Effects of Madrasah Buildings in Konya on the Formation of the City Center

Öz

Konya, a city that has hosted various civilizations throughout history, has a rich architectural culture. Konya became an important center in the fields of culture, art and education after it became the capital during the Anatolian Seljuk Period. In this period, it was equipped with very magnificent architectural structures and this situation continued in the Principalities and Ottoman Period. In line with the importance given to education and cultural activities, the tradition of opening madrasahs that started with the Seljuks continued with the Karamanids and Ottomans, and many madrasahs were built during the process. These madrasahs were both an important focal point in the city and contributed to the shaping of the city. This research focuses on the impact of madrasahs on the shaping of Konya city center with the awareness that the traces of madrasahs appear in different forms in the urban fabric not only during their period but also centuries later. In this direction, first, the madrasahs in the Konya city center were identified, and then the traces of 86 madrasahs that could be identified in today's city center were questioned. Because of the investigation, it was determined that madrasahs had both physical and spiritual effects on the shaping of the Konya city center. It has been determined that the themes of the madrasahs and the type of construction in the relevant region today are similar, that the madrasahs play a role in the naming of the neighborhood where they are located, and that they contribute to the preservation of urban memory.

Anahtar Kelimeler

• Madrasah
• Urban formation
• Konya madrasahs
• Konya historical city center
• Madrasah-city relationship

Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri

Öz

Tarih boyunca çeşitli medeniyetlere ev sahipliği yapmış bir kent olan Konya, zengin bir mimari kültüre sahiptir. Anadolu Selçukluları döneminde başkent olmasıyla birlikte kültür, sanat ve eğitim alanlarında önemli bir merkez hâline gelmiştir. Bu dönemde oldukça görkemli mimari yapılar ile donatılmış, bu durum Beylikler ve Osmanlı döneminde de devam etmiştir. Eğitime ve kültürel faaliyetlere verilen önem doğrultusunda Selçuklular ile başlayan medrese açma geleneği, Karamanoğulları ve Osmanlı ile devam etmiş, süreç içinde pek çok medrese inşa edilmiştir. Bu medreseler yapıldıkları dönemde hem kent içinde önemli bir odak noktası olmuş hem de kentin biçimlenmesine katkı sağlamıştır. Bu araştırmada medreselerin izlerinin kent dokusu içinde yalnızca bulundukları dönemde değil, kendilerinden yüzyıllar sonra bile farklı biçimlerde ortaya çıktığının farkındalığıyla, Konya kent merkezinin biçimlenmesinde medreselerin etkisi üzerine odaklanılmıştır. Bu doğrultuda öncelikle Konya kent merkezindeki medreseler tespit edilmiş, daha sonra tespit edilebilen toplam 86 medresenin günümüz kent merkezindeki izleri sorgulanmıştır. Sorgulama neticesinde medreselerin Konya kent merkezinin biçimlenmesinde hem fiziki hem manevi etkileri olduğu saptanmıştır. Medreselerin temaları ile günümüzde ilgili bölgede bulunan yapılaşma türünün benzerlik gösterdiği, medreselerin bulundukları semtin isimlendirilmesinde rol oynadıkları, kentsel hafızanın korunmasına katkı sağladıkları tespit edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

• Medrese
• Kent biçimlenmesi
• Konya medreseleri
• Konya tarihî kent merkezi
• Medrese-kent ilişkisi

Kaynakça

1. Ahmed Eflâkî. Âriflerin Menkıbeleri. 1. Cilt. Çev. Tahsin Yazıcı. İstanbul: Hürriyet Yayınları, 1973 google scholar
2. Arabacı, Caner. “1900-1924 Yılları Arası Konya Medreseleri.” Doktora tezi, Selçuk Üniversitesi, 1996 google scholar
3. Arkitera. “2. Ödül, Konya Alaeddin Tepesi II. Kılıçarslan Köşkü ve Kazı Alanı Mimari Fikir Proje Yarışması.” Erişim 25 Ocak 2024. https:// google scholar
4. www.arkitera.com/proje/2-odul-konya-alaeddin-tepesi-ii-kilicarslan-kosku-ve-kazi-alani-mimari-fikir-proje-yarismasi google scholar
5. Atçeken, Zeki. “İplikçi (Akun-Aba) Medresesi'nin Bilinmeyen Bir Yönü ve Osmanlılar Zamanında Bakımı ve Kullanılması.” Vakıflar Dergisi 22 (1991): 315-321 google scholar
6. Atçeken, Zeki. “Osmanlılar Zamanına Ulaşan Selçuklu Medreseleri ve Müderrisleri.” Yeni Türkiye 91 (2016): 652-662 google scholar
7. Ayte, Fethullah. “Medreseler.” Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler. 1. Cilt. Ed. Fikret Gedikli. Muş: Muş Alparslan Üniversitesi, 2013, 61-64 google scholar
8. Cumbur, Müjgan. “Selçuklu Devri Konya Kütüphanesi.” Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi 1 (1986): 37-44 google scholar

9. Çakır İnşaat. “Konya Numune Hastanesi.” Erişim 20 Şubat 2024 https://www.cakir.com.tr/tr/projeler/tamamlanan-projeler/konyanumune-hastanesi#gallery-1 google scholar
10. Dalkılıç, Mehmet. “Medreselerin Ortaya Çıkmasına Zemin Hazırlayan Tarihsel Süreç.” Medrese Geleneği ve Modernleşme Sürecinde Medreseler. 1. Cilt. Ed. Fikret Gedikli. Muş: Muş Alparslan Üniversitesi, 2013, 233-246 google scholar
11. Demir, Fatih. “Anadolu Selçuklu Dönemi Medreseleri Ve Medrese Eğitimi.” Yüksek Lisans tezi, Tokat Gazıi̇osmanpaşa Üniversitesi, 2019 google scholar
12. Doğan, Recai. “Osmanlı Eğitim Kurumları ve Eğitimde İlk Yenileşme Hareketlerinin Batılılaşma Açısından Tahlili.” Ankara Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi XXXVII (1997): 407-442 google scholar
13. Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri Erdaş & Semerci, 2025 google scholar
14. Eski Eserler Public Library. “Lala Ruzbe Medresesi.” Erişim 25 Ocak 2024 https://www.eskieserler.com/Eski/Eserler/Egitim-Kurumu/1919/Lala-Ruzbe-Medresesi.asp?LID=TR&ID=191 google scholar
15. Eski Eserler Public Library. “Şeref Mesud Medresesi.” Erişim 25 Ocak 2024 https://www.eskieserler.net/kurumdetayi.php?id=1922&page=16 google scholar
16. Gelişli, Yücel. “On Dokuzuncu Yüzyılda (Osmanlı Devleti’nin), Bağdat ve Yemen Vilayetlerinde Medreselerin Açılma Gerekçelerine İlişkin google scholar
17. İki Belge.” Gazi Üniversitesi Gazi Eğitim Fakültesi Dergisi 25/2 (2005): 83-113 google scholar
18. Gönül, Faik. “Vakıf İle Medresenıi̇n Tarıi̇hsel İlıi̇şkıi̇sıi̇ Bağlamında Üsküdar Medreselerıi̇nıi̇n Güncel İşlevlerıi̇nıi̇n Değerlendıi̇rıi̇lmesıi̇.” Yüksek Lisans tezi, Fatih Sultan Mehmet Vakıf Üniversitesi, 2020 google scholar
19. Gündüz, Mustafa, A. Meryem Demirkıran, Ali Yılmaz, Mustafa Ergün ve Cemil Öztürk. Eğitim Tarihi. Ed. Mehmet Şişman. Eskişehir: T.C. Anadolu Üniversitesi Yayını, 2019 google scholar
20. Güven, İsmail. “Büyük Selçuklu Devletinde Eğitim ve Öğretime Genel Bir Bakış.” Ankara University Journal of Faculty of Educational Sciences (JFES) 25/2 (1992), 833-848 google scholar
21. Hızlı, Mefail. “Kuruluşundan Osmanlılara Kadar Medreseler.” T.C. Uludağ Üniversitesi İlahiyat Fakültesi 2/2 (1987): 273-281 google scholar
22. İpekçioğlu, G. İpek. “Konya'da Karamanoğulları Dönemi Mimari Eserleri.” Yüksek Lisans tezi, Hacettepe Üniversitesi, 2022 google scholar
23. Karpuz, Haşim. Anadolu Selçuklu Mimarisi. Konya: Selçuk Üniversitesi Yaşatma ve Geliştirme Vakfı, 2001 google scholar
24. Kemaloğlu, Muhammet. “XI.-XIII. Yüzyıl Türkiye Selçuklu Devletinde Eğitim-Öğretim (Medreseler).” Akademik Tarih ve Düşünce Dergisi 2/5 (2015): 89-106 google scholar
25. Kılınç, Emin. “Klâsik Osmanlı Eğitim Kurumlarından Konya Dârü’l-Huffâzları (XVII. Yüzyıl).” Gaziantep Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 7/1 (2008): 18-43 google scholar
26. Konya Aktüel. “Konya Baruthanesi (Güherçile Yapım Evi).” Erişim 30 Ocak 2024. http://www.konyaaktuel.com/2017/02/konya-baruthanesi-guhercile-yapim-evi.htm google scholar
27. Konya Büyükşehir Belediyesi. “Konya Tarihinin En Önemli Projesi: Eski Adliye Binası Yıkılarak Kent Meydanı Oluşturuluyor.” Erişim 09 Şubat 2024. https://www.konya.bel.tr/haber/konya-tarihinin-en-onemli-projesi-eski-adliye-binasi-yikilarak-kent-meydani-olusturuluyo google scholar
28. Konyalı, İbrahim Hakkı. “Bir Hüccet İki Vakfiye.” Vakıflar Dergisi 7 (1968): 97-110 google scholar
29. Konyalı, İbrahim Hakkı. Abideleri ve Kitabeleri ile Konya Tarihi. Konya: Yeni Kitap Basımevi, 1964 google scholar
30. Konyapedia. “Adliye Medresesi (Hacı Adil Efendi Medresesi).” Erişim 17 Ocak 2024. https://www.konyapedia.com/makale/122/adliye-medresesi-haci-adil-efendi-medreses google scholar
31. Konyapedia. “Ali Gav/Mahmudiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
32. https://www.konyapedia.com/makale/508/ali-gavmahmudiye-medreses google scholar
33. Konyapedia. “Ataiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
34. https://www.konyapedia.com/makale/195/ataiye-medreses google scholar
35. Konyapedia. “Atik Müftü Dairesi (Nûriye/Kurdoğlu/Keleşzâde Medresesi).” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
36. https://www.konyapedia.com/makale/252/atik-muftu-dairesi-nuriyekurdoglu-keleszade-medreses google scholar
37. Konyapedia. “Biçyemez (Bityemez)/Adanalı Ömer Efendi Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
38. https://www.konyapedia.com/makale/864/bicyemez-bityemezadanali-omer-efendi-medreses google scholar
39. Konyapedia. “Fahrettin Paşa Parkı.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
40. https://www.konyapedia.com/makale/1452/fahrettin-pasa-park google scholar
41. Konyapedia. “Fethiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
42. https://www.konyapedia.com/makale/1531/fethiye-medreses google scholar
43. Konyapedia. “Gömeç Hatun (Ana) Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
44. https://www.konyapedia.com/makale/1833/gomec-hatun-ana-medreses google scholar
45. Konyapedia. “Hafız İsmail Konevi Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
46. https://www.konyapedia.com/makale/2307/hafiz-ismail-konevi-medreses google scholar
47. Konyapedia. “Islah-ı Medaris-i İslamiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
48. https://www.konyapedia.com/makale/2645/islah-i-medaris-i-islamiye-medreses google scholar
49. Konyapedia. “İrfaniye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
50. https://www.konyapedia.com/makale/2712/irfaniye-medreses google scholar
51. Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri Erdaş & Semerci, 2025 google scholar
52. Konyapedia. “Kadızade Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
53. https://www.konyapedia.com/makale/1629/kadizade-medreses google scholar
54. Konyapedia. “Kara Hafız Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
55. https://www.konyapedia.com/makale/1675/kara-hafiz-medreses google scholar
56. Konyapedia. “Lâl Paşa Darülhuffazı.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
57. https://www.konyapedia.com/makale/2965/lal-pasa-darulhuffaz google scholar
58. Konyapedia. “Larende Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
59. https://www.konyapedia.com/makale/2970/larende-medreses google scholar
60. Konyapedia. “Müsevvit Efendi (Cevizaltı) Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
61. https://www.konyapedia.com/makale/3195/musevvit-efendi-cevizalti-medreses google scholar
62. Konyapedia. “Simavlı/Fettah-i Sagir/Fettahiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
63. https://www.konyapedia.com/makale/2512/simavlifettah-i-sagirfettahiye-medreses google scholar
64. Konyapedia. “Şirvanlı Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
65. https://www.konyapedia.com/makale/3400/sirvanli-medreses google scholar
66. Konyapedia. “Takva Dairesi/Yeni Daire Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
67. https://www.konyapedia.com/makale/3417/takva-dairesiyeni-daire-medreses google scholar
68. Konyapedia. “Tevfikiye (Karahüyüklü) Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
69. https://www.konyapedia.com/makale/3517/tevfikiye-karahuyuklu-medreses google scholar
70. Konyapedia. “Yılanlı Medrese.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
71. https://www.konyapedia.com/makale/3779/yilanli-medres google scholar
72. Konyapedia. “Ziyaiye Medresesi.” Erişim 17 Ocak 2024. google scholar
73. https://www.konyapedia.com/makale/3519/ziyaiye-medreses google scholar
74. Kuran, Aptullah. Anadolu Medreseleri. 1. cilt. Ankara: Orta Doğu Teknik Üniversitesi Yayınları, 1969 google scholar
75. Küçükdağ, Yusuf. “Konya’da Alâeddin Dârüş-şifâsı, Tıp Medresesi ve Mescidinin Yeri, Yapısı.” Osmanlı Araştırmaları IX (1989): 347-359 google scholar
76. Lynch, Kevin. Kent İmgesi. Çev. İrem Başaran. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2021 google scholar
77. Önder, Mehmet. “Konya'da Karatay Medresesi Portali.” Vakıflar Dergisi 25 (1995): 267-270 google scholar
78. Önder, Mehmet. Mevlâna Şehri Konya-Tarihi Kılavuz. Konya: Yeni Kitap Basımevi, 1962 google scholar
79. Sarıkaya, Yaşar. “Osmanlı Dönemi Konya’sında Medrese Kurucusu ve Patronu Olarak Sufiler ve Alimler (18.-29. Yüzyıllar).” Turkish Studies 2/1 (2007): 162-195 google scholar
80. Sözen, Metin. Anadolu Medreseleri: Selçuklu ve Beylikler Devri. 1. Cilt. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 1970 google scholar
81. Sözen, Metin. Anadolu Medreseleri: Selçuklu ve Beylikler Devri. 2. Cilt. İstanbul: İstanbul Teknik Üniversitesi Yayınları, 1972 google scholar
82. Şahbaz, Mehibe. “Sahib Ata Fahrü’d-Din Ali Döneminde İnşa Edilen Medreselerin Türkiye Selçuklu Eğitimindeki Yeri.” Social Sciences Studies Journal 4/22 (2018): 3846-3861 google scholar
83. Şahin, Kamil. “Konya Maristan-ı Atik.” Türk İslam Medeniyeti Akademik Araştırmalar Dergisi 5 (2008): 211-217 google scholar
84. Turan, Osman. “Şemseddin Altun-Aba, Vakfiyesi ve Hayatı.” Belleten 11/ 42 (1947): 197-236 google scholar
85. Türk Dil Kurumu Güncel Türkçe Sözlük. “Medrese.” Erişim 17 Ocak 2024. https://sozluk.gov.t google scholar
86. Uz, Mehmet Ali. “Konya Medreseleri.” Akademik Sayfalar 14/25 (2014): 386-400 google scholar
87. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 2-Devle. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
88. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 6-Tercüman. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
89. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 7-Çiftemerdiven. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
90. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 12-Şükran. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2015 google scholar
91. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 14-Kürkçü. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2016 google scholar
92. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 18-Gazialemşah. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2016 google scholar
93. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 21-Beyhekim. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017 google scholar
94. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 24-Şerefşirin. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017 google scholar
95. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 28-Karakurt. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2017 google scholar
96. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 39-Medrese Kalenderhane. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2019 google scholar
97. Art-Sanat, (23), 181–214 213 google scholar
98. Konya’daki Medrese Yapılarının Günümüz Konya Kent Merkezinin Biçimlenmesi Üzerine Etkileri Erdaş & Semerci, 2025 google scholar
99. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri Serisi: 43-Zincirlikuyu. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2019 google scholar
100. Uz, Mehmet Ali. Tarihi Konya Mahalleleri. Konya: Konya Büyükşehir Belediyesi Kültür Yayınları, 2022 google scholar
101. Uzluk, Şahabettin. “Anadolu Selçuklu Medrese Planının Konya’da İki Camide Uygulanışı.” IX. Türk Tarih Kongresi, Ankara 21-25 Eylül 1981, google scholar
102. Kongreye Sunulan Bildiriler. 2. Cilt. Ankara: Türk Tarih Kurumu Yayınları, 1988, 711-714 google scholar
103. Yaldız, Esra. “Konya’daki Medrese Yapılarının Yeniden Kullanım Koşullarına Göre Değerlendirilmesi.” Yüksek Lisans tezi, Selçuk Üniversitesi, 2003 google scholar
104. Yavuzyılmaz, Ahmet ve Zekeriya Şimşir. “Konya Kemaliye/Küçük Karatay Medresesi Üzerine Bir Restitüsyon Denemesi.” Selçuk Türkiyat 58 (2023): 135-168. google scholar