Rus Şarkiyatçı A. L. Kun’un Gözüyle Hudayar Han Devrinde Hokand Hanlığı

In the summer of 1875, having learned about the upscaling of the revolt initiated by the people of the Ferghana valley against the government, K. P. Von Kaufmann, Governor General of Turkestan, moved towards Khokand with his platoon. The platoon also included the manuscript collector and orientalist A. L. Kun in order that he gather scientific data about the Khokand Khanate. Kun visited Tashkent, Khujand, Mayram, Bim-Aryk village, Khokand, Alty-aryk village, Margilan, Sharihan, Assan, Andijan and Namangan during his trip and collected as much valuable material about the Khokand Khanate as the war conditions permitted, having the chance to witness the events during the last period of the khanate. After the trip he provided important –albeit cursory– information about the geographic, ethnic and administrative-military structure, economic situation as well as the tax system of the Khokand Khanate in his notes published in the journal of the Russian Geographic Society; and he managed to construct a compact panorama of the aforementioned period. Most importantly, he enabled us to observe the historical events on the eve of the Khokand Khanate’s conversion into a mere Russian oblast. In this study the data regarding the notes of the orientalist Kun’s trip to the Khokand Khanate are examined.

1875 yılının yazında Fergana vadisi ahalisinin hükümete karşı başlattığı isyan ateşinin yükseldiği haberini alan Türkistan Genel Valisi K. P. Von Kaufmann, müfrezesiyle birlikte Hokand şehrine hareket etti. Müfrezede aynı zamanda Hokand Hanlığı hakkında bilimsel verileri toplaması için, el yazmaları koleksiyoneri olarak şarkiyatçı A. L. Kun da bulunuyordu. Seyahati sırasında Taşkent, Hocent, Mayram, Bim-Arık köyü, Hokand, Altı-arık köyü, Margilan, Şahrihan, Asaka, Andican ile Namangan’ı ziyaret eden Kun, savaş şartları el verdiği ölçüde hanlık hakkında son derece değerli malzemeler topladı ve Hokand Hanlığı’nın son dönemindeki olaylara tanık olma fırsatı yakaladı. Seyahat sonrası İmparatorluk Rus Сoğrafya Derneği’nin dergisinde yayınlanan notlarında kısa ve öz olmasına rağmen Hokand Hanlığı’nın coğrafi, etnik, idari-askeri yapısı, ekonomik durumu ve vergi sistemi hakkında önemli bilgiler verdi ve söz konusu dönemin bütüncül bir resmini oluşturmayı başardı. En önemlisi de Hokand Hanlığı’nın sade bir Rus Oblastına dönüşmesi arifesindeki tarihsel olaylara tanık olmamızı sağladı. Dolayısıyla bu çalışmada şarkiyatçı Kun'un Hokand Hanlığı seyahat notları ile ilgili veriler incelenmiştir.