Tanzimat Yazarlarında Sosyal Sınıf-Sanat Anlayışı İlişkisi: Bir Edebiyat Sosyolojisi Analizi

Being a self-contained search field which handles the literature-society interaction from all aspects; sociology of literature problematizes the mutual relationship between social structures, values, institutions and works of art. Theoretical discussions questioning the impact of the writer’s class belonging on shaping the sense of art are among the most important contemporary issues of the sociology of literature. The dominant view in these discussions which are sustained within the context of the sociology of writers is that the aesthetic orientation of the artist is determined by the ideology of his social class. The purpose of this study is to reveal that the relationship of social class and sense of art is not based on an absolute decisiveness by embracing the subject specific to the Tanzimat writers and thus, offer a different perspective to discussions in the literature. In this context, first of all we will give information about the theoretical content of discussions in the aforementioned field and then develop a general perspective on the Tanzimat period Turkish literature from the viewpoint of the sociology of literature. In the final section, we will analyze the relationship between the class origin and sense of art of the Tanzimat men of letters and offer an analysis in line with the results attained.  

Edebiyat-toplum etkileşimini tüm cepheleriyle ele alan müstakil bir araştırma sahası olarak edebiyat sosyolojisi; toplumsal yapı, değer ve müesseselerle sanatsal ürünler arasındaki karşılıklı ilişkiyi sorunsallaştırır. Yazarın sınıfsal aidiyetinin, sanat anlayışının biçimlenmesinde etkili olup olmadığı sorusu etrafında gelişen kuramsal tartışmalar, edebiyat sosyolojisinin güncel problemlerinin başında gelmektedir. Yazar sosyolojisi bağlamında sürdürülen bu tartışmalarda hakim yaklaşım, sanatçının estetik yönelimlerinin, mensubu bulunduğu toplumsal sınıfın ideolojisi tarafından tayin edildiği yönündedir. Bu çalışmanın amacı, konuyu Tanzimat yazarları özelinde ele alarak sosyal sınıf-sanat anlayışı ilişkisinin mutlak bir belirleyicilik esasına dayanmadığını ortaya koymak; bu suretle literatürdeki tartışmalara farklı bir perspektiften bakılmasını sağlamaktır. Bu bağlamda öncelikle söz konusu alandaki tartışmaların kuramsal içeriği hakkında bilgi verilecek; ardından edebiyat sosyolojisi açısından Tanzimat devri Türk edebiyatına yönelik genel bir bakış geliştirilecektir. Son bölümde ise Tanzimat edebiyatçılarının sınıfsal kökenleriyle sanat anlayışları arasındaki ilişki analiz edilerek ulaşılan sonuçlar doğrultusunda bir çözümlemede bulunulacaktır.