Muğla Geleneksel Konut Dokusu Koruma Sorunları: Muğla İskender Alper Evi Örneği

Öz

Günümüzde eski yerleşim dokularının ve dönem katmanlarının kültürel zenginliği, ülkelerin gelişmişliğinin göstergesi sayılmaktadır. Sürekli gelişen teknoloji, insanların yaşam şeklini doğrudan etkilerken fiziksel çevreyi dönüştürmeyi de zorunlu kılmaktadır. Modern kentlerde değişim olağan seyrinde ilerlerken geleneksel dokuların korunduğu yerlerde çağdaş yaşam koşullarına uyumda zorluklar yaşanmaktadır. Döneminin ihtiyaçlarına göre inşa edilen geleneksel kentlerde, değişime bağlı olarak ortaya çıkan talepler, kullanıcının yapıya müdahalesini gerekli kılmıştır. Bu müdahaleler, düşük gelirli kullanıcı profilindeki kent dokusunda denetimsiz ve bilinçsizce yapılmaktadır. Oysaki geleneksel yapılara çağdaş yaşam koşullarının kullanıcının ihtiyaçları doğrultusunda kontrollü ve bilinçli olarak entegrasyonunun sağlanması, geleneksel kent dokusunun özgün değerlerinin korunması, yaşatılması ve sürdürülebilir olması açısından büyük önem taşımaktadır. 

Bu çalışmada geleneksel Muğla evleri ve sokak dokusu incelenmiş, konut işlevini koruyarak günümüze ulaşan İskender Alper Evi’nde tespit edilen fiziksel değişimler ışığında, geleneksel yerleşimlerin özelliklerini kaybetmeden korunmasına yönelik öneriler sunulmuştur. Geleneksel dokuyu oluşturan bütün yapıların / yapı parçalarının dokunun ayrılmaz bir parçası olduğu ancak her yapının kendine has, özgün, tek olduğu ve yapıların fiziksel olarak korunmasının ancak içinde yaşayan kullanıcıları ile birlikte mümkün olacağı vurgulanmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Geleneksel Kent Dokusu
• Geleneksel Yapı
• Koruma
• Muğla
• Kullanıcı Müdahaleleri

Effects of Changing Living Conditions on Traditional Buildings: Muğla İskender Alper

Öz

Today, the cultural heritage embodied in historic urban fabric and layered urban fabric is an indicator of a country’s commitment to heritage development. While continuously advancing technology directly influences ways of life, it also necessitates the transformation of the physical environment. In modern cities, change proceeds naturally; however, in areas where traditional fabrics are preserved, difficulties arise in adapting to contemporary living conditions. In traditional cities built according to the needs of their time, demands emerging because of change have required users to intervene in the built environment. These interventions are often carried out in an uncontrolled and unconscious manner, particularly within urban fabrics inhabited by low-income user profiles. Nevertheless, the controlled and conscious integration of contemporary living conditions into traditional buildings in line with users’ needs is of great importance for the preservation, continuity, and sustainability of the original values of traditional urban fabric. 

In this study, traditional Muğla houses and street patterns are examined. Based on the physical transformations identified in the İskender Alper House, which has survived to the present day while maintaining its residential function, recommendations are presented for the conservation of traditional settlements without losing their defining characteristics. It is emphasized that all buildings and building components forming the traditional fabric constitute inseparable parts of the whole; however, each structure is unique and possesses its own original characteristics, and the physical conservation of buildings is only possible together with the users who inhabit them.

Anahtar Kelimeler

• Traditional Urban Fabric
• Traditional Architecture
• Conservation
• Muğla
• User Interventions

Kaynakça

1. Akçura, Necva. “Muğla’da Geleceğe Yönelik Çabalar: Tarihi Çevre Koruması.” Tarih İçinde Muğla. Der. İlhan Tekeli. Muğla: Muğla Belediyesi Yayınları, 2006. google scholar
2. Aktüre, Sevgi. “19. Yüzyılda Muğla.” Tarih İçinde Muğla. Der. İlhan Tekeli. Muğla: Muğla Belediyesi Yayınları, 2006. google scholar
3. Aladağ, Ertuğrul. Kentimin Öyküsü. İstanbul: Belge Yayınları, 1998. google scholar
4. Aladağ, Ertuğrul. Muğla Evi, Muğla’daki Geleneksel Konutların Sıhhileştirilmesi ve Yeniden Değerlendirilmesi Konusunda Bir Araştırma. Muğla: Hamle Matbaacılık, 1991. google scholar
5. Ekinci, Oktay. Yaşayan Muğla. İstanbul: Numune Mücellithanesi, 1985. google scholar
6. Eldem, Sedad Hakkı. Türk Evi Plan Tipleri. İstanbul: Pulhan Matbaası, 1954. google scholar
7. Eroğlu, Zekai. Muğla Tarihi. İzmir: Marifet Basımevi, 1939. google scholar
8. Hasol, Doğan. Ansiklopedik Mimarlık Sözlüğü. İstanbul: Yem Yayınları, 2016. google scholar

9. ICOMOS. Geleneksel Mimari Miras Tüzüğü (1999). Erişim 15 Ocak 2024. https://www.icomos.org.tr/Dosyalar/ICOMOSTR_tr0464062001536913566.pdf google scholar
10. Karakul, Özlem ve Tuna Yıldız. “Kültürel Mirasın Korunmasında Yerel Yönetimlerin Rolü Türkiye." (2020) UCLG-MEWA. Erişim 15 Ocak 2024. https://uclg-mewa.org/wp-content/uploads/2022/05/Kulturel_Mirasin_Korunmasinda_Yerel_Yonetimlerin_Rolu-Turkiye.pdf google scholar
11. Köksal Kılınç, Gonca. “Toplumsal Bir Ölçek Olarak Kentsel Mekânın Dönüşümü: Muğla Kentsel Sit Örneği.” Yüksek Lisans tezi, Muğla Üniversitesi, 2007. google scholar
12. Kuban, Doğan. Türkiye’de Kentsel Koruma, Kent Tarihleri ve Koruma Yöntemleri. İstanbul: Tarih Vakfı Yurt Yayınları, 2001. google scholar
13. Kunduracı, Osman, Nurcan Bahargülü ve Elif Yiğiter. “Muğla-Yatağan İlçesi Eskihisar’da Türk Dönemi Eserleri.” Selçuk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Dergisi 57 (Nisan 2023): 215-252. Erişim 20 Ocak 2026, https://doi.org/10.21563/sutad.1285157. google scholar
14. Muğla Koruma Amaçlı İmar Planı, 2001. Muğla Büyükşehir Belediyesi Arşivi. google scholar
15. Muğla Kültür Varlıklarını Koruma Bölge Kurulu, 21.12.1994 Tarih ve 4477 Sayılı Kararı, Muğla Büyükşehir Belediyesi Arşivi. google scholar
16. Oktik, Nurgün ve Şinasi Öztürk. Sosyolojik Yapı Araştırmaları, Kültürel ve Doğal Kaynak yönetimi Ön Araştırması II. Muğla: Muğla Üniversitesi Basımevi, 2007. google scholar
17. Örnek Özden, Elif. “Kentsel Sit Alanı’ İlanı ‘Mutlak Korunuyor Anlamına Geliyor mu?” Gazi Üniversitesi Mühendislik Mimarlık Fakültesi Dergisi (2006) 21 (4): 651-660. google scholar
18. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. "2863 Sayılı Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Kanunu." Erişim 15 Ocak 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=2863&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5 google scholar
19. T.C. Cumhurbaşkanlığı Mevzuat Bilgi Sistemi. "Koruma, Uygulama ve Denetim Büroları, Proje Büroları ile Eğitim Birimlerinin Kuruluş, İzin, Çalışma Usul ve Esaslarına Dair Yönetmelik." Erişim 15 Ocak 2024. https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=8323&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5 google scholar
20. Teftiş Kurulu Başkanlığı. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Kültür ve Tabiat Varlıklarını Koruma Yüksek Kurulu. “Taşınmaz Kültür Varlıklarının Gruplandırılması, Bakım ve Onarımları.” Erişim 15 Ocak 2024. https://teftis.ktb.gov.tr/TR-263743/660-nolu-ilke-karari-tasinmaz-kultur-varliklarinin-gruplandirilmasi-bakim-ve-onarimlari.html google scholar
21. Uşma, Gökhan. “Anadolu’daki Geleneksel Türk Evlerinin Plan, Cephe ve Süsleme Özellikleri Bağlamında İncelenmesi.” ARTS: Artuklu Sanat ve Beşeri Bilimler Dergisi 6 (2021): 227-259. Erişim 15 Ocak 2024. https://doi.org/10.46372/arts.941536 google scholar