Tarihteki Büyük Türk Devletlerinden Günümüze Bir Gösterge Aracı Olarak Bayrağın Grafik Tasarım Perspektifinden Analizi

Öz

Bayrak tasarımı, grafik tasarımın önemli bir alanıdır ve toplumların kimliğini yansıtan güçlü bir görsel göstergedir. İyi bir bayrak tasarımı, basitlik, anlamlı semboller, sınırlı renk kullanımı, yazı veya arma kullanmama ve özgünlük gibi temel prensiplere dayanmaktadır. Bayraklar, bir milletin birliğini, bağımsızlığını ve temel değerlerini somutlaştırmaktadır. Bu sebeple, bayrakların tasarımı ve kullanımı genellikle kanunlarla düzenlenmektedir. Bu düzenlemeler, bayrağın saygınlığını korumayı ve toplumun ortak sembolü olarak gücünü pekiştirmeyi amaçlamaktadır. Türk devletleri tarih boyunca bayrağı ulusal onurun sembolü olarak görmüş ve bağımsızlığa büyük önem vermiştir. Bu çalışmada, Türkiye Cumhuriyeti armasındaki on altı büyük Türk devletinin bayrakları, biçim-estetik açıdan incelenmiş ve potansiyel iyileştirme alanları ortaya konmuştur. Ayrıca iyi bayrak tasarımı kavramı örneklerle açıklanmış ve iyi bayrak tasarımının temel nitelikleri on altı büyük Türk devletinin bayrakları üzerinden değerlendirilmiştir. İyi bir bayrak tasarımı, renk kontrastı, sembol yerleşimi, negatif alan kullanımı, zıtlık ve oran-orantı ilkelerine dikkat edilerek oluşturulmalıdır. Bayrakların farklı koşullarda ve boyutlarda sergilenebileceği göz önünde bulundurulmalı, tasarım buna uygun olmalıdır. Bu sebeple, tasarım sürecinde ölçeklenebilirlik ve uygulanabilirlik önemli faktörlerdir. Bayrağın sergileneceği alan, duruş ve yüzey öncelikli olarak göz önünde tutulmalıdır.

Anahtar Kelimeler

• Grafik Tasarım
• Bayrak Tasarımı
• Türk Devletleri
• İyi Tasarım
• Görsel İletişim

Analysis of the Flag as an Indicator from the Great Turkic States in History to the Present from the Perspective of Graphic Design

Öz

Flag design is an important area of graphic design and a powerful visual indicator that reflects the identity of societies. A good flag design is based on fundamental principles such as simplicity, meaningful symbolism, limited use of color, avoiding text or coat of arms, and originality. Flags embody the unity, independence, and core values of a nation. For this reason, governments generally regulate the design and use of flags by law. These regulations aim to preserve the dignity of the flag and reinforce its power as a common symbol of society. Throughout history, Turkic states have regarded the flag as a symbol of national honor and have attached great importance to independence. In this study, the flags of the sixteen great Turkic states depicted in the coat of arms of the Republic of Türkiye have been examined in terms of form and esthetics, and potential areas for improvement have been identified. The study further clarifies the concept of good flag design through concrete examples and evaluates the fundamental qualities of good flag design in relation to the flags of the sixteen great Turkic states. A good flag design should be developed with careful attention to color contrast, symbol placement, the use of negative space, and the principles of contrast and proportion. The fact that flags may be displayed under varying conditions and at different scales must be considered, and the design should be developed accordingly. Therefore, scalability and practicability are important factors in the design process. The area, orientation, and surface on which the flag is to be displayed should be considered primary considerations.

Anahtar Kelimeler

• Graphic Design
• Flag Design
• Turkic States
• Good Design
• Visual Communication

Kaynakça

1. Ağırnaslı, Nilay. “Selçuklular Zamanında Ok, Yay ve Kılıcın Diplomatik Sembol Olarak Kullanılması.” Tarihte Diplomasi (Nevşehir: Nevşehir Hacı Bektaş Veli Üniversitesi Yayınları, 2022), 59-69. google scholar
2. Akkuş, Mustafa ve İzzetullah Zeki. “Timur'un Sarayında Yetişen Tarihçilerin Timur Hakkındaki Görüşlerinin Değerlendirilmesi.” Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 20/3 (2018): 149-163. google scholar
3. Akman, Mustafa. “Grafik Tasarım Ürünü Olarak Muhteşem Yedili Logolarının Sadeleşme Süreci.” Uluslararası Sanat Tasarım ve Eğitim Dergisi 6/1 (2025): 66-84. https://izlik.org/JA83UP68UA. google scholar
4. Aslan, Namık. “Kurt Motifinin Türk Menşe Efsanelerindeki Anlamı Üzerine.” Milli Folklor Dergisi 22/87 (2010): 72-77. Atsız, Nihal. “16 Devlet Masalı ve Uydurma Bayraklar.” Ötüken 65 (1969): 3. google scholar
5. Aydın, Öznur. “Çin ve Türk İşlemelerindeki Ejderha Motifi.” Akdeniz Sanat Dergisi 6/12 (2013): 1-16. google scholar
6. Baysal, Büşra. “Hüma Kuşu'nun Uygulamalı Halk Mitolojisi Bağlamında Değerlendirilmesi.” AHBVÜ Edebiyat Fakültesi Dergisi 2/5 (2021): 13-24. google scholar
7. Becer, Emre, İletişim ve Grafik Tasarım. Ankara: Dost Kitabevi Yayınları, 2015. google scholar
8. Burton, Tony. “Raising the Standard: An Argument from Design.” The Proceedings of the 24th International Congress of Vexillology. Trenton, NJ, ABD: North American Vexillological Association, 2011, 83-113. google scholar

9. Civicbrand. “City Flag Design. The Good, the Bad, the Ugly.” Erişim 28 Haziran 2024. https://www.civicbrand.com/insights/articles/city-flag-design-the-good-the-bad-the-ugly. google scholar
10. Çalışkan, Serkan ve Z. Rüçhan Şahinoğlu Altınel. “Cumhuriyet Dönemi Türk Resminde Mimaride Bayrak İmgesi.” SDÜ ART-E Güzel Sanatlar Fakültesi Sanat Dergisi 7/16 (2015): 350-358. google scholar
11. Çeken, Birsen ve Asuman Aypek Arslan. “İmgelerin Göstergebilimsel Çözümlenmesi Film Afişi Örneği.” Bayburt Eğitim Fakültesi Dergisi 21/2 (2016): 507-517. google scholar
12. Çevik, Savaş. “Cumhuriyet Dönemi Amblemlerinin Değerlendirilmesi.” Lale Kültür Sanat ve Medeniyet Dergisi 8 (2023): 68-77. google scholar
13. Çulha, Osman. “Göstergebilim (Semiyotik) Tekniği Kullanılarak Kanada Fotoğraflarının İncelenmesi.” ZKÜ Sosyal Bilimler Dergisi 7/ 13 (2011): 414-415. google scholar
14. Duman, Harun. “Türk Mitolojisinde Ejderha.” Uluslararası Beşerî Bilimler ve Eğitim Dergisi 5/11 (2019): 482-493. Ergüven, Ardan. İyi Tasarım Nedir? İstanbul: Hümanist Kitap, 2021. google scholar
15. Filiz, Ferda Tazeoğlu ve Selim Çınar. “Seramik Sanatında Renk İlişkilerinin Johannes Itten’ın Renk Teorisi Ekseninde Değerlendirilmesi.” Ordu Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Sosyal Bilimler Araştırmaları Dergisi 14/3 (2024): 923-935. google scholar
16. Gilbert, Daniel. Mutluluk Beyinde Başlar. İstanbul: Ketebe Yayınları, 2020. google scholar
17. Göksu, Erkan. “Çift Başlı Kartal ve Selçuklular.” Selçuk Üniversitesi Selçuklu Araştırmaları Dergisi 5 (2016): 117-141. Guiraud, Pierre. Göstergebilim. Ankara: İmge Yayınevi, 1994. google scholar
18. Güneş, Ahmet. “Göstergebilim Tarihi.” Humanities Sciences 8/4 (2013): 332-348. Harari, Yuval Noah. 21. Yüzyıl İçin 21 Ders. İstanbul: Kolektif Kitap, 2019. google scholar
19. Holat, Olcay. “Netflix’teki Türk Dizi Afişlerinin Göstergebilimsel Çözümlemesi.” Sanat ve Tasarım Dergisi 27 (2021): 291-311. google scholar
20. “İstiklâl Marşı.” Ceride-i Resmiyye 7 (11 Recep 1339 [21 Mart 1921]), 1. Erişim 8 Nisan 2024. https://www.resmigazete.gov.tr/arsiv/7.pdf Josephine Julian’s Design Blog. “Good and Bad Flag Design.” Erişim 18 Haziran 2024. https://josephinejulian.wordpress.com/2016/10/19/good-and-bad-flag-design/ google scholar
21. Kaptan, Serpil ve Zülfikar Sayın. “Grafik Tasarım Bağlamında İletinin Görsel Tasarımlara Dönüştürülmesi Süreçleri.” İdil 69 (2020): 805-820. https://idildergisi.com/makale/pdf/1588075427.pdf. google scholar
22. Kaye, Ted. Good Flag, Bad Flag. North American Vexillological Association, 2006. google scholar
23. Köprülü, Orhan F. “Bayrak.” TDV İslâm Ansiklopedisi. 5. İstanbul: Türkiye Diyanet Vakfı Yayınları, 1992, 247-254. Kurt, Hilal. “Dinsel Bir Sembol Olarak Hilal.” Milel ve Nihal Dergisi 20/2 (2023): 279-304. google scholar
24. Kurtoğlu, Fevzi. Türk Bayrağı ve Ay Yıldız. Ankara: Türk Tarih Kurumu Basımevi, 1987. Maden, Sait. Simgeler. İstanbul: Çekirdek Yayınları, 1990. google scholar
25. Mercin, Levent ve Ömer Faruk Çiftçi. “Hırvatistan’ın Milli Sembolü Olan Satranç Tahtasının Semiyolojik Açıdan İncelenmesi.” Fine Arts 7/3 (2012): 269-286. google scholar
26. Müstecaplıoğlu, Mehmet A. “Kurumsal Kimlik Göstergeleri, Gereksinimler ve Sonuçları Üzerine.” MÜGSF Sanat-Tasarım Dergisi 13 (2022): 1-8. https://doi.org/10.29228/sanat.4. google scholar
27. Özbek, Akîp. Türkiye Cumhurbaşkanlığı Forsu ve Taşıdığı Anlam. İstanbul: Harp Akademileri Basımevi, 1969. google scholar
28. Özmakas, Utku. “Charles Sanders Peirce'ün Gösterge Kavramı.” Uşak Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi 2/1 (2009): 39-40. Öztürk, Emrullah. “Cumhurbaşkanlığı Forsu ve 16 Türk Devleti Tartışması.” Atatürk Yolu Dergisi 57 (2015): 79-99. google scholar
29. Paget, Ian. “Why Did Google Tweak Its Logo Design?” Logo Geek. Erişim 23 Mayıs 2025, https://logogeek.uk/logo-design/google-logo-tweak/. google scholar
30. Peirce, Charles Sanders. Peirce on Signs: Writings on Semiotic. Chapel Hill, North Carolina, United States: UNC Press Books, 1991. Piercy, Joseph. Semboller: Evrensel Bir Dil. İstanbul: Maya Kitap, 2024. google scholar
31. Saraç, Hakan. “Türk ve Slav İnanışları ile Geleneklerinde Simgesel Değer Olarak 'Kırmızı'.” Uluslararası Türkçe Edebiyat Kültür Eğitim Dergisi 11/2 (2022): 657-673. google scholar
32. Saussure, Ferdinand de. Course in General Linguistics. Çev. Wade Baskin. New York: Philosophical Library, 1959. google scholar
33. Soysal, Mahmut Enes. “Tarihsel Süreçte Bayrak ve Sancaklarımız.” Atatürk Üniversitesi Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü Dergisi 42 (2010): 209-239. google scholar
34. Tanfer, M. Vehbi. “Atatürk ve Barış.” Atatürk Araştırma Merkezi Dergisi 18/52 (2002): 303-314. google scholar
35. The Ohio State University. “Flag Design Principles, Vexillology, The Study of Flags / Joshua Goldberger.” Erişim 18 Mart 2024. https://u. osu.edu/flagdesign/flag-design-principles/. google scholar
36. Tunç, Zekiye ve Yıldız Akbulut. “Eski Türk Devletlerinin Destanlarına Göre Kurttan ve Ağaçtan Türeme.” Marmara Türkiyat Araştırmaları Dergisi 3/1 (2016): 83-91. google scholar
37. Turgut, Erol. Grafik Dil ve Anlatım Biçimleri. Ankara: Anı Yayıncılık, 2013. google scholar
38. Türk Bayrağı Kanunu. Kanun No: 2893. Erişim [01.06.2026]. https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.2893.pdf. google scholar
39. Türkiye Cumhuriyeti Cumhurbaşkanlığı. “Fors.” Erişim 15 Ocak 2023. https://www.tccb.gov.tr/cumhurbaskanligi/resmi-simgeler/fors/. google scholar
40. Türkiye Cumhuriyeti Millî Eğitim Bakanlığı. “Tarihteki Türk Devletleri ve Bayrakları.” Erişim 28 Aralık 2023. https://sso.meb.k12.tr/ icerikler/tarihteki-turk-devletleri-ve-bayraklari_154794.html. google scholar
41. Uçar, Tevfik Fikret. Görsel İletişim ve Grafik Tasarım. İstanbul: İnkılap Kitabevi, 2004. google scholar
42. Uzgidim, Gözde. “Türk Dokuma Sanatında Çift Başlı Kartal Figürü.” Sanat ve Tasarım Dergisi 19 (2017): 217-231. google scholar
43. Youtube/TED. “Why City Flags May Be The Worst-Designed Thing You've Never Noticed | Roman Mars.” Erişim 18 Mart 2024. https://www. youtube.com/watch?v=pnv5iKB2hl4. google scholar