Mehmet Güleryüz’ün Resimlerinde Başkalaşmış Hayvan İmgeleri

Öz

Sanatçının biçim üzerine denemeleri, zorunlu figüratif deformasyonlar ile ifade unsuru olan figürlerin yeniden anlam kazanmasını sağlamaktadır. Çağdaş Türk resim sanatının dışa vurumcu sanatçılarından Mehmet Güleryüz’ün geleneksel anlayışın dışında yorumladığı figüratif yaklaşımı, eserlerinde izleyiciye farklı bir perspektif sunmaktadır. Ressamın kullandığı deforme edilmiş insan figürlerine eşlik eden hayvan figürleri, sanatçının toplumsal eleştirilerini yansıtmaktadır. Sanatsal bir ifade aracı olarak kullanılan hayvan figürleri, geçirdikleri dönüşümle özgün formlarından çıkarak yeni anlamlar kazanmaktadır. Sanatçının biçimlerinde görülen “insan dışı-insansızlaşma” dönüşümü, tamamlanmamış insanın toplumsal yapısına eleştirel bir yaklaşım sunmaktadır. Resimlerde yer alan başkalaşmış hayvanlar, beden ve ifade bağlamında insani özellikler göstermekte ve böylece insani ve hayvani özellikler tek bir bedende anlatılmaktadır. Bu çalışmada, Mehmet Güleryüz’ün figüratif dışa vurumcu üretimini ve eserlerindeki hayvan imgelerinin tematik işlevlerini incelemek için nitel araştırma yöntemine başvurulmuştur. Alan yazını taraması sonrasında sanatçının amaçsal örneklem yöntemi ile belirlenen ve başkalaşıma uğramış hayvan tasvirlerini içeren resimleri çalışmaya konu edilmiştir. Sanatçının başkalaşmış hayvan imgesini ele alış biçimini ortaya koymayı hedefleyen çalışmada, gösterge bilimsel çözümleme yöntemi ile sanatçının ifade biçimini oluşturan unsurlar, resimler üzerinden yorumlanmış ve başkalaşımın yarattığı “ötekinin” biçimsel özellikleri açıklanmaya çalışılmıştır.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Güleryüz
• Başkalaşım
• Hayvan
• İmge
• Resim

Metamorphosed Animals Images in Mehmet Güleryüz’s Paintings

Öz

The artist’s experiments with form allow figures, which are elements of expression, to gain new meaning through necessary figurative deformations. Mehmet Güleryüz, one of the expressionist artists of contemporary Turkish painting, interprets his figurative approach beyond the traditional understanding, offering the viewer a different perspective in his works. The animal figures accompanying the painter’s deformed human figures reflect the artist’s social critiques. Animal figures, used as a means of artistic expression, transcend their original forms and acquire new meanings through their transformation. The “dehumanization” transformation seen in the artist’s forms offers a critical approach to the social structure of the incomplete human. The metamorphosed animals in the paintings exhibit human characteristics in terms of body and expression, thus expressing human and animal characteristics within a single body. This study utilizes qualitative research methods to examine Mehmet Güleryüz’s figurative expressionist production and the thematic functions of animal imagery in his works. The study, after conducting a literature review, explores the artist’s paintings, selected through a purposive sampling method and featuring depictions of metamorphosed animals, are the subject of this study. Aiming to reveal the artist’s treatment of metamorphosed animal imagery, the study uses semiotic analysis to interpret the elements that constitute the artist’s form of expression through the paintings, attempting to explain the formal characteristics of the “other” created by metamorphosis.

Anahtar Kelimeler

• Mehmet Güleryüz
• Transformation
• Animal
• Image
• Picture

Kaynakça

1. Apesos, Anthony. “Titian’s Flaying of Marsyas: ColoritoTriumphant.” Artibus et Historiae 77/ 39 (2018): 111–143. google scholar
2. Art Sy. “Mehmet Güleryüz.” Erişim 14 Haziran 2025. https://www.artsy.net/artwork/mehmetguleryuz-homage-to-titians-marsyas. Barthes, Roland. Göstergebilim İlkeleri. Çev. Berke Vardar ve Mehmet Rifat. Ankara: Kültür Bakanlığı. 1979. google scholar
3. Barthes, Roland. Çağdaş Söylenler. Çev. Tahsin Yücel. İstanbul: Metis Yayınları, 1998. “Başkalaşım.” Türkçe Sözlük. Ankara: Türk Dil Kurumu Yayınları, 2011, 274. google scholar
4. Best, Steven ve Douglas Kellner. Postmodern Teori: Eleştirel Soruşturmalar. Çev. Mehmet Küçük. İstanbul: Ayrıntı Yayınları, 1998. Beydiz, Mustafa Gürbüz. Mitolojiden Sanata Hayvan İmgesi. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2016. google scholar
5. Bies, Jean. Şamanizm ve Edebiyat, Din ve Fenomoloji. İstanbul: İz Yayıncılık, 2000. google scholar
6. Blanchard, Pascal. “Vahşinin İcadı.” Çev. Ali Artun. e-skop. 26 Temmuz 2016. Erişim 26 Mayıs 2025. https://www.e-skop.com/skopbulten/ pasajlar-vahsinin-icadi/3011. google scholar
7. Boeckl, Christine M. Images of Plague and Pestilence: Iconography and Iconology. Kirksville, MO: Truman Devlet Üniversitesi Yayınları, 2000. google scholar
8. Bostancı, Meral. “John Heartfield’ın “Başkalaşım” Adlı Fotomontajında Yer Alan Metaforik Yapılanma Üzerine Göstergebilimsel Çözümlemeler.” Yedi: Sanat, Tasarım ve Bilim Dergisi 20 (2018): 75-86. google scholar

9. Braidotti, Rosi. İnsan Sonrası. Çev. Öznur Karakaş. İstanbul: Kolektif Kitap, 2014. google scholar
10. Burton, Graeme. Görünenden Fazlası: Medya Analizlerine Giriş. Çev. Nefin Dinç. İstanbul: Alan Yayıncılık, 2008. google scholar
11. Büyüköztürk, Şener, Ebru Kılıç Çakmak, Özcan Erkan Akgün, Şirin Karadeniz ve Funda Demirel. "Örnekleme Yöntemleri." Bilimsel Araştırma Yöntemleri. Ankara: Pegem, 2012, 82-102. google scholar
12. Campbell, Joseph. The Mythic Image. Princeton: Princeton Üniversitesi Yayınları, 1988. google scholar
13. Çakıcı, Sena. “Mehmet Güleryüz’ün Ustalığa Başkaldırısı.” Saatolog. Erişim 18 Mayıs 2025. https://saatolog.com.tr/roportaj/mehmet-guleryuzun-ustaliga-baskaldirisi. google scholar
14. Derrida, Jacques. The Truth in Painting. Çev. Geoff Bennington ve Ian McLeod. Chicago: Chicago Üniversitesi Yayınları, 1987. google scholar
15. Derrida, Jacques. Göstergebilim ve Gramatoloji: Jacques Derrida ile Julia Kristeva Arasında Söyleşi. Çev. Tülin Akşin. İstanbul: AFA Yayıncılık, 1994. google scholar
16. Direk, Zeynep. "Hayvan, Ağaç ve Egemen: Lacan ve Derrida’da Öteki." Cogito 80 (2015): 243-274. Donovan, Josephine. “Aestheticizing Animal Cruelty.” College Literatur 38/4 (2011): 202-217. google scholar
17. Erhat, Azra. Mitoloji Sözlüğü. İstanbul: Remzi Kitabevi, 2008. google scholar
18. Fischer, Luke. "Animalising Art: Rainer Maria Rilke and Franz Marc." AJE: Australasian Journal of Ecocriticism and Cultural Ecology 3 (2013/14), 45–60. google scholar
19. Gombrich, H. Ernst. Sanatın Öyküsü. Çev. Ömer Erduran, İstanbul: Remzi Kitabevi, 2004. google scholar
20. Guattari, Felix ve Deleuze, Gilles. Kapitalizm ve Şizofreni 2: Bin Yayla. Çev. Emre Sünter. İstanbul: Norgunk Yayıncılık, 2023. google scholar
21. Gücüko, Hülya. “1970 Sonrası Türkiye'deki Sosyolojik Değişimlerin Mehmet Güleryüz Resimlerindeki Renk ve Desene Etkisi.” Yüksek Lisans tezi, Akdeniz Üniversitesi, 2017. google scholar
22. Gücüko, Hülya ve Fatih Başbuğ. "1970 Sonrası Türkı·ye’dekı· Sosyolojı·k Değı·şı·mlerı·n Mehmet Güleryüz Resı·mlerı·ndekı· Renk ve Desene Etkı·sı·." idil 88 (2021): 1725–1735. doi: 10.7816/idil-10-88-02. google scholar
23. Güldüğüme Bakma: Mehmet Güleryüz Kitabı. Söyleşen Ayşegül Sönmezay. İstanbul: Türkiye İş Bankası Kültür Yayınları, 2004. Hitchcock, Louise A. Kuramlar ve Kuramcılar: Çağdaş Düşüncede Antik Edebiyat. Çev. Seda Pekşen İstanbul: İletişim, 2013. google scholar
24. İpşiroğlu, Mazhar Şevket. Bozkır Rüzgârı Siyah Kalem. İstanbul: Ada Yayınları, 1985. google scholar
25. Kantarcı, N. Can. Ressam ve Resim: Mehmet Güleryüz Retrospektif. İstanbul: İstanbul Modern, 2015. google scholar
26. Kut, Günay. "Acâibü’l-Mahlûkat." TDV İslam Ansiklopedisi. 1. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1998, 315-317. google scholar
27. McLean, Matthew. “Goya: What Happens to Our Bodies.” Frieze. 30 Eylül 2015. Erişim 3 Haziran 2025. https://www.frieze.com/article/ goya-what-happens-our-bodies. google scholar
28. Megill, Allan. Aşırılığın Peygamberleri: Nietzsche, Heidegger, Foucault, Derrida. Çev. Tuncay Birkan. Ankara: Ayraç Yayınevi, 2008. google scholar
29. Nochlin, Linda. “Neden Hiç Büyük Kadın Sanatçı Yok?” Sanat/Cinsiyet: Sanat Tarihi ve Feminist Eleştiri. Ed. Ahu Antmen. İstanbul: İletişim Yayınları, 2008. google scholar
30. Okcu, Cüneyt.“ Psikodinamik Yönelimli Sanat Terapisi.” Türkiye Bütüncül Psikoterapi Dergisi 5/10 (2022): 31- 41. https://izlik.org/JA96JK 46NG. google scholar
31. Parla, Jale. Türk Romanında Yazar ve Başkalaşım. İstanbul: İletişim Yayınları. 2011. google scholar
32. Perkins, David. Romanticism and Animal Rights. Cambridge: Cambridge Üniversitesi Yayınları, 2003. google scholar
33. Rifat, Mehmet. XX. Yüzyılda Dilbilim ve Göstergebilim Kuramları 1: Tarihçe ve Eleştirel Düşünceler. İstanbul: Yapı Kredi, 2005. Rona, Zeynep. “Hayvan Üslubu.” Eczacıbaşı Sanat Ansiklopedisi. 2. İstanbul: Yapı Endüstrisi Merkezi Yayınları, 1997. google scholar
34. Russ, Jacqueline. Avrupa Düşüncesinin Serüveni. Çev. Özcan Doğan. Ankara: Doğubatı Yayınları, 2011. Russell, Jeffrey Burton. Lucifer: the Devil in the Middle Age. Londra: Cornell Üniversitesi Yayınları, 1986. google scholar
35. Russell, Nerissa. Social Zooarchaeology: Humans and Animals in Prehistory. Cambridge Üniversitesi Yayınları, 2011. google scholar
36. Sadakaoğlu, Mustafa C. “Reklam Estetiği ve Mit Üretimi Açısından “Marlboro Man” ve “Marlboro Country” Reklam İmgelerinin Göstergebilimsel Çözümlemesi.” Aydın Üniversitesi İletişim Çalışmaları Dergisi 4/1 (2008): 25–44. https://izlik.org/JA87LT92ZS. google scholar
37. Sak, Ramazan, İkbal Tuba Şahin Sak, Çağla Öneren Şendil, Eşref Nas. “Bir Araştırma Yöntemi Olarak Doküman Analizi.” Kocaeli Üniversitesi Eğitim Dergisi 4/1 (2021): 227-256. Erişim Mayıs 2025. https://doi.org/ 10.33400/kuje.843306. google scholar
38. Schmidt, Klaus. Göbekli Tepe. İstanbul: Arkeoloji ve Sanat Yayınları, 2007. google scholar
39. Sezer, Emrah. “Başkalaşmış Hayvan Resimleri.” Yüksek Lisans Tezi. Hacettepe Üniversitesi Güzel Sanatlar Enstitüsü, 2014. google scholar
40. Siddiq, Abu Bakar ve Ahsan Habib. “Antropoloji’de Ortaya Çıkan Çok-Disiplinli Güçlü Bir Alt Bilim: Antrozooloji.” Artuklu İnsan ve Toplum Bilim Dergisi 2/1 (2017): 22-35. https://izlik.org/JA29ZN93DT. google scholar
41. Simons, John. Animal Rights and the Politics of Literary Representation. New York: Palgrave, 2002. google scholar
42. Şahin Özyıldırım, Seda. “Psikanaliz Aynasından Hayvan.” İstanbul Psikanaliz Derneği. Erişim 28 Mayıs 2025. https://www.istanbulpsikan alizdernegi.com/yayinlar/psikanaliz-yazilari/psikanaliz-aynasinda-hayvan. google scholar
43. Tuğlacı, Pars. “Zeofili.” Tıp Sözlüğü (İngilizce-Türkçe). İstanbul: Pars Yayınları, 1987, 6. Tunalı, İsmail. B. Croce Estetik’ine Giriş. İstanbul: İ.Ü. Edebiyat Fakültesi Yayınları, 1973. Tura, Saffet Murat. Freud'dan Lacan'a Psikanaliz. İstanbul: Kanat Kitap, 2014. google scholar
44. Turan, Güven. Kırk yıl Desen, Mehmet Güleryüz. İstanbul: Yapı Kredi Yayınları, 2003. google scholar
45. Turan, Mehmet Sıddık. “Sanatta Yıkıcı Mizahın Delilik ve Gülme Anlatımı.” Journal of Arts 4/3 (2021): 153-166. doi10.31566/ARTS.4.3.03. Türk, Ayşegül. "Yoksul Sanatta Malzemenin Değişen Anlamları ve Canlı Hayvan Kullanımı." Ulakbilge Sosyal Bilimler Dergisi 9/57 (2021):313-3321. doi: 10.7816/ulakbilge-09-57-13. google scholar
46. Uysal, Emrah. “Komet ve Mehmet Güleryüz’ün Resimlerinde Fantastik Figürasyon ve Mekân Yorumları.” Sanatta Yeterlilik Tezi, Dokuz Eylül Üniversitesi, 2009. google scholar
47. Zat, Erdir. “Tam O “An”ın Resmi.” Nokta 4 Aralık 1998, 94-95. google scholar
48. Zeytinoğlu, Emre. “Felsefenin “İnsan Nedir?” Sorusuna Yanıtı.” Genç Sanat Dergisi 203 (2012): 44-49. google scholar
49. Ziss, Avner. Estetik-Gerçeği Sanatsal Özümsemenin Bilimi. Çev. Yakup Şahan. İstanbul: Hayalperest Yayınevi, 2016. google scholar