Hokand Hanlığı Vakıflar Hukukuna Genel Bir Bakış

The all waqfs they are oldest charity institution in the history. And all these waqfs has been done by people as instinct. The waqfs that located in Central Asia it is historical evidence for this. There is not any scientific research on the foundation documents in the Khanate of Khokand. There is a big blank in acedemic society in fact. All these factors obliged us to write this humble article. Shortly, in this article, we analized some subjects like foundation documents in the Khanate of Khokand, and their characteristic features, types of objects that gived to waqf, profits of waqf and their spend, khans that established the charity waqf instiutions, signicance of waqf foundation in the Khanate of Khokand. Finally, we have talk on the Tsarist Russia’s tactics that used in the abrogating steps in waqf issues like taxing of waqf instituion at the first, secondly expropriation all these waqf objects, and finally abrogation works on this subject. All these themes have been discussed by researcher and achieved to so important findings and results.

Vakıflar, içgüdüsel bir davranış sonucunda meydana gelen belki de insanlık tarihinin en eski hayır kurumlarıdır. Diğer İslam beldelerinde olduğu gibi Orta Asya ülkelerindeki vakıflar bunun tarihî bir kanıtıdır. Hokand Hanlığı’na ait vakıf belgeleri hakkında Türkçe herhangi bir çalışmanın olmayışı, mecburî olarak bizim bu boşluğu doldurmamıza, daha doğrusu bu makaleyi telif etmemize sebep olmuştur. Bu makalede Hokand Hanlığı’na ait vakıf belgeleri, belgelerin karakteristik özellikleri, vakfedilen eşyaların türleri, vakıf gelirlerinin kullanıldığı merciler, hayır hasenat gibi vakıf işlerine bizzat hanların öncülük etmeleri, vakıf kurumlarının idarî yapı içerisindeki önemi ile vakıf memurları gibi konular araştırılmıştır. Makalenin sonunda çok eski bir mâziye sahip olan Hokand Hanlığı’ndaki vakıf kurumlarının Çarlık Rusya tarafından önce vergilendirme, sonrasında bazı gerekçelerle vakıfları kamulaştırma, son olarak da hanlıktaki tüm vakıfları ilga ederek kendisinin ekonomik bütçe kaynağına dönüştürmesi gibi konular detaylıca araştırılmış, bu konudaki boşluğu doldurabilecek önemli bulgu ve sonuçlar elde edilmiştir.