Rabgûzî’nin Kısasü’l-Enbiyâsı’nda “Gelecekten Haber Vermek”le İlgili Şamanizm İzleri
Öz
Şamanizm, Türklerin en eski inançlarından birinin adıdır. Türk kültürünün oluşmasında şamanizm önemli bir yere sahiptir. Şamanizm, Türklerin İslamiyeti kabul etmesiyle birlikte yok olmamıştır. İslamiyeti din olarak benimseyen Türklerin günlük hayatlarında şamanist unsurların varlığına tanık olunmaktadır. Dini baskılara ve yasaklara rağmen halk arasında şamanizmle ilgili inançlar uygulanmaya devam etmiştir.
Bu makalede, şamanizmle ilgili çalışmalar gözden geçirilerek Kısasü’l-Enbiyâ’daki şamanizm izleri konusuna dair bir örnek incelenmiştir. Makalede, şamanizm inançlarının İslamiyetin içinde farklı bir kisveyle var olduğu ve bu inançların kıssalarda varlığını sürdürdüğü görülmektedir. Gelecekten haber vermek, şamana toplum tarafından verilen önemli görevler arasındadır. Kısasü’l-Enbiyâ’daki kıssa örneklerinde gelecekten haber veren falcılardan, kâhinlerden, rüya yorumcularından bahsedildiği görülmektedir. Bu kıssalar incelendiğinde şamanizm izlerini tespit etmek mümkündür.
Anahtar Kelimeler
Kaynakça
- Akar, Ali (2005), Türk Dili Tarihi, Ötüken Neşriyat, İstanbul. (Akar 2005)
- Aksoy, Ömer Asım (1998), Atasözleri ve Deyimleri Sözlüğü II Deyimler Sözlüğü, İnkılâp Kitabevi Yayınları, İstanbul. (Aksoy 1998)
- Arat, Reşid Rahmeti (1992), Edib Ahmed b. Mahmud Yügneki. Atabetü’l-Hakayık, Türk Dil Kurumu Yayınları: 32, Ankara. (Arat 1992)
- Ata, Aysu (1997), Úıãaãü’l-EnbiyÀ I. Giriş-Metin-Tıpkıbasım, Türk Dil Kurumu Yayınları: 681-1, Ankara. (Ata 1997a)
- Ata, Aysu (1997), Úıãaãü’l-EnbiyÀ II. Dizin, Türk Dil Kurumu Yayınları: 681-1, Ankara. (Ata 1997b)
- Atalay, Besim (1943), Divanü Lûgat-it-Türk Tercümesi. I, Türk Dil Kurumu Yayınları: 521; II, TDK Yayınları: 522; III, TDK Yayınları: 523; IV. Endeks, TDK, Ankara. (Atalay 1943)
- Bayat, Fuzuli (2006), Ana Hatlarıyla Türk Şamanlığı, Ötüken Yayınları, İstanbul. (Bayat 2006)
- Bayat, Fuzuli (2000), “Anadolu Halk Sufizminin Oluşmasında Şamanlığın Rolü”, Uluslararası Anadolu İnançları Kongresi Bildirileri, 23-28 Ekim 2000, Ürgüp/Nevşehir, Ankara. (Bayat 2000)
- Borovkov, A.K. (1963), Leksika Sredneaziatskogo Tefsira XII-XIII vv, Moskova. (Borovkov 1963)
- Canpolat, Mustafa (1975), “Divanü Lugati’t- Türk’te Şamanizm İzleri”, Türk Folkloru Araştırmaları Yıllığı- Belleten 1974, Ankara 1975, s. 19-34. (Canpolat 1975)