Paris Bibliothéque Nationale de France Grec 74 El Yazmasında Vaftizci Yahya’nın Hayatı: İkonografik Bir Analiz

Öz

Hristiyanlık tarihinde önemli bir konuma sahip olan Vaftizci Yahya, Yeni Ahit’te İsa’dan sonra en sık bahsedilen dinî figürlerden biridir. Yahya, İsa'nın gelişini müjdeleyerek Mesih’in yolunu hazırlamış ve insanları ruhsal arınma amacıyla vaftiz etmiştir. Yahya’nın hayatına dair anlatılar ve tasvirler, Bizans Dönemi el yazmaları, ikonalar, freskler ve mozaikler gibi birçok sanat eserinde yer almaktadır. Paris’teki Bibliothèque Nationale de France’da korunan BnF Grec 74 envanter numaralı resimli el yazması, 11. yüzyıla ait önemli bir Bizans Dönemi sanat eseridir. Bu el yazmasında, toplam 215 folyo ve 375 resim vardır. Vaftizci Yahya’ya dair 33 sahne, 18 farklı olayı tasvir etmekte ve Yahya'nın soyu, doğumu, çölde yaşamı, vaftizleri ve ölümü gibi sahneleri içermektedir. Bu çalışmada BnF Grec 74’te yer alan Vaftizci Yahya sahnelerinin ikonografik analizi yapılmış ve bu tasvirler Orta Bizans Dönemi el yazmalarındaki benzer örneklerle karşılaştırılmıştır. El yazmasındaki tasvirler ışığında Yahya’nın yaşamı ikonografik açıdan değerlendirilmiştir. Araştırma sonucunda, Grec 74’ün Vaftizci Yahya’nın yaşamına ilişkin Bizans sanatındaki en kapsamlı görsel programlardan birini içerdiği belirlenmiştir. Özellikle Yahya’nın çocukluğu, çölde yaşamı, vaftiz faaliyetleri ve şehit edilmesine ilişkin sahneler, el yazmasının özgün ikonografik özelliklerini ortaya koymaktadır. Bu yönüyle eser, Vaftizci Yahya ikonografisinin gelişimini ve Orta Bizans Dönemi resimli el yazmalarındaki anlatım anlayışını değerlendirmek açısından önemli bir kaynak niteliği taşımaktadır.

Anahtar Kelimeler

• Vaftizci Yahya
• İkonografi
• Bizans Elyazmaları
• Bizans Sanatı
• Orta Bizans Dönemi

The Life of John the Baptist in Manuscript Paris Bibliothéque Nationale de France Grec 74: An Iconographic Analysis

Öz

John the Baptist, who holds a significant position in the history of Christianity, is one of the most frequently mentioned religious figures in the New Testament after Jesus. By proclaiming the coming of Jesus, John paved the way for the Messiah and baptized the people for spiritual purification. Narratives and depictions of John’s life appear in numerous works of art from the Byzantine period, including manuscripts, icons, frescoes, and mosaics. The illuminated manuscript BnF Grec 74, preserved in the Bibliothèque Nationale de France in Paris, is an important work of Byzantine art dating from the 11th century. This manuscript contains 215 folios and 375 illustrations. The 33 scenes dedicated to John the Baptist depict 18 different episodes, including his lineage, birth, life in the wilderness, baptisms, and death. In this study, an iconographic analysis of the scenes depicting John the Baptist in BnF Grec 74 was conducted, and these depictions were compared with similar examples in Middle Byzantine manuscripts. John’s life has been evaluated from an iconographic perspective, considering the illustrations found in the manuscript. The research determined that Grec 74 contains one of the most comprehensive visual programs related to the life of John the Baptist in Byzantine art. Particularly, scenes depicting John’s childhood, his life in the wilderness, his baptismal activities, and his martyrdom reveal the unique iconographic features of the manuscript. This work constitutes a significant source for assessing the development of John the Baptist iconography and the narrative approach found in Middle Byzantine illuminated manuscripts.

Anahtar Kelimeler

• John the Baptist
• Iconography
• Byzantine Manuscripts
• Byzantine Art
• Middle Byzantine Period

Kaynakça

1. Anderson, Jeffrey C. “The Illustration of the Gospel Book Vind. theol. gr. 154.” Orientalia Christiana Periodica 90/2 (2024): 305–315. https://doi.org/10.2143/OCP.90.2.3294449 google scholar
2. Biblioteca Apostolica Vaticana (Dijital Koleksiyon). “Eski Ahit Yazması.” Erişim 08 Nisan 2024. https://digi.vatlib.it/mss/detail/Vat.gr.1927. google scholar
3. Biblioteca Medicea Laurenziana (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 13 Mart 2024.https://syri.ac/biblioteca-medicea-laurenziana-plutei-156. google scholar
4. Biblioteca Medicea Laurenziana (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 10 Nisan 2024. https://tecabml.contentdm.oclc.org/digital/collection/plutei/id/62009. google scholar
5. Biblioteca Palatina (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 01 Mart 2024. https://www.internetculturale.it/jmms/iccuviewer/iccu.jsp?id=oai%3Awww.internetculturale.sbn.it%2FTeca%3A20%3ANT0000%3AN%3ACNMD0000281913&mode=all&teca=MagTeca+-+ICCU/. google scholar
6. Delouis, Olivier. “Expérience de l’icône et Preuve par l’image chez Théodore Stoudite.” Visibilité et Présence de l’image dans l’espace Ecclésial. Byzance et Moyen Age Occidental. Ed. Sulamith Brodbeck ve Anne-Orange Poilpré. Paris: Éditions de la Sorbonne, 2019, 151-170. google scholar
7. Early Christian Writings. “Infancy Gospel of James.” Erişim 15 Haziran 2024. https://www.earlychristianwritings.com/text/infancyjames-hock.html. google scholar
8. Ersnst, Josef. Johannes der Täufer. Berlin: Walter de Gruyter, 1989. google scholar

9. Grabar, Andre. Christian Iconograhy. Princeton: Princeton Üniversitesi, 1969. google scholar
10. Iohannes Chrysostomus-In Decollationem Sancti Joannis. “In Decollationem Sancti Joanni.” Erişim 12 Eylül 2024, https://www.documentacatholicaomnia.eu/1004/1003__Ioannes_Crysostomus_010/0345-0407,_Iohannes_Chrysostomus,_In_decollationem_sancti_Joannis,_MGR.html. google scholar
11. Jerphanion, Guillaume de. Les Églises Rupestres de Cappadoce: Une Nouvelle Province de l'art Byzantin. Paris: Librairie Orientaliste Paul Geuthner, 1936. google scholar
12. Kalinina, Evgeniya Aleksandrovna. “О принципах организации цикла сюжетных миниатюр Четвероевангелия из Национальной библиотеки Австрии (Theol. gr. 154).” (O Printsipah Organizatsii Tsikla Syujetnih Miniatyur Çetveroyevangeliya iz Natsionalnoy Biblioteki Avstrii (Teol. gr. 154)). Вестник ПСТГУ. Серия V: Вопросы истории и теории христианского искусства 32 (2018): 59–80. https://doi.org/10.15382/sturV201832.59-80. google scholar
13. Kaplan, Necla. “Bizans Dönemi Resimli Oktateukh El Yazması: Seraglio (Topkapı Sarayı Gi.8).” Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, 2017. google scholar
14. Katsióti, Angelikí. “Οι σκηνές της ζωής και ο εικονογραφικός κύκλος του Αγ. Ιωάννη Προδρόμου στη Βυζαντινή τέχνη.” (İ skinés tis zoís ke o ikonoğrafikós kiklos tu Ayiu İoanni Prodrómu sti Vizandiní tehni). Doktora Tezi, Selanik Üniversitesi, 1996. google scholar
15. Katsióti, Angelikí. Οι σκηνές της ζωής και ο εικονογραφικός κύκλος του Αγ. Ιωάννη Προδρόμου στη Βυζαντινή τέχνη (İ skinés tis zoís ke o ikonoğrafikós kiklos tu Ayiu İoanni Prodrómu sti Vizandiní tehni). Atina: Πουρναρασ Παναγιωτησ, 1998. google scholar
16. Kaya, Metin. “Kapadokya Bölgesindeki Vaftiz Konulu Duvar Resimleri.” Yüksek lisans tezi, İstanbul Üniversitesi, 2014. google scholar
17. Kedrenos, Georgios. Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae: Georgius Cedrenus Ioannis Scylitzae ope ab I. Bonnae: Bonne Impensis Ed. Weberi, 1938. google scholar
18. Kono, Keiko. “Η Ζωη Του Προδρομου Στη Βυζαντινη Ζωγραφικη.” (İ Zoí Tu Prodrómu Sti Vizandiní Zoğrafikí). Doktora Tezi, Aristotle Üniversitesi, 1995. google scholar
19. Kutsal Kitap. “Zekeriya 1: 7-14.” erişim 25 Nisan 2024, https://kutsalkitap.info.tr/?q=Zekeriya+1%3A7-14. google scholar
20. Kutsal Kitap. “Luka İncil.” Erişim 25 Nisan 2024. https://kutsalkitap.info.tr/?q=Luk.1. google scholar
21. Kutsal Kitap. “Markos İncili.” Erişim 25 Nisan 2024. https://kutsalkitap.info.tr/?q=Mar.1. google scholar
22. Kutsal Kitap. “Matta İncili.” Erişim 3 Nisan 2024. https://kutsalkitap.info.tr/?q=Mat.1. google scholar
23. Kutsal Kitap. “Yuhanna İncili.” Erişim 25 Nisan 2024. https://kutsalkitap.info.tr/?q=Yu.1. google scholar
24. Liveri, Angeliki. “Byzantine and Western Medieval Royal Dances: Dansing for the King-King’s Dansing.” Belonging Detachment and the Representation of Musical Identities in Visual Culture. Ed. Antonio Baldassarre ve Arabella Teniswood-Harvey. Viyana: Hollitzer Yayınevi, 2023, 127-156. google scholar
25. Lowden, John H. “Octateuch.” The Oxford Dictionary of Byzantium. Ed. A. Kazhdan. Oxford: Oxford Üniversitesi Yayınları, 1991, 1510-1511. google scholar
26. Mango, Cyril. “The Date of the Studius Basilica at Istanbul.” Byzantine and Modern Greek Studies 4 (1978): 115-22. google scholar
27. Masuda, Tomoyuki. “Η Εικονογράφηση του Χειρογράφου Αριθ. 587μ. της Μονής Διονυσίου στο Άγιο Όρος. Συμβολή στη Μελέτη των Βυζαντινών Ευαγγελισταρίων.” (İ İkonoğrafisi tu Hiroğrafu Arit. 587 mi tis Monis Dionisiu sto Ayio Oros. Simvoli sti Meleti ton Vizandinon Evangelistarion). Doktora Tezi, Selanik Üniversitesi, 1990. google scholar
28. Michel, Alpatoff. “A Byzantine Illuminated Manuscript of the Palaeologue Epoch in Moscow.” Byzantinische Zeitschrift 12 (1930): 207-218. google scholar
29. Miller, Eric George. “Miniatures of the Life of St John the Baptist.” The British Museum Quarterly 6 (1931): 1-3. google scholar
30. Mingana, Alphonse. “Vaftizci Yahya’nın Yeni Bir Hayat Hikayesi.” Dini Araştırmalar 19/48 (2016), 235-258. google scholar
31. Moulton, Vincent M. “The Nazirite Vow and Fertility.” Yüksek Lisans Tezi, Temple Üniversitesi, 2011. google scholar
32. Nayim, Gamze. “Kapadokya Bölgesi Duvar Resimlerinde Vaftizci Yahya Tasvirleri.” Yüksek lisans tezi, Atatürk Üniversitesi, 2019. google scholar
33. Omunt, Henri. Évangiles Avec Peintures Byzantines Du XIe Siècle... Reproduction Des 361 Miniatures Du Manuscrit Grec 74 de la Bibliothèque Nationale. Paris: Imprimerie Berthaud Frères, 1908. google scholar
34. Österreichische Nationalbibliothek (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 10 Mayıs 2024. https://viewer.onb.ac.at/10048A59/. google scholar
35. Paris Bibliothéque National de France (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 10 Mart 2024. https://archivesetmanuscrits.bnf.fr/ark:/12148/cc23713w. google scholar
36. Paris Bibliothéque National de France (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 08 Nisan 2024. https://archivesetmanuscrits.bnf.fr/ark:/12148/cc24356w. google scholar
37. Paris Bibliothéque National de France (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 13 Mart 2024. https://archivesetmanuscrits.bnf.fr/ark:/12148/cc23825r. google scholar
38. Paris Bibliothéque National de France (Dijital Koleksiyon). “Nazianzoslu Gregorios’un Vaazları.” Erişim 01 Mart 2024. https://archivesetmanuscrits.bnf.fr/ark:/12148/cc23564t. google scholar
39. Pekak, M. Sacit ve Durmuş Gür. “İsa’nın Doğumu.” Sanat Tarihi Dergisi 24 (2006): 175-226. google scholar
40. Rhoby, Andreas. Ausgewählte Byzantinische Epigramme in Illuminierten Handschriften: Verse und ihre "inschriftliche" Verwendung in Codices des 9. bis 15. Jahrhunderts. Ed. Wolfram Hörandner, Andreas Rhoby ve Anneliese Paul (Viyana: Österreichischen Akademie der Wissenschaften Yayınları, 2018), 180. google scholar
41. Stornajolo, Cosimo. Miniature delle Omilie di Giacomo Monaco (Cod. vatic. gr. 1162) e dell'Evangeliario Greco Urbinate (Cod. vatic. urbin. gr. 2). Los Angeles: Getty Research Institute, 1910. google scholar
42. Tınaz, Işık Eftan. “Kanatlı Olarak Betimlenen Vaftizci Yahya Figürü.” Art-Sanat 12 (2019): 421-455, https://izlik.org/JA36HH94NN. google scholar
43. Tınaz, Işık Eftan. “Post Bizans Dönem İkonografisinde Kanatlı Betimlenen Vaftizci Yahya Figürü.” Yüksek Lisans Tezi, İstanbul Üniversitesi, 2017. google scholar
44. Tsuji, Shigebumi. “The Study of The Byzantine Gospel Illustrations in Florence, Laur. Plut. VI.23 and Paris, Bibl. Nat. Cod. Gr. 74.” Doktora Tezi, Princeton Üniversitesi, 1968. google scholar
45. University of Chicago Library (Dijital Koleksiyon). “İncil Yazması.” Erişim 08 Nisan 2024. https://goodspeed.lib.uchicago.edu/view/index.php?doc=0965&obj=003#?c=&m=&s=&cv=32&xywh=-2853%2C-250%2C8705%2C4999/. google scholar
46. Velmans, Tania. Le Tétraévangile de la Laurentienne, Florence Laur. VI. 23. Paris: Klincksieck, 1972. google scholar
47. Vocotopoulos, Panagiotis L. Μικρογραφίες των Βυζαντινών Χειρογράφων του Πατριαρχείου Ιεροσολύμων (Mikrografies ton Byzantinon Cheirographon tou Patriarcheiou Ierosolymon). Kudüs: Kudüs Patrikhanesi, 2001. google scholar
48. Walter, Christopher. “The Invention of John the Baptist's Head in the Wall-calendar at Gracanica: Its Place in Byzantine Iconographical Tradition.” Zbornik Za Likovne Umetnosti 16 (1980): 71-83. google scholar
49. Walter, Christopher. Art and Ritual of the Byzantine Church. Londra: Variorum Yayınları, 1982. google scholar
50. Weitzmann, Kurt. “The Ode Pictures of the Aristocratic Psalter Recension.” Dumbarton Oaks Papers 30 (1976): 65-84, doi: 10.2307/1291390. google scholar
51. Willmington, Harold. “A Biographical Study of John the Baptist.” New Testament Biographies 28 (1976): 1-7. google scholar
52. Yandım, Sercan. “The Appearance of the Winged-Image of Saint John the Baptist in the Thirteenth Century Byzantine Painting.” 1. Uluslararası Sevgi Gönül Bizans Araştırmaları Sempozyumu Bildiriler. Ed. Ayla Ödekan, Nevra Necipoğlu ve Engin Akyürek. İstanbul: Koç Üniversitesi Yayınları, 2010, 626-633. google scholar
53. Yaşar, Fatma ve Zeliha Demirel-Gökalp. “İkonografik Çözümleme Bağlamında Floransa Biblioteca Medicea Lorenziana Plut. 6.23 ve Paris Bibliothéque National de France Grec 74 El Yazmalarındaki Epilepsi Hastalarının İyileştirilmesi Mucizesi Sahneleri.” Art-Sanat 20 (2023): 735-761, doi: 10.26650/artsanat.2023.20.1288365 google scholar
54. Yaşar, Fatma. “Orta Bizans Dönemi Evangelion El Yazması: Grec 74 (Paris Ulusal Kütüphanesi).” Doktora Tezi, Anadolu Üniversitesi, 2024. google scholar
55. Yılmaz, Sinan. “Bizans’da Ölüm İkonografisi.” Sivas Cumhuriyet Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Sosyal Bilimler Dergisi 44/2 (2020): 309-330. google scholar
56. Zenbilici, K. İlkgül. “Orta Bizans Dönemi Konstantinopolis Manastır Atölyeleri ve Resimli El Yazmaları Üretimi.” Doktora tezi, Ankara Üniversitesi, 2017. google scholar