Batken’de (Kırgızistan) ve Batman’da (Türkiye) Ters Lale Efsaneleri

Tulip has a unique place in the Turkish culture, art and literature, as well as in folk narratives and beliefs. For Turkic people living in harsh climatic conditions, tulip is a symbol of rebirth, awakening, life and fertility and a herald of spring after winter. Reverse tulip, due to its shape, represents sadness, pain and tears in folk narratives and beliefs. In Batken province of Kyrgyzstan and in many regions of Turkey, there are various legends about reverse tulips. Reverse tulip or Aygul flower, after which a mountain, rock and village in Batken are named, is one of the most important symbols of the province. Reverse tulip growing in Eastern Anatolia region of Turkey and having different names is a cultural and material value in Sason and Kozluk districts of Batman province. These endemic species, which are of the same family, are very similar to each other in terms of their living spaces and exterior appearance. In concern with these flowers, there are two different legends that had taken place around a rock called “Aygultash” in Batken and “Reverse Tulip” in Batman and show similarities in terms of plot, mentioned heroes and content. What are the possible reasons for the similarities and differences in these legends? What is the connection between the phenomenon of migration, culture and folk narratives? A comparative examination of the reverse tulip legend in Eastern Anatolia region where the Turks of Turkey had settled when they first came to Anatolia centuries ago and the legend in their fatherland will give us clues about common folklore, cultures, beliefs and values in the Turkic world. There was also an attempt to examine and compare the aforementioned legends in terms of their plot, mentioned heroes and content, within the frame of folkloric theories and approaches. 

Lalenin Türk kültür, sanat ve edebiyat hayatında olduğu kadar halk anlatılarında ve inancında eşsiz bir yeri vardır. Sert iklim koşullarında yaşayan Türkler için lale yeniden doğuşun, uyanışın, hayatın, bereketin simgesi ve kışın ardından gelen baharın müjdecisi sayılmaktadır. Ters lale ise halk anlatılarında ve inancında şekline bağlı olarak hüznü, acıyı ve gözyaşını temsil etmektedir. Kırgızistan’ın Batken ilinde ve Türkiye’nin birçok bölgesinde ters lale ile ilgili çeşitli efsaneler söylenmektedir. Batken’de bir dağa, kayaya ve köye adı verilen Aygül çiçeği eyaletin en önemli sembollerindendir. Türkiye’nin Doğu Anadolu Bölgesinde yetişen ve çeşitli adlarla anılan ters lale Batman’ın Sason ve Kozluk ilçelerinde kültürel ve maddi bir değerdir. Aynı familyadan olan bu endemik türler yaşam alanları ve dış görünüşleri açısından birbirine oldukça benzemektedir. Bu çiçeklere bağlı olarak Batken’de “Aygültaş” ve Batman’da “Ters Lale” adında bir kayalık etrafında cereyan eden olay örgüleri, şahıs kadroları ve içerikleri açısından benzerlik gösteren iki farklı efsane anlatılagelmektedir. Bu efsanelerdeki benzerlikler ve farklılıklar hangi sebeplerden kaynaklanmış olabilir? Göç, kültür ve halk anlatısı olguları arasında nasıl bir ilişki vardır? Türkiye Türklerinin yüzyıllar önce Anadolu’ya ilk yerleştikleri bölge olan Doğu Anadolu’daki bir ters lale efsanesiyle atayurtlarındaki efsanenin karşılaştırmalı olarak incelenmesi Türk Dünyasındaki ortak folklor, kültür, inanç ve değerler konusunda ipuçları verecektir. Söz konusu efsaneler olay örgüsü, şahıs kadrosu ve içerikleri açısından halkbilimi kuram ve yaklaşımları çerçevesinde incelenerek karşılaştırılmaya çalışılmıştır.