ, 1305, Kamus Tercemesi, Bahriye Matbaası, İstanbul.
- BUHÂRÎ, Ebû Abdilllah Muhammed ibn İsmail, 1413/1992. el-Câmi’u’s-sahîh, I-VIII, İstanbul.
- CÜRCÂNÎ, 1983, Seyyid Şerif, Kitabü’t-Ta’rifât, Dâru’l-Kütübi’l-İlmiyye, Beyrut.
- EBÛ DÂVÛD, Süleyman b. Eş’as es-Sicistânî, tsz., Sünenü Ebî Dâvûd, I-II, el-Mektebetü’l-İslamiyye, İstanbul.
- HEREVÎ, Hâce Abdullah el-Ensârî, 2008, Menâzilü’s-Sâirîn, terc: Abdürrezzak Tek, Emin Yay., Bursa.
- HUCVÎRÎ, Ali ibn Osman, 1980, Keşfü’l-Mahcub, tlk: İs’âd Abdülhâdî Kandîl, Dâru’n-Nehdati’l-Arabiyye, Beyrut.
- HUCVÎRÎ, Hakikat Bilgisi, 2014, Keşfü’l-Mahcûb, Haz: Süleyman Uludağ, Dergah Yay., İstanbul.
- İBN ARABÎ, Fusûsu’l-Hikem, 1966, Şerh: Abdürrezzak el-Kâşânî, Matbaatu Mustafa el-Bâbî el-Hâlebî, Mısır.