Türk’ün Bengü Değerleri: Bilge Kağan’ın Sözünde Liyakat ve Erdem

M.Ö. 3000’li yıllarda Mezopotamya, Anadolu ve Mısır’da ortaya çıktığı kabul edilen ilk devletlerin kurulmasıyla ‘ideal devlet arayışı’ da başlamıştır. Bu arayış aslında bir bakıma devletin beşeri unsuru olan ideal insanın ve dolayısıyla ideal devlet adamının arayışıdır. Tarih bize şunu açıkça göstermektedir ki devletin kaderi yöneticilerinin kaderiyle özdeştir. Devlet; bir insanın hayatıyla özdeşleştirebileceğimiz kuruluş, yükseliş ve çöküş dönemlerini tecrübe eder. Bu döngünün gerekçeleri ve sonuçları şaşırtıcı bir şekilde birbirine benzemektedir. Tarihin tekerrürden ibaret olduğu düşüncesi büyük düşünür İbn Haldun tarafından: “Geçmişler geleceğe, suyun suya benzemesinden daha çok benzer.” sözüyle ifade edilmektedir. Geçmiş tecrübeleri günümüze taşıma ve geleceği geçmişten ders alarak inşa etme konusu, bu döngünün kırılması noktasında önem arz etmektedir. Adalet, barış, huzur ve refahın egemen olduğu ideal devlete kavuşmak için yöneticilerin taşıması gereken temel ilkelere, Türk dilinin ilk yazılı belgeleri olan Orhun Yazıtları’nda Bilge Kağan’ın değindiğini görmekteyiz. Bu çalışmada, Bilge Kağan’ın günümüze ilham kaynağı olacak evrensel nitelikteki düşünceleri; kaynak tarama, kritik ve analiz gibi nitel araştırma yöntemleri kullanılarak devlet yönetiminin temel prensipleri olan liyakat ve erdem kavramları bağlamında değerlendirilmiştir. Bu değerlendirme sonucunda, liyakat ve erdem kavramlarının gelişmiş ve aydınlık toplumlar için en temel unsur olduğu sonucuna varılmıştır.

The “quest for the ideal state” started with the foundation of the first states emerged in Mesopotamia, Anatolia, and Egypt in the 3000s B.C. This quest is essentially the search for the ideal man and therefore the ideal statesman, which is the human element of the state. The history has made it clear to us that the fate of the state is identical to that of its rulers. The state as the organization, which we can identify with the life of a person, experiences the cycle of ascension and collapse. The justifications and consequences of this cycle are surprisingly similar. The idea that history repeats itself is expressed by Ibn Khaldun as follows: "The past is more similar to the future than water resembling water". Bringing past experiences to the present and building the future by taking lessons from the past is of importance in the breakup of this cycle. To achieve the ideal state where justice, tranquility, peace, and prosperity dominate, we see the basic principles that the rulers must bear were stated by Bilge Khagan in the first written documents of the Turkish language, the Orkhon Inscriptions. In this study, the universal ideas of Bilge Kagan to be inspired today evaluated by using qualitative research methods such as literature review, critique and analysis in the context of merit and virtue concepts, which are fundamental principles of state administration. As a result of this evaluation, it has been concluded that the concepts of merit and virtue are the basic elements for developed and bright societies.