Çağdaş Türk Resim Sanatında Kullanılan Sembolik Anlatımın Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Oya Katoğlu’nun Resimlerinde Yer Alan Folklorik Unsurlarla İlişkisi

Öz

Sanat, tarih boyunca öznel deneyimleri aktarabilmek için çeşitli anlatım yöntemleri kullanmıştır. Bu yöntemlerden biri olan sembolik anlatım, görünür gerçeklikten farklı anlamları aktarmaya imkân sağlamıştır. Resim sanatında semboller, sanatçının duygu ve düşüncelerini imgeler aracılığıyla dolaylı bir şekilde ifade etmeyi mümkün kılmıştır. Geleneksel Türk el sanatlarında yer alan sembolik biçimler geçmişten günümüze kadar olan bu süreçte sanatsal ifade araçları olarak kullanılmıştır. Bu sembolik biçimler daha sonra çağdaş resim sanatında da yer almıştır. Bu çalışmada, çağdaş Türk resim sanatında kullanılan sembolik anlatımın geleneksel folklorik unsurlarla ilişkisi, Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Oya Katoğlu’nun eserleri üzerinden incelenmiştir. Sanatçıların eserlerinde geleneksel folklorik unsurları kullandıkları görülmüştür. Anadolu halk sanatında yer alan bezeme çalışmaları, Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun eserlerinde geleneksel ile modernin bir sentezi olarak karşımıza çıkmaktadır. Eyüboğlu, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk yıllarında sanatçıların katıldığı Yurt Gezileri Programı kapsamında Edirne ve Çorum-İskilip’te bulunmuştur. Bu süre içinde yörenin halk sanatını incelemiştir. Oya Katoğlu ise Anadolu’nun bazı şehirlerine resimlerinde yer vermiştir. Araştırmanın amacı, iki sanatçının eserlerinde yer alan folklorik motiflerin sembolik anlamlarını irdelemek ve bu unsurların çağdaş resim sanatındaki uygulama biçimlerini değerlendirmektir. Araştırmada, nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Ayrıca konu ile bağlantılı olan kaynaklar taranarak geleneksel Türk sanatında kullanılan sembollerin anlamları ortaya çıkarılmıştır. Her iki sanatçıdan seçilen eserler betimsel analiz yöntemiyle incelenmiştir. Bu araştırmada, elde edilen bulgular sonucunda, her iki sanatçının çağdaş Türk resim sanatında kullanılan sembolik anlatımın geleneksel folklorik unsurlarla bağlantılı olduğu sonucuna ulaşılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Oya Katoğlu
• Bedri Rahmi Eyüboğlu
• Sembol
• Folklor
• Plastik Sanatlar

The Relationship Between Symbolic Expression in Contemporary Turkish Painting and the Folkloric Elements Found in the Paintings of Bedri Rahmi Eyüboğlu and Oya Katoğlu

Öz

Art has employed various modes of expression throughout history to convey subjective experiences. One of these methods, symbolic expression, has enabled the communication of meanings beyond visible reality. In the art of painting, symbols have made it possible for artists to express their emotions and ideas indirectly through images. Symbolic forms found in traditional Turkish handicrafts have been used as artistic means of expression from the past to the present. Over time, these symbolic forms have also found a place in contemporary painting. This study examines the relationship between symbolic expression in contemporary Turkish painting and traditional folkloric elements through the works of Bedri Rahmi Eyüboğlu and Oya Katoğlu. It has been observed that both artists incorporated traditional folkloric elements into their works. Decorative motifs originating from Anatolian folk art appear in Bedri Rahmi Eyüboğlu’s paintings as a synthesis of tradition and modernity. Eyüboğlu visited Edirne and Çorum-İskilip as part of the Homeland Tours Program (Yurt Gezileri Programı), in which artists participated during the early years of the Republic of Türkiye. During this period, he closely examined the folk art of these regions. Oya Katoğlu, on the other hand, included various Anatolian cities in her paintings. The aim of this study is to investigate the symbolic meanings of the folkloric motifs found in the works of these two artists and to evaluate the ways in which these elements are employed in contemporary painting. The research was conducted using a qualitative research method. In addition, relevant literature was reviewed to identify the meanings of symbols used in traditional Turkish art. Selected artworks by both artists were analyzed through the descriptive analysis method. Based on the findings obtained, it was concluded that the symbolic expression used by both artists in contemporary Turkish painting is closely connected with traditional folkloric elements.

Anahtar Kelimeler

• Oya Katoğlu
• Bedri Rahmi Eyüboğlu
• Symbol
• Folklore
• Plastic Arts

Kaynakça

1. Akarsu, Bedia. “Sembol.” Felsefe Terimleri Sözlüğü (İstanbul: İnkılâp Yayınları, 1987), 160. google scholar
2. Akbay, Özgenur. “Karadeniz Yöresi Safranbolu İlçesi Kadın Giysilerinin Giyinme Kültürü Açısından İncelenmesi.” Yüksek lisans tezi, Gazi Üniversitesi, 2014. google scholar
3. Akyıl, Serpil. “Yazmacılık Sanatı.” Anadolu Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi 13/1 (2003): 1-5. Erişim 13 Temmuz 2026. https://cdn. anadolu.edu.tr/files/anadolu-cms/06lOgxlW/uploads/2003-sayi-i-1-46fe090102539526.pdf google scholar
4. Arkasnews. “Picasso’ya Yoğun İlgi Saatleri Uzattı.” Erişim 28 Haziran 2026. https://arkasnews.com/picassoya-yogun-ilgi-saatleri-uzatti/ Arkhe. “Lascaux Mağarası.” 10 Şubat 2024. Erişim 29 Haziran 2026. https://www.arkhedergisi.com.tr/lascaux-ma%C4%9Faras%C4%B1 Arnold, Dana. Sanat Hakkında Kısa Bir Kitap. Çev. Güneş Atalay. İstanbul: Hayalperest Yayınları, 2019. google scholar
5. Artam. “Oya Zaim Katoğlu’nun ‘Sonbahar’ı.” 11 Kasım 2022. Erişim 22 Haziran 2026. https://artam.com/makaleler/konular-konuklar/oya-zaim-katoglunun-sonbahari google scholar
6. Bars, Mehmet Emin. “William Bascom’un “Folklorun Dört İşlevi Işığında Nasrettin Hoca Fıkraları Üzerine Bir Değerlendirme.” Turkish Studies 10/4 (2015): 149-166. Erişim 4 Nisan 2024. http://dx.doi.org/10.7827/TurkishStudies.7682. google scholar
7. Başbuğ, Zuhal. “Bedri Rahmi Eyüboğlu’nun İki Eserinde Bulunan Türk Kültürü İmgeleri.” Manas Sosyal Araştırmalar Dergisi 8/1 (2019): 201-208. Erişim 23 Haziran 2026. https://doi.org/10.33206/mjss.485467 google scholar
8. Can Koç, Damla. “Bedri Rahmi Eyüboğlu- Nuri İyem -Neşet Günal- Mehmet Pesen ve Nedret Sekban Eserlerinin Ön ve Arka Yapı Kategorileri Bakımından İncelenmesi ve Sanat Eğitimine Katkıları.” Doktora tezi, Gazi Üniversitesi, 2017. google scholar

9. Cassou, Jean. Sembolizm Sanat Ansiklopedisi. Çev. Özdemir İnce ve İlhan Usmanbaş. İstanbul: Remzi Yayınları, 1987. google scholar
10. Dundes, Alan. “Folklor Nedir.” Çev. Gülay Aydın. Milli Folklor 9/ 65 (2005):127- 129. Erişim 10 Haziran 2026. https://turkoloji.cu.edu.tr/ HALKBILIM/dundes_folklor.pdf google scholar
11. Ertuğrul, Erman. “Tarih Öncesi Dönemden 11 Mağara Sanatı.” Arkeofili. 15 Şubat 2015. Erişim 14 Temmuz 2026. https://arkeofili.com/ tarih-oncesi-donemden-11-magara-sanati/ google scholar
12. Esin, Emel. Orta Asya’dan Osmanlıya Türk Sanatında İkonografik Motifler. İstanbul: Kabalcı Yayınevi, 2004. Eyüboğlu, Bedri Rahmi. Resim Yaparken. Ankara: Bilgi Yayınları, 1995. google scholar
13. Farthing, Stephan. Sanatın Tüm Öyküsü. Çev. Gizem Aldoğan ve Firdevs Candil Çulcu. İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2017. Genç, Âdem ve Ahmet Sipahioğlu. Görsel Algılama Sanatta Yaratıcı Süreç. İzmir: Sergi Yayınevi, 1990. google scholar
14. Giray, Kıymet. “Bedri Rahmi Eyüboğlu ve Yeni Türk Resmi Yaratma Ülküsü.” Artam. 12 Mayıs 2021. Erişim 22 Haziran 2026. https://artam. com/makaleler/sanatci/bedri-rahmi-eyuboglu-ve-yeni-turk-resmi-yaratma-ulkusu google scholar
15. Guiraud, Pierre. Göstergebilim. Çev. Mehmet Yalçın. Ankara: İmge Yayınevi, 1994. google scholar
16. Günay, Reha. “Geleneksel Safranbolu Evleri ve Oluşumu.” Ankara: Kültür Bakanlığı Yayınları, 1981. google scholar
17. Habercim 19. “İskilip’e Has, Hasır Sandalye.” 24 Ağustos 2021. Erişim 22 Haziran 2026. https://habercim19.com/ public/kultur/iskilipe-has-hasir-sandalye/72203 google scholar
18. Hançerlioğlu, Orhan. Felsefe Sözlüğü. İstanbul: Remzi Yayınları, 1989. Hollingsworth, Mary. Dünya Sanat Tarihi. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2009. google scholar
19. İncil-Tevrat-Zebur Kutsal Kitap. “Mısır'dan Çıkış 32: 1-35.” Erişim 15 Temmuz 2026. https://incil.info google scholar
20. İpşiroğlu, Nazan ve Mazhar İpşiroğlu. “Oluşum Süreci İçinde Sanatın Tarihi.” İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2017. google scholar
21. İstanbulsanatevi. “Gustave Courbet Ressamın Atölyesi.” Erişim 28 Haziran 2026. https://www.istanbulsanatevi.com/sanatcilar/soyadi-c/courbet-gustave/gustave-courbet-ressamin-atolyesi-4785/ google scholar
22. Kahraman, Hasan Bülent. Sanatsal Gerçeklikler, Olgular ve Öteleri. İstanbul: Agora Kitaplığı, 2005. google scholar
23. Kapar, Serpil. “Resimde Sembolik İmgelemi Oluşturan Psikolojik Etkenler.” Sanat Dergisi 15 (2010): 43-46. Erişim 10 Nisan 2024. https:// izlik.org/JA32NE36TA google scholar
24. Karaaslan, Elif, Merve Güven ve Cansu Çelebi Erol. “Erken Cumhuriyet Dönemi Türk Resminde Ulusal Kimlik Anlayışı ve Bedri Rahmi Eyüboğlu.” İdil Sanat ve Dil Dergisi 6/31 (2017): 941-951. Erişim 12 Nisan 2026. https://doi.org/10.7816/idil-06-31-05 google scholar
25. Kaya, Reyhan. Türk Yazmacılık Sanatı. İstanbul: Türkiye İş Bankası Yayınları, 1988. google scholar
26. Kaymakçı, Gizem Nur. “Oya Katoğlu’nun Eserlerindeki Kadın İmgesi Üzerine Bir Değerlendirme.” Akademik İncelemeler Dergisi 17/2 (2022): 346-368. Erişim 1 Eylül 2024. https://dergipark.org.tr/tr/pub/akademikincelemeler/article/1152595 google scholar
27. Kılıç Karatay, Semra. “Aksaray-Gülağaç İlçesi Sepet Örneklerinde Kullanılan Motifler ve Anlamları.” Sanat Dergisi 33 (2019): 64-69. Erişim 20 Aralık 2025. https://izlik.org/JA68KL67CN google scholar
28. Koca, S. Kürşad. “Türk Kültüründe Sembollerin Dili.” Doktora tezi, Sakarya Üniversitesi, 2012. google scholar
29. Koçan, Hüsamettin. Türkiye’de Sanatın Bugünü ve Yarını, Ankara: Güzel Sanatlar Fakültesi Yayınları, 1985. google scholar
30. Koçu, Reşat Ekrem. “Sarık.” Türk Giyim Kuşam ve Süslenme Sözlüğü (Ankara: Sümerbank Kültür Yayınları, 1969), 202-203. Küçükerman, Önder. Kendi Mekânının Arayışı İçinde Türk Evi. İstanbul: Apa Ofset Basımevi Sanayi ve Ticaret A.Ş., 1985. Mitchell, W. J. T. İkonoloji, İmaj, Metin, İdeoloj. Çev. Hüsamettin Arslan. İstanbul: Paradigma Yayınları, 2005. google scholar
31. Niş Art Gallery. “Bedri Rahmi Eyüboğlu– Yazma, Hayat Ağacı.” Erişim 22 Haziran 2026. https://www.nisartgallery.com/urun/3104243/ bedri-rahmi-eyuboglu-yazma-hayat-agaci-28x34-cm google scholar
32. Ögel, Bahaeddin. Türk Mitolojisi II. İstanbul: Millî Eğitim Bakanlığı Yayınları, 1997. google scholar
33. Özbek, Hanefi. “Saz Üzerine.” SD Sağlık Düşüncesi ve Tıp Kültürü Dergisi 63 (2023): 104-107. Erişim 5 Mayıs 2026. https://www.medipol. edu.tr/sites/default/files/document/SD_063_Online-106-109.pdf google scholar
34. Özgeriş, Mutlu Melis, Faris Karahan ve Mustafa Özgeriş. “Servi Ağacının Türk Kültürü ve Peyzajında Kazandığı Anlamların Hayâlî’nin Serv Redifli Kasidesindeki Yansımaları.” Anemon Muş Alparslan Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 10/1 (2022): 273–287. https://doi. org/10.18506/anemon.960603 google scholar
35. Öztütüncü, Sabriye. “Türk Kültüründe Ev Temasının Oya Katoğlu’nun Resimlerine Yansıması.” The Turkish Online Journal of Design Art and Communication 14 /1 (2024): 180-193. Erişim 22 Haziran 2026. https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/3457706,186 google scholar
36. Papgift. “Altamira Mağarası Hikäyesi.”13 Temmuz 2022. Erişim 24 Haziran 2026. https://www.papgift.com/altamira-magarasi-hikayesi/ Pixabay. “Safranbolu Houses.” Erişim 22 Haziran 2026. https:// pixabay.com/ photos/safranbolu-houses-saffronbolu-2709447/ google scholar
37. Read, Herbert. Sanatın Anlamı. Çev. Nuşin Asgari. İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2017. google scholar
38. Satılmış, Serap. “Turgut Zaim’in Resimlerinde Renk Sembolleri Kullanımı ve Minyatür Etkisinin İncelenmesi.” Yüksek lisans tezi, Altınbaş Üniversitesi, 2019. google scholar
39. Tan, Nail. “Türkiye’de Halk Bilimi Çalışmalarının 100. Yılını Kutlarken.” Folklor/Edebiyat 19/75 (2013): 237-243. Erişim 19 Haziran 2026. https://izlik.org/JA83ZD77JK. google scholar
40. Tansuğ, Sezer. Çağdaş Türk Sanatı. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1986. Tansuğ, Sezer. Resim Sanatının Tarihi. İstanbul: Remzi Kitabevi, 1992. google scholar
41. Tetikçi, İsmail. “Yeniler Grubu Ressamlarının Resimlerinde Doğa.” Sanat Dergisi 26 (2016): 145-155. Erişim 13 Temmuz 2026. https://izlik. org/JA78LK78LT google scholar
42. Toprak, Abdülhamit. “Hüseyin Nihal Atsız ve Folklor.” Doktora tezi, Ondokuz Mayıs Üniversitesi, 2018. google scholar
43. Türkiye Kültür Portalı Medya Kütüphanesi. “Edirne Tunca Köprüsü.” Erişim 22 Haziran 2026. https://www.kulturportali.gov.tr/medya/ fotograf/fotodokuman/8671/edirne-tunca-koprusu google scholar
44. Türkiye Kültür Portalı Medya Kütüphanesi. “Sarı Saz Çorum.” Erişim 22 Haziran 2026. https://www.kulturportali.gov.tr/medya/fotograf/ fotodokuman/9047/sari-saz-corum google scholar
45. Ulusoy, Kadir. “Türk Toplum Hayatında Yaşatılan Kahve ve Kahvehane Kültürü.” Millî Folklor 23/89 (2011): 159-169. Erişim 21 Kasım 2025. https://www.millifolklordergisi.com/PdfViewer.aspx?Sayi=89&Sayfa=156 google scholar
46. Üner, Özlem. “Türk Resminde Sembolist Eğilimler.” MSGSÜ Sosyal Bilimler 7 (2013): 51-63. Erişim 12 Mayıs 2026. https://dergipark.org.tr/ tr/download/article-file/757717 google scholar
47. Yayman, Serpil. “20. Yüzyıl Figüratif Resminde Anlam.” Yüksek lisans tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 1997. google scholar
48. Yazar, Tarık ve Fahrettin Geçen. “Görsel Sanatlarda Evrensel Dil ve Sanatsal Sembolizm.” Uluslararası Sosyal Araştırmalar Dergisi 11/61 (2018): 556-567. Erişim 7 Haziran 2024. http://dx.doi.org/10.17719/jisr.2018.2946. google scholar
49. Yılmaz, Mihriban. “Cumhuriyet Döneminden Günümüze, Geleneksel Halk Sanatlarımızdan Etkilenen Resim Sanatçılarımız.” Yüksek lisans tezi, Giresun Üniversitesi, 2018. google scholar
50. Zeybek, Şerife Nihal. “Ege Türkülerinde Giyim- Kuşam ve Tesettür." Pamukkale Üniversitesi İlahiyat Fakültesi Dergisi 3 (Şubat 2015): 119-138. Erişim 21 Kasım 2025. https://doi.org/10.17859/pauifd.04121 google scholar