Yûnus Emre Dîvânı’nda Fiil-Tamlayıcı İlişkisi
Öz
İsimlerle fiiller ve edatlar arasındaki ilişkiyi hâl ekleri kurar. Fiillerin söz diziminde anlam kazanabilmesi için hâl ekli tamlayıcılara ihtiyaç vardır. Bu tamlayıcılar, fiilin anlamına göre veya o dili kullananlara göre değişiklik gösterebilir. Bu çalışmada, XIII. yüzyılda Anadolu sahasında yazılan, Eski Anadolu Türkçesi Dönemi’nin ilk dönem eserlerinden olan Yûnus Emre Dîvânı’nda fiillerin tamlayıcılarla ilişkisi incelenmeye çalışılmıştır. Bu doğrultuda Yûnus Emre Dîvânı’nda tamlayıcılarla kullanıldığı tespit edilen, birleşik fiiller dışındaki 490 fiil, daha önce fiil-tamlayıcı ilişkisi yönüyle incelenen Kül Tigin Abidesi, Kutadgu Bilig; diğer bazı Eski Anadolu Türkçesi eserlerinde geçen fiillerle ölçünlü Türkiye Türkçesi ve yer yer Türkiye Türkçesi ağızlarındaki fiillerle karşılaştırılarak ortaklık yönünden sınıflandırılmıştır. Ortaklık yönünden sınıflandırılan bu fiiller ile söz konusu çalışmalarda incelenen fiillerin kullanımları karşılaştırılmıştır. Bunun yanında Yûnus Emre Dîvânı’ndaki kullanımı ölçünlü Türkiye Türkçesinden farklı olan fiiller de ayrı bir başlıkta incelenmiştir. Yalnızca Yûnus Emre Dîvânı’nda geçtiği tespit edilen fiillerin tamlayıcılarla ilişkisi ise ölçünlü Türkiye Türkçesindeki anlamlarına göre belirlenmeye çalışılmıştır.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Boz, E. (2004). “Türkiye Türkçesinde +Dan Ekli Nesne Ögesi Üzerine”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 501-512.
- Boz, E. (2007). “Adın Yükleme (Nesne) Durumu ve Tümcenin Nesne Ögesi Üzerine”, Turkish Studies / Türkoloji Araştırmaları - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 2/2 Spring, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.57, Erzincan, s. 102-108.
- Buran, A. (1996). Anadolu Ağızlarında İsim Çekim (Hâl) Ekleri, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.
- Demirci, K. (2010), “Derin Yapı ve Yüzey Yapı Kavramlarından Ne Anlıyoruz?”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 5/4 Fall, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.1762, Erzincan, s. 291-304.
- Demirci K (2014), Türkoloji İçin Dilbilim - Konular Kavramlar Teoriler, Genişletilmiş 2. Baskı, Anı Yayınları, Ankara.
- Dinar, T. (2010). “Kül Tigin ve Kutadgu Bilig’deki Ortak Fiillerin Tamlayıcı İlişkisi Açısından İncelenmesi”, Turkish Studies - International Periodical For the Languages, Literature and History of Turkish or Turkic Volume 5/3 Summer, Doi Number: 10.7827/TurkishStudies.1562, Erzincan, s. 1044-1091.
- Erdem, M. (2004). “Eski Anadolu Türkçesinde Fiiller ve Unsurları”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 951-958.
- Erten, M. (2004). “Türkiye Türkçesinde Geçişli Olduğu Hâlde Geçişli Gibi Kullanılmaya Başlayan Fiiller”, V. Uluslararası Türk Dili Kurultayı Bildirileri I, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara, s. 1111-1124.
- Gülsevin, G. - E. Boz (2004). Eski Anadolu Türkçesi, Gazi Kitabevi, Ankara.
- Kahraman, T. (1996). Çağdaş Türkiye Türkçesindeki Fiillerin Durum Ekli Tamlayıcıları, Türk Dil Kurumu Yayınları, Ankara.