Abay Kunanbayev’in Nasihatler Adlı Eserinde Toplumsal Eleştiri Aracı Olarak İroni
Öz
Toplumlar gelişebilmek için değişen zamanın ihtiyaçlarına göre kendilerini yenilemeye mecburdur. Bu gelişme ve yenilenme sırasında değişenler kadar bu değişmeleri biçimlendirecek değişmez kıymet hükümlerine de ihtiyaç vardır. Akıl, ahlak ve gayret bu değişimlere istikamet verecek değişmez kıymetlerden sadece üçüdür.
Toplumsal değişme bazen gelişme şeklinde değil gerileme ve bozulma şeklinde de ortaya çıkabilir. Bu durumda gelişmeyi sağlayacak değişmez kıymetlerin farkında olan ve toplumlara önderlik edebilecek şahsiyetler tavsiyeleri, teklifleri ve nihayet tenkitleri ile toplumu gerileme ve bozulma istikametinden gelişme istikametine taşımak için çalışır.
Abay Kunanbayev de hem Kazak hem Türk dünyası hem de tüm insanlık için örnek bir şahsiyettir. Zamanında genel anlamda insanlığın, özelde Türk dünyasının yaşadığı toplumsal problemlere kayıtsız kalmaz. Halkını ve insanlığı yeniden olması gereken noktaya taşıyabilmek için eserlerinde problemleri teşhis eder. Sebepleri de gerçekçi ve tarafsız bir tavırla eleştirir. Özellikle ‘Kara Sözler-Nasihatler’ isimli nesir metinlerinde bir eleştiri tarzı olarak ironiyi tercih eder.
Abay, ironi üslubunun sarsıcı imkânlarından faydalanarak muhatabına daha hızlı tesir etmek ister. Çünkü ironi, hakikati diğer tenkit usullerine göre zıtlıklardan, muhataba yöneltilmiş sarsıcı sorulardan hareketle daha kolay gösterme imkânına sahiptir.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- AKDEMİR, A. Müslim (2004), Küreselleşme ve Kültürel Kimlik Sorunu, Atatürk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, C.3, S.1, s.43-50
- ATAÇ, Adnan; ŞAR, Sevgi (2008), İroni ve Etik Söylem Üstüne, 38. ICANAS Uluslararası Asya ve Kuzey Afrika Çalışmaları Kongresi, s.13-24, Ankara
- AYAN, Ekrem (26-28 Mayıs 2014), Çağdaş Kazak Edebiyatının Kurucusu Abay Kunanbayev’in Kara Sözlerinde Eğitim, Türk Dünyası Bilgeler Zirvesi, Eskişehir
- CEBECİ, Oğuz (2008), Komik Edebi Türler: Parodi, Satir ve İroni, İthaki Yayınları, İstanbul
- CENGİZ, İsmail (1995), Kazak Düşünür, Şair ve Yazarı Abay-Doğumunun 150. Yılında, Doğu Türkistan Göçmenler Derneği, İstanbul.
- ÇINARLI, Ali Abbas (1997), Büyük Kazak Şairi Abay Kunanbayev (1845-1904), Türk Dünyası Dil ve Edebiyat Dergisi, S:3, s.119-123
- ERDEM, Tevfik (2001), Abay Yolu Romanının Sosyolojik Açıdan İncelenmesi, Bilig Dergisi S:17, s.1-32, Ankara
- HOPAÇ, Mustafa (2013), Kazak Aydınlanmasında Abay Kunanbayev Düsüncelerinin Etkileri Üzerine Bir Deneme, Akademik Bakış Dergisi, S:37, s.1-11, İstanbul.
- İSMAİL, Zeyneş ve ÇINAR, A. Abbas. (1995), Abay - Abay'ın Eserlerinden Seçmeler, Türksoy Yayınları, Ankara.
- KÖSOĞLU, Nevzat (2012), Türk Dünyası Tarihi ve Türk Medeniyeti Üzerine Düşünceler, Ötüken Neşriyat, İstanbul.