Necmeddin Tarsûsî’nin Urcûzesinde Eş’ari-Hanefi Teolojik Farklılaşmaları

Abstract should be between 100 and 150 words. Aash’ari thought in during the formation phase developmented withstand as Abdullah İbn Küllab and Ebu’l-Abbas el-Kalânisi who are theologians in early period. The rational religion understanding which is efficient and sufficient in producing intelligent new information that has begun to be systemized with Ebu Hanife in the line of Ashabu'r-Rey which is defined as Hanafism, Hanafi-Maturidite or Maturidite. These two Sunni insights have often entered the theological disputes and debates within the Sunni paradigm through the ideas they disagree with. One of the first works dealing with such differences of opinion is the work of Necmeddin Tarsûsî (d. 758) called Urcûze fî Maʻrifeti ma beyne’l-Eşâire ve’l-Hanefiyye mine’l-Hılaf fi Usûli’d-din. We’ll bring on the agenda the differencesthat contact. Necmeddin Tarsûsî who lived during Mamluks has designed belief system in the centeral of Hanafism and has defensed thought of Ebu Hanife, has heavy criticized to Ash’arism in theologial subject.

Ebu’l-Hasan el-Eş’arî (ö. 324), Mutezileden ayrıldıktan sonra Ehl-i Sünnet’in ana damarlarından biri olan Ashabü’l-Hadis çizgisine meyletse de kelami meselelere bakış açısı ve problemleri çözerken kullandığı metot ile lafızcı/gelenekselci din anlayışıyla uyum sağlayamamış, nakli verileri akli metoduyla yeniden değerlendirme yoluna gitmiştir.

Oluşum aşamasında Eş’ari düşünce, Abdullah İbn Küllab (ö. 240) ve Ebu’l-Abbas el-Kalânisi (ö. 255) gibi erken dönem Sünni kelamcıların fikirlerine dayanarak gelişmiştir. Diğer yandan günümüzde Hanefilik, Hanefi-Mâturîdîlik veya Mâturîdîlik olarak tanımlanan Ashabu’r-Rey çizgisinde Ebu Hanife ile sistemleşmeye başlayan aklı ve kıyası naklin anlaşılması kadar yeni bilgi üretilmesinde de etkin ve yeterli gören hadari/akılcı din anlayışından bahsetmek mümkündür.

Bu iki sünni anlayış birbirleriyle muhalif oldukları fikirler üzerinden çoğu zaman Sünni paradigma içerisinde teolojik münakaşa ve tartışmalara girmişlerdir. Bu teolojik farklılaşmalar sonraki düşünürler tarafından incelenmiş ve hakkında müstakil eserler yazılmıştır. Söz konusu görüş ayrılıklarını ele alan eserlerin ilklerinden biri de Necmeddin Tarsûsî’nin (ö. 758) Urcûze fî Maʻrifeti ma beyne’l-Eşâire ve’l-Hanefiyye mine’l-Hılâf fî Usûli’d-Din adlı eseridir. Memlukler döneminde yaşamış olan Tarsûsî risalesinde temas ettiği farklılıkları kaside olarak işlemiştir.

Hanefilik merkezinde itikadi sistemini kuran Ebu Hanife’nin düşüncelerinin ısrarcı bir savunucusu olan Tarsûsî, Eş’ariliğe kelami konularda ağır eleştirel yapmaktadır.